Oralymdy oılar men baıypty paıymdaýlar

  Atyraýda Jer reformasy jónindegi komıssııa músheleri jurtshylyqpen kezdesti О́tken senbide Atyraýda Jer reformasy jónindegi komıssııa músheleri jurtshylyqpen kezdesti. Árıne, bári emes, komıssııa tóraǵasy, Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov bastaǵan 25 múshe keldi. H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetinde ótken kezdesýde kelýshilerge de, pikir bildirýshilerge de shekteý qoıylǵan joq. «Biz bul jerge daýlasý úshin emes, jer men el taǵdyryn aqyl­dasý úshin jınalyp otyrmyz. Jer má­se­lesin aqylmen, sabyrmen, jan-jaqty talqylaý arqyly qarap, shoǵyrlanǵan túıindi máselelerdi sheshýdiń jaqsy úlgisin kórsetýimiz qajet», degen Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov kún tártibine engizilgen úsh máselege keńinen toqtaldy. Onyń málim etýinshe, Jer reformasy jónindegi komıs­­sııa­nyń negizgi mindetteri El­basy aıryqsha tapsyrǵandaı, buǵan deıin qurylǵan quqyq­tyq, ekonomıkalyq, aqparattyq túsin­dirý jáne ashyqtyqty qamtama­s­yz etý jónindegi tórt jumys toby­nyń tıimdi qyzmeti arqyly qalyń kópshilikpen pikir almasyp, jer zańnamasynyń normalaryna qatysty usynystardy qaraý bolyp tabylady. Kezdesýdiń kún tártibindegi máselelerge toq­talar bolsaq, birinshiden, aýyl­sharýa­shylyq jerlerin qazaq­stan­dyqtarǵa berý ınstıtýtyn jetildirý. Onyń ishinde, jerdi utymdy paıdalanýǵa baqylaý­dy kúsheıtip, jerdi jalǵa berý rásimderiniń ashyqtyǵyn, tıim­diligin arttyrý, bir qolǵa berile­tin jerlerdiń shekti (eń joǵary) mólsherin belgileý, Qazaqstan Respýblıkasynyń shekaralas aýmaq­­tarynan beriletin aýyl­sharýa­shylyq jerlerin paıdalaný tártibin kúsheıtý. Ekinshiden, eldi mekender ma­ńa­ıynan jergilikti turǵyndardy qajetti jaıylymdyq jerlermen qamtamasyz etý júıesin qalyp­tastyrý. Úshinshiden, moratorıı jarııalanǵan eki máselege (qazaq­standyqtarǵa jekemenshikke jáne sheteldikterge jalǵa berý) baılanysty pikir almasý edi. Aldymen sóz alǵan ekonomıka­lyq toptyń jetekshisi Aqylbek Kúrishbaev jerdi jalǵa berýdiń demokratııalyq sharttary bolýy qajettigi usynys retinde shyǵarylyp otyrǵanyna toqtal­dy. Onyń pikirinshe, birinshiden, qazirgi kezde kóptegen jaǵdaıda jerdi jalǵa berýdi ákimderdiń ózderi ǵana sheshetindigi jasyryn emes. Buǵan qatysty ol jer­di jalǵa berý demokratııalyq negiz­de, ıaǵnı ashyq túrde bolýy tıis dep esepteıdi. Demek, bul máse­leni tek ákimderdiń ǵana quzy­ryn­da qaldyrmaı, halyqtyń ókil­­deri kiretin komıssııa sheshýi kerek. Sondaı komıssııa quramyna qoǵamdyq keńes músheleri, kásip­ker­ler men jergilikti ózin-ózi basqarý organdary ókilderi kirse quba-qup. Ekinshiden, jerdi berý jónin­degi aqparat qoljetimdi emes. Jerdi jalǵa berý jónindegi aqpa­rat 30 kún buryn BAQ arqyly ashyq túrde jarııa bolýy qajet. Iаǵnı, halyq qaı jerde, qansha kólem­de jer aýmaǵy jalǵa berile­tini týraly habardar bolý kerek, dedi ol. – Biz memlekettik deńgeıde biryńǵaı tıptik kelisimshart jasaýdy usynamyz. Onda jalǵa alý­shy­nyń quqyqtary jáne min­detteri barlyq aımaqta birdeı bolýy kerek, –dep ekonomıkalyq top jetekshisi Aqylbek Kúrishbaev úshinshi usynysyn jarııa etti. – Tórtinshiden, jer sapasyn baqylap otyrý qajet. Ashyǵyn aıtý kerek, elimizde jer sapasyn baqylaý júıesinde kóptegen kemshilikter bar. Mysaly, búgingi tańda sharýa qojalyqtarynda jerdiń qujat­tary, pasporttary joq. Sony­­men qatar, bizde memlekettik kadastr, ıaǵnı jerdiń baǵasyn anyq­taýdyń ádistemesi 2003 jyly bekitilgen. On úsh jyldyń ishinde qanshama ekonomıkalyq ózgerister boldy. Al damyǵan memleketterde árbir úsh-bes jyl saıyn jerdiń baǵasy jańǵyrtylyp otyrady. Osyǵan baılanysty jer­diń naqty salyqtyq baǵasyna qatys­ty kóptegen suraqtar týyndaý­da. Máselen, elimizdegi keı­bir qunar­syz jerlerdiń sa­lyq mól­sheri qunarly jerdiń salyq baǵasynan qymbat. Al keı­bir aı­maq­tarda jaıylym men shabyn­dyq jerler egistikten de joǵary. Ekonomıkalyq top usynǵan besinshi usynys jerdi zańsyz bólý faktileri úshin jaýapkershilikti kúsheıtý máselesimen baılanys­ty órbidi. О́ıtkeni, mundaı jaǵdaı­lar oryn alsa, ol halyqtyń nar­a­zy­­lyǵyn týdyrýy múmkin. Mun­daı olqylyqtar zańnyń álsizdi­gi­nen týyndaıdy. Buǵan mysal retinde Ákimshilik quqyq buzý­shy­lyq­tar týraly kodeks boıynsha qu­zy­retti tulǵa jerdi jalǵa zań­syz berse, ne jerdi memleketke zań­syz qaıtarsa, oǵan salynatyn aıyp­puldyń mólsheri 30 aılyq eseptik kór­setkishti (AEK) quraıdy. Al onyń kólemi 63 myń 600 teńgege teń. – Mundaı jazalaý sharalary­men eshqandaı tártip ornata almaımyz. Sondyqtan Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodeksti kúsheıtýdi usynamyz. Al eger zańsyz áreketter memlekettiń múddesine qaıshy kelse, kináli tulǵalar Qylmystyq kodeks boıynsha jaýap berýleri kerek dep esepteımiz. Qoǵamdaǵy kóptegen túsinispeýshilik ashyq aqparattyń joqtyǵynan týyndaıdy, – dedi A.Kúrishbaev. Al komıssııanyń quqyqtyq tobynyń jetekshisi Muhtar Taı­jan keı adamdar tarapynan óz­derine aıtylatyn syndy oryn­­dy dep esepteıdi. Ási­rese, ja­ıy­­lym­dyq jer týraly kóbi­rek aıty­lady. Onyń piki­rin­she, jaıylymdyq jerler jetis­peıdi. Osyǵan baılanys­ty ár aýyldyń mańaıynda naqty radıýstyń aýmaǵyndaǵy jer eshkimge jalǵa da, menshikke de berilmeýi tıis. «Sońǵy zańdaǵy ózgerister boıynsha qazaqstandyqtardyń jerdi jalǵa alý múmkindigi alynyp tastaldy. Biz osy múmkindikti qaı­ta­ryp otyrmyz. Iаǵnı, Qazaq­stan azamattary jerdi 49 jylǵa deıin jalǵa ala alady. Eń mańyzdy másele – latıfýndızmge jasalǵan qarsy qadam. Latıfýndızm aýyl sharýashylyǵyna óte zııan. Son­dyq­tan bir adamǵa beriletin jerdiń kólemine shekteý qoıyla­dy. Bul óte mańyzdy, osyndaı sheshim­derdi bizdiń jumys toby da qabyldap, komıssııaǵa berdi. Astanada ótken sońǵy otyrysta osy sheshimderdi bekitip aldy. Endi bul usynystar Parlamentke usynylady», dedi ol. Jer reformasy jónindegi komıssııa qurylǵaly beri Call ortalyqqa 14 mamyrdan beri 12 myń 458 qońyraý shalynypty. Osy ortalyqqa túsken saýaldardyń basym kópshiligi – 9583 nemese 77 paıyzy jeke turǵyn úı qury­­­lysyna baılanysty bolyp otyr, dep málim etti Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstriniń orynbasary Erlan Nysanbaev. Onyń pikirinshe, sheteldikterge jerdi jalǵa berý, qazaqstandyqtarǵa jekemenshikke berý, taǵy basqa da jerge qatysty 555 qońyraý sha­lyn­ǵan, bul jalpy saýaldyń 4,4 paıyzyn qurap otyr. О́ńirler boıynsha eń kóp saýal Ońtústik Qazaqstan jáne Pavlodar oblystarynan túsipti. Al Atyraý oblysynan 70 qońyraý shalynyp, onyń 55-i jeke turǵyn úı qurylysyna baılanysty bolǵan. Sonymen birge, jerturaly.kz saıtyna túsken 947 saýaldyń 756-na jaýap berilgen. Qalǵanyna jaýaptar ázirlenýde. Saıtqa joldanǵan saýaldarǵa taldaý jasalǵanda, jeke turǵyn úı qurylysy jerine qatysty – 357, sheteldikterge aýylsharýashylyq jerin jalǵa berý máselesi boıynsha – 176, al 300 hat basqa máse­le­lerge baılanysty bolǵan. О́zge óńirlerge qaraǵanda, Aty­raý oblysynda aýyl sharýa­shy­lyǵy maqsatynda paıdalanylatyn jerdi sonshalyqty kóp deı almaımyz. О́ıtkeni, bul óńir­diń klımaty qataldaý ári jar­­tylaı shóleıtti ekeni bar­sha­ǵan málim. Degenmen, aýyl sharýa­shylyǵy salasynda kásibin dóń­gelete bastaǵan sharýashylyq jetekshileri jerdi jekemenshikke berý tıimdi ekenin alǵa tartady. Solardyń biri Murat Sarmanov «Eger men jerimdi jekege satyp alsam, ony óz menshigim retinde paıdalanar edim. Jerdi menshik esebinde paıdalaný sharýalar úshin qarjy nesıeleý júıesine de, saqtandyrý júıesine de, baǵalaý júıesine de qajet bolyp tur. Sol sebepti birinshi másele bo­ıynsha otandyq kásipkerlerge otan­dyq ónim óndirýshilerge jerdi men­shik­ke berýdi qoldaımyn», dedi. Jastar atynan óz oıyn bil­dir­gen oblystyq máslıhattyń depýtaty Asqar Bopyldyqov aýyl­­­sharýa­shylyq jerleriniń bos jat­qany bizge tıimsiz, dep esep­teıdi. Onyń oıynsha aýyl sharýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jer mindetti túrde jańa tehno­lo­gııa­men óńdelýi qajet. Sonda ǵana jerdiń qunarlylyǵyn art­ty­ratyn ıeleri tabylady. Jer­ge ıelik etýshiler aýyldaǵy tur­ǵyn­dar­dy jumysqa kóptep tar­typ, ón­diriletin ónimniń de sapa­­­sy­­na mán beredi. Sapaly ónim­der­di jan-jaqqa eksportqa shy­ǵa­rý­ǵa da jol ashylady. «Alaı­da, jerge qatysty kóterilip otyrǵan má­­se­­­le­­lerdi jeleý etip, jalǵan pat­­­rıot­tyq tanytýǵa bol­maı­dy. Eń bas­tysy, eldiń bir­ligi. El­­diń tyn­ysh­­tyǵyn saqtaý, ny­ǵaı­tý tur­ǵy­synan jerge qatys­ty máse­­le­­ler tereń zerttelýi kerek», degen oıymen bólisti jastar ókili. Ras, komıssııa múshelerimen kezdesýde pikir bildirýge talpynýshylar shoǵyry kóp boldy. Alýan-alýan pikirler aıtyldy. Pikirin aqylmen, sabyr­men, jan-jaqty taldaýmen aıtýshy­lar da kezdesti. Qýanysh Aıta­hanov, Nurtaı Sabılıanov, Bahytbek Smaǵul, Mereke Qul­kenov, Muhtar Shahanov, Jaq­­sy­lyq Úshkempirov, Ivan Saýer, Bekbolat Tileýhan, Eleý­sin Saǵyndyqov, Januzaq Ákim sekildi komıssııa músheleri óz pikirlerin bildirdi. Negizinen usy­nystyń deni komıssııa múshe­leri tarapynan aıtyldy. Máselen, saıasattanýshy Aıdos Sarym komıssııa quramyndaǵy tórt jumys tobyn biriktirip, bir top qurýdyń qajettigine toqtaldy. «Búgin tórtinshi óńirge kelip otyrmyz. 25 adamnan úshke bólinip, tamyz aıynyń sońyna deıin biraz jerdi aralap ótýge bolady. Menińshe muny kópke sozbaı jasaǵanymyz durys. Bizde tórt jumys toby bar. Qarap otyrsaq, olar bir máseleni qarastyryp otyr. Meniń oıymsha bir top qurý kerek. Oǵan 7-8 adam kirsin. Zańdy da, naqty usynysty da 75 adam daıyndamaıdy. Sondyqtan 7-8 adamdy jumystan bosataıyq. Aqylbek Kúrishbaev pen Muhtar Taıjandy teń tóraǵa etip, bir top jasaıyq. Olar Astanada otyryp, jumys jasaı bersin, al biz óńirlerdi aralap, kórgen-bilgenimizdi osy azamattarǵa jetkizip otyrsaq», degen usynysyn jetkizdi saıasat­tanýshy. Ol árıne, komıssııa ju­mysyn ońtaılandyrý, jetildirý maqsatyn kózdedi degen oıdamyz. Sonymen birge, Qadir Júsip, Rahymjan Otarbaev, Jumabaı Dospanov sekildi óńirdiń zııaly qaýym ókilderi de, qarapaıym turǵyndary da eldik múdde tur­ǵysynan aýylsharýashylyq jer­lerin tıimdi paıdalaný­dyń qajet­tigin alǵa tartty. Al «Dostan Ata» sharýa qojalyǵynyń je­tek­­­shisi Seıitjan Baljigit, «Asyl Agro» JShS dırektory Nuftol­la Qulbasov jáne ózge de jer­­­gilikti sharýalar jerdiń qazaq­stan­­dyqtarǵa jeke menshikke berilýin quptaıdy. – Moratorıı jarııalanǵan eki máselege baılanysty qoǵamdyq pikirdi eskere otyryp, tıimdi sheshim qabyldaý jóninde aıtyl­ǵan usynysty búgingi tańda komıssııa músheleri de qoldap otyr, – dedi halyqpen kezdesýden keıin komıssııa tóraǵasy, Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan» ATYRAÝ