Bıyl shóp kó-ó-ó-p...

Bıyl aýyldaǵy aǵaıyn úshin shóp máselesi ońaı sheshilýde. Jyl saıyn jaz shyǵa oraǵyn ustap oıǵa da, qyrǵa da shapqylap, shóp izdep ketetin sharýaqor jandar qazir pishendi shekesinen shertip júrip tańdap alyp jatyr. Tipti, aýyldarda shóp tıep alyp, sata almaı júrgen kólik kóp. Qaıbir kúni Jýaly aýda­nyna barǵanymyzda B. Mo­­­myshuly aýyly­nyń or­t­alyǵynda ústine tórt buryshtap shóp tıep alǵan kólikterdiń tizilip turǵanyn kórdik. Baǵasyn surap edik, bir býma shóp 100 teńge eken. Jergilikti sharýalar «Byltyr ǵana shóptiń baǵasy ýdaı bolatyn. Bir býma shóptiń baǵasy – 300, tipti keıinnen 500 teńgege deıin kóterilgenin kózimiz kórdi. Bıyl jaýyn-shashyn kóp bolǵandyqtan shóp yrǵyn. Baǵasy da tym arzan», dep qýanyp otyr. Alaıda, Alla taǵalam bergen bereke-molshylyqty tıimdi paıdalanyp, shóptiń mol qoryn jınap alýǵa asyqpaı otyrǵan sharýashylyqtar da bar eken. Osy saparymyzda Jýaly aýdanynyń eń shalǵaıda ornalasqan Qoshqar ata aýylyna deıin baryp qaıttyq. Jol bo­ı­ǵy alqaptarda áldeqashan oryp tastap, biraq jınap almaǵandyqtan qaraıyp ketken býylǵan shóptiń jaırap jatqanyn baıqadyq. Obaldaǵy-aı, deseńizshi... Muny toıynǵandyq deımiz be, álde sharýaǵa qyrsyzdyq deımiz be? Baǵasy qymbat bolsa dalada bir tal shóp qalmas edi. Jalpy alǵanda, Jam­byl agrarly oblys. О́ńir ekonomıkasynyń aýyl sharýashylyǵy sa­la­syndaǵy úlesi 10,7 paıyzdy quraıdy. Onyń ishinde eginshilik salasy jaqsy damyǵan. Oblysta 761 myń gektar egistik jer bar bolsa, sonyń 170,9 myń gektary sýarmaly jerler. Jyl saıyn uıymdastyrylatyn «Eginjaı-2016» jıyny bıyl Jambyl jáne Jýaly aýdandarynda ótti. Bul árıne, qos aýdannyń osy sa­ladaǵy tirligi basqalarǵa úlgi bolatyndaı jaqsy damyp kele jatqanyn baı­qatsa kerek. – Ústimizdegi jyly 593,4 myń gektarǵa aýyl­sharýashylyq daqyl­da­ry egildi, – deıdi Jambyl ob­­lysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev – Bul ótken jyl­­men salystyrǵanda 5,5 myń gektarǵa kóp. Qazirgi kezde mal azyǵyn daıyndaý jumystary qyzý júrip jatyr. Mal azyǵyn daıyndaýǵa belgilengen 483 865 gektar alqaptyń 267 046 gektary orylyp, 745,6 myń tonna shóp, 11,4 myń tonna pishendeme daıyndaldy. Bul tıisin­she josparlanǵan kólemniń 70 jáne 72 paıyzy. Mal azyǵy daqyldarynyń bitik shyǵýyna baılanysty jos­pardy 150 paıyz kóleminde oryndaý múmkindikteri bar. 2016 jyly oblystyń aýylsharýashylyq salasyna 10 mlrd. teńge qarjy memlekettik qoldaý retinde bólinip, ótken 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha 4,3 mlrd. teńge ınvestısııa tartyldy. Onyń ishinde eginshilik salasyn qoldaýǵa memlekettik bıýdjet­ten 2,3 mlrd. teńge bólinip, ıgerilýde. Astyq jınaý erekshe jınaqylyqty, uıym­shyl­dyqty kerek etedi. Tez jınalmaǵan ónim saǵat sanap kemı beredi. Torǵaı jeıdi. Jel qıyp túsiredi. Qatty pisip ketkendikten orǵan kezde tógiledi. Mal aralaıdy, áıteýir jaýy kóp. Dál qazir Jambyl oblysynda astyq jınaý naýqany qyzý júrip jatyr. Ortasha túsim 20,2 sentnerdi quraýda. Jalpy, aldyn-ala esepteýler boıynsha ortasha túsim 23 sent­nerdi quraıdy dep kútilýde. Bul elimizde Táýelsizdik týy jelbiregeli bergi jyldardaǵy eń jo­ǵarǵy kórsetkish. «Eńbek etpeseń, elge ókpeleme, egin ekpeseń, jerge ókpeleme» degen, búginde Jambylda altyn dánniń arqasynda dáýletin asyryp, asyǵy al­shysynan túsip otyrǵan sharýashylyqtar jeterlik. Sonyń biri – Jýaly aýdany, Qarasaz aýyldyq okrýgindegi «Jaıyq» sharýa qojalyǵynyń bıdaı alqabyna tipten kóz súısinedi. Qalyń bıdaıdyń sabaǵy adamnyń keýdesine jetip jaıqalyp tur. Ma­mandar bul alqaptan 40 sentnerge deıin ónim alýǵa bolatynyn aıtýda. Aýylsharýashylyq ónimderin, onyń ishinde, kartop, dándi jáne maıly daqyldar, sondaı-aq, sút ónimin óndirýdi qolǵa alǵan «Jaıyq» bıyl sátin salsa molshylyqqa kenelmek. «Bereke kózi – birlikte» de­gen, bul tirliktiń bári birliktiń arqasynda júzege asýda. Qalaı aıtsaq ta pisken egindi ýaqtyly oryp, bosqa ysyrap etpeý jáne qalyń shyqqan shópten keıingi jyldarǵa qor jınap alý basty mindet bolyp otyr. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy