Jańbyrly jaz

Bıylǵy jaz aıryqsha jańbyrly bolyp tur. Nóserden qala kósheleri ózenge aınalyp jatqany úırenshikti kóriniske aınala bastady. «Qazgıdromet» mekemesiniń mamandary boljam boıynsha 23-25 shilde aralyǵynda da el aýmaǵynyń basym bóligi jańbyrly bolatynyn eskertip otyr. «Respýblıkamyzdyń shyǵys jáne batys bóligin torlaǵan eki sıklon, atmosferalyq fronttar júıesi arqyly ózara baılanys­ty. Sondyqtan, demalys kún­deri Qazaqstan oblystarynyń basym bóliginde áli de turaqsyz aýa raıy, jaýyn-shashyn, naızaǵaı, keı jer­lerde 15-23 m/s ekpindi jel bolyp, Ile Alataýynda aldaǵy táý­likte nóser júredi. Batys óńir­de Reseıdiń eýropalyq aýmaq­tary­nan yǵysqan sıklon áserinen ys­tyq­tyń beti qaıtyp, ótken túnde bastalǵan jańbyr, aldaǵy úsh táýlikte de jalǵasady» dep habarlady keshe «Qazgıdromet» RMK. Al keshe túnimen jaýǵan jań­byr Astana kóshelerin kól-kósir ózenge aınaldyryp, tańer­teń jumysqa asyq­qan jurtty áb­den ábigerge saldy. Bireýleri belýardan sý keship, kólikteriniń joǵalǵan memlekettik tirkeý nómirlerin izdese, endi biri topan ortasyna toqtap qalǵan kóligin súırep sarsańǵa tústi. Tabıǵattyń osynaý tosyn mi­nezine aýyldaǵy sharýa qýa­nyp otyr. О́ıtkeni, bıyl egin bitik, shóp shúıgin shyqqan. Endi jınap alar kezde jańbyr taǵy tolastamaı, kedergi jasamasa bolǵany... Nóserdiń О́skemen kóshelerin de Venesııaǵa aınaldyrǵanyn osynyń aldyndaǵy sanymyzda jazǵan bolatynbyz. Árıne, barmaq basyndaı bur­shaqtar men kóldetip-seldetip jaýǵan jańbyr Almatyny da aınalyp ótken joq. Qalada shildeniń alǵashqy tańynyń ózi sumdyq kún kúr­kiri­men bastalǵan bolatyn. Qat­ty bolǵany sonshalyqty, ıtter qor­­qy­nysh­tan sháýildep úrip, ma­shına­lar­dyń dabyly ular­daı shýla­ǵa­nyn áleýmettik jeli­degiler jarysa jazdy. Tabıǵattyń mundaı tosyn qubylysyn «Qazgıdromet» RMK Almaty fılıalynyń meteoboljam bólimi Almaty oblysy aýmaǵynda sıklon júrip jat­qandyǵymen túsindirgen edi. Alaıda, sodan beri de Almaty­da aıaq astynan bastalatyn ala­quıyn daýyl tópelep jaýatyn nóserge ulasyp, kún saıyn qaıta­lanyp otyr. Almatydaǵy burshaq aralas úlken nóser 16 shilde kúni bir abdyratyp ótti. Qalalyqtardy ásirese, 18 shilde kúni bolǵan daýyl qatty shoshytty. Kóp keshikpeı qalalyq Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń resmı ókilderi «112» qyzmeti arqyly málimet taratty. Nebári bir saǵattaı bolǵan jańbyr aralasqan daýylda qala boıynsha 24 aǵash qulapty. Onyń 16-sy jol jıeginde, aýlalarda qańtarýly turǵan jeńil avto kólikterdiń ústine túsip, eleýli zaqym tıgizgen. Jel qańbaqtaı ushyrǵan jazdyq shatyrlar da barshylyq. О́kinishke qaraı, bul kúni qulaǵan aǵashtyń kesirinen kisi ólimi de oryn aldy. Jańbyrly daýyldyń kúsh­tiligin Alataýdyń etegin ala ornalasqan Naýryzbaı aýdanynyń turǵyndary aıryqsha sezdi. Qalanyń joǵary jaq bóliginde, «Orbıta», «Qarǵaly» «Qalqaman» shaǵyn aýdandarynyń joǵary bóliginde daýylmen, jańbyrmen aralasyp torǵaıdyń basyndaı burshaq jaýdy. Elektr jelisinde órilgen sym temirler jelden soqtyǵysyp jarylystaǵy sekildi qatty dybystar shyqty. Bir qyzyǵy, bul kúnderi Almatyda aıaq astynan astań-kesteń daýylmen bastalyp, jańbyrǵa, keı jerlerde burshaqqa ulasatyn jańbyr bir ǵana megapolıste túrli-túrli aýa raıy bolatyndyǵyn kórsetip otyr. Qalanyń bir bóliginde nóserletip tursa, taýly jaǵynda taza burshaq tópeleıdi. Bul kezde bulttardyń kóshýine baılanysty, batys bóliginde kún jarqyrap shyǵyp turýy ǵajap bolmaı qaldy. Al 18-i kúni Almatydaǵy qaı­ǵyly oqıǵalarmen oraılas jurtty qorqyta kelgen aspandaǵy alapat bult týraly «GisMeteo» mamandary tómendegideı túsinik berdi: «18-i kúni Almatynyń aspanynan tóngen alyp spıral tárizdi, ıaǵnı naızaǵaıly bult aýa aǵynymen quıyn sııaqty aınalyp kelgen ózindik bir mezosıklon. Mundaı konvektıvtik qubylystar ýaqytqa qatysty júrip ótýi jaǵynan turaqty bolady. Jáne onyń kólemi 50 shaqyrymǵa deıin jetip, iriligi 10 santımetrge deıingi burshaqty bolyp keledi». Alaıda «GisMeteo» qyzmet­kerlerin de mundaı tabıǵı qu­bylystyń Jetisý óńirinde qalaı oryn alǵany qyzyqtyryp otyr. Almaty aýmaǵynda kún jyly bolyp turǵan kezde Taıaý Shyǵystan soqqan ystyq aýa orta beldeýdegi salqyn aýaǵa soǵysyp, nátıjesinde daýyldy konveksııa men jeldiń orta troposferada toǵysýy naızaǵaıly bultqa aspandaǵy alyp ıirim tárizdes forma berdi, deıdi mamandar. Jalpy jańbyrly shilde Almaty qalasyn ǵana emes, aına­lasyndaǵy eldi mekenderdi, oblysty ábigerge salyp tur. Kún saıyn qaıtalanatyn nóser qury­lys jumystaryna kedergi kel­tirip qoımaı, bos shatyrlardy julyp áketkenin Almaty oblysy Aıǵa­nym aýylynyń turǵyndary áleý­mettik jelilerde jedel bólis­ken aqparattardan da bilýge bolady. Kún saıyn keshke jetip keletin kúshti nóser Almaty qalasy ákimshiligin de oılantyp otyr. Kóshelerdegi sý aǵatyn aryqtardy qaıta salý, júıege keltirý máselesi jıi sóz bolýda. Sol sııaqty kári aǵashtardy der kezinde shaýyp tas­taý qajettigi qaıtalanýda. Keshe, shildeniń kezekti juma­synda da ońtústik astanada jań­byr qaıta-qaıta sirkirep turdy. Sınoptıkterdiń boljamy boıynsha senbi kúni de jańbyr tolastamaıdy. Kúnniń kózi jeksenbi kúni ashylyp, dúısenbi-seısenbi aspan saıabyr tabady. Sodan keıin jańbyrly kúnder qaıta jalǵasyp, tamyzdyń alǵashqy aptasyna ulasady. Aınash ESALI, Jandos BÁDELULY, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan OMAROV