Maqsat – memleketshildik sana qalyptastyrý

Jemqorlyq – jegi qurt. Jeń ushynan jalǵasqan sybaılastyq ushpaqqa shyǵarmaq emes. Bizdiń qoǵam bul dertten qulantaza, ada dep aıta almaımyz. Memlekettik qyzmet kórsetý salasynda da osyndaı keleńsizdik keń etek jaıǵan. Mundaı pikirdi jýyrda ǵana Memlekettik qyzmet isteri mınıstrliginiń alqa májilisinde aıtylǵan derekter aıǵaqtaı túsedi. Sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý men olardy anyqtaý, jolyn kesý, ashý men tergeý boıynsha salaaralyq úılestirýdi júzege asyratyn ortalyq atqarýshy organ bolyp tabylatyn atalǵan vedomstvonyń esebi boıynsha, aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy jartysynda 588 laýazymdy tulǵa jaýapkershilikke tartylǵan. Onyń ishinde 11-i respýblıkalyq, 39-y oblystyq, 79-y qalalyq jáne aýdandyq organdardyń qyzmetkerleri, sonymen qatar, 16 ákim men olardyń orynbasarlary taǵy bar. Sybaılastyq ushpaqqa shyǵarmaıdy Memlekettik qyzmet isteri mınıstri Talǵat Donaqov­tyń tór­aǵalyǵymen ótken 1-shi jarty­jyl­dyqtyń qorytyn­dylaryna arnalǵan keńeıtilgen alqa máji­­lisinde arnaıy baıandama jasa­ǵan Sybaılas jemqorlyqqa qar­sy kúres jónindegi ulttyq bıýro tóraǵasynyń orynbasary Tal­ǵat Tatýbaev eldegi sybaılas jem­qor­lyqqa eń kóp jol beretin mem­lekettik organdardyń bir­qataryn tizip shyqty. «Sybaılas jem­­qor­lyqqa kóp jol beretin organ­dar, ol – ákimdikter men ishki is­ter or­gandary, Aýyl sharýa­shy­­ly­ǵy men Densaýlyq saqtaý jáne áleý­mettik damý mınıstr­ligi, kva­zı­mem­lekettik sektor men Mem­le­ket­tik kirister komıteti», – dedi ol. Baıyptaı qarasaq, tóraǵa orynbasarynyń bul pikiri kóptiń kókeıindegisin dóp basqandaı-aq. Tipti, bul qatardy bilim salasynda oryn alyp jatqan bylyq pen memlekettik satyp alý qyzmetindegi qýlyqtarmen tolyqtyra túsýge bolady. Memlekettik qyzmet sala­syn­daǵy jemqorlyqty túp-tamyry­men joıý maqsatynda ótken jyl­dyń jeltoqsanynda Elbasy Jar­ly­ǵymen Memlekettik qyz­met isteri mınıstrligi jasaq­tal­ǵany belgili. Burynǵy Mem­le­ket­tik qyz­met isteri jáne sy­baı­las jem­qor­lyqqa qarsy is-qımyl agent­ti­giniń negizinde qu­­rylǵan bul vedomstvonyń maq­­sat-mindeti – sy­baı­las jem­qor­­lyqqa qarsy kúres júr­gize oty­ryp, qyz­me­t­ker­­ler ara­syn­da mem­le­ket­shildik sana qa­lyp­­tastyrý. Prezıdent Ákimshiligi men Premer-Mınıstr Keńsesiniń ókil­deri, memlekettik mekemeler­diń ádep jónindegi ýákilderi, mınıstr­liktiń aýmaqtyq depar­ta­mentteriniń basshylary men or­talyq apparatynyń qyzmet­kerleri qatysqan shara bary­syn­da N.Nazarbaev jarııalaǵan Ult Josparyndaǵy birinshi ıns­tıtýt­tyq reformany júzege asy­rý jónindegi jumys qorytyn­dy­lary pysyqtaldy. Osy baǵyt­ta arnaıy baıandama jasaǵan vıse-mınıstr Nurlan Ybyraıym mı­nıstr­liktiń alǵashqy jarty­jyl­dyqta memlekettik qyzmettiń kon­kýrs­tyq irikteýge negizdelgen man­sap­tyq modeli engizilgendigin málimdedi. «Barlyq konkýrstardyń jal­py sanyndaǵy (jalpy jáne ishki) 48 paıyzynda bos oryndarǵa ózge memlekettik qyzmetshiler aýys­ty, byltyrǵy jyly bul kór­set­kish bar-joǵy 26 paıyzdy qura­ǵan edi. Budan ózge, tek qana memle­ket­tik qyzmetshilerdiń arasyn­da ótkiziletin ishki konkýrstar ıns­tı­týty engizilgeli, tómengi deńgeı­den joǵary deńgeıdegi laýazym­darǵa taǵaıyndalǵan qyzmet­shi­lerdiń sany ótken jylmen salys­tyrǵanda 16 paıyzǵa ósti», – dedi ol. Sonymen qatar, baıandamashy azamattar arasynda memlekettik qyzmetke degen qyzyǵýshylyq arta túskenin atap ótti. Onyń bir aıǵaǵy retinde memlekettik qyzmetshilerdiń túrli mekemeler arasynda almasý deńgeıiniń shamamen eki esege tómendeýin keltirýge bolady eken. «Eger ótken jyldyń 1-shi jartyjyldyǵynda mundaı almasýlar 5,6 paıyzdy qurasa, aǵymdaǵy jyldyń sáı­kes mer­ziminde bul kórsetkish 3,6 pa­ıyzǵa teń tústi. Sondaı-aq, qa­byl­danǵan sharalardyń arqa­synda memlekettik qyzmettiń tıim­di­ligin anaǵurlym arttyrýǵa múmkindik týdy. Nátıjesinde, qyzmetterdi kórsetý merzimderin buzý faktileri 16 myńnan 3,8 myńǵa, ıaǵnı, 4 esege deıin tómen­dedi», – dedi N. Ybyraıym. Baıandamashynyń sózine qara­ǵanda, eldegi memlekettik qyz­met júıesinde jańa mınıstrlik quzy­­retinde oń ózgerister jedel baıqalyp keledi. Ol memlekettik qyzmette ósý satysynyń tómen­nen bastalýyna basymdyq beri­lýine baılanysty. Bul jas­t­ar­dyń shalǵaı aımaqtarǵa jol tartýyna sebepker bolýda. Son­daı-aq, jal­py konkýrstyq negiz­degi merı­to­kratııa esebinen úmit­ker­lerdi qyzmetke qabyldaý júıe­si men úsh deńgeıli irikteýdiń iske qosylýy, qyzmetkerdiń zań­na­ma­lyq saýatyn jetildirý ári onyń quqyqtyq turǵyda qor­ǵalýyn qam­tamasyz etý jumys­tary je­tildirilgen. Al maman bilik­­ti­ligin synaý maqsatynda uıym­dastyrylatyn testileýden ótkizý úderisindegi zamanaýı teh­no­­logııalardy qoldaný arqyly shy­naıylyqqa betburys bul kúnde aıqyn sezilýde. Iаǵnı, test tapsyrý barysynda veb-kameralar men beıne túsirilimderdiń onlaın-rejimde tikeleı júrgizilýi, sertı­fıkatqa qyzmetker sýretiniń ornalastyrylýy syndy áreket­ter úmitkerler arasyndaǵy kúmán­di oıdyń bultyn seıiltken. Sony­men qatar, qyzmetkerdiń sy­naq merzimine qatysty jańa júıe­niń qoldanysqa engizilýi jas maman­nyń ujymǵa tez beıimdelýi men ózin jaqsy qyrynan kórinýine zor múm­kindikter berip otyr. Máse­len, 3+3 júıesi boıynsha búgin­gi tańda elimizde 1 404 mem­le­kettik qyzmetker synaq merzi­minen ótýde. Osyǵan oraı, eńbek ónim­diligine qaraı jalaqy tóleý máselesi de osy kúnderi kún tár­tibine shyǵarylýda. Keler jyldyń alǵashqy jar­ty­­jyl­dyǵynda «B» korpýsy sana­­tyndaǵy memlekettik ákim­shilik qyzmetkerlerdi keshen­di attestasııadan ótkizý jospar­lan­ǵan. Memleket basshysynyń osyndaı tapsyrmasyn oıdaǵydaı júzege asyrýǵa mınıstrlik ma­mandary qazirden daıyndyq ju­mystaryn júrgizýde. Bul ba­ǵytta da mınıstrlik tara­py­nan naqty josparlar men normatıvtik-quqyqtyq bazalardy aqparattyq túsindirý baǵytyndaǵy tyń jobalar qolǵa alynýda.   Kereǵar sheshim – quqyq buzylýynyń bastaýy Jıynda mınıstr Talǵat Donaqov ózi jetekshilik ete­tin mı­nıstr­liktiń baqylaý ýáki­let­tigin júzege asyrý sheńberine qa­tyst­y máselelerdi de qozǵady. Bul baǵytta atqarylatyn ju­mys­tardyń bir parasy retinde memlekettik qyzmet zańnamasyn saqtaý salasynda búginge deıin 351 tekseris júrgizilip, nátı­je­sinde 345 zań buzýshylyq anyq­­talǵandyǵyn atap ótti. Osy ta­qy­lettes máselelerge naqty dáıekter keltirip, mundaı jaı­syz­dyqpen kúresýdiń jańashyl baǵyttary jóninde baıandaý úshin sóz kezegin óziniń taǵy bir orynbasary – Memlekettik qyz­met isteri vıse-mınıstri Aıgúl Shaımovaǵa bergen bolatyn. Ol á degennen-aq, memlekettik qyz­met isteri organdarynyń kúshi­men júrgizilgen tekserýler nátı­jesinde júzden astam aza­mat­tyń quqyǵy qorǵalyp, qalpy­na kel­tirilgendigin alǵa tart­ty. Buǵan qosa, memlekettik qyz­met­shilerdiń de buzylǵan quqyqtaryn qal­pyna keltirý jáne qorǵaý bo­ı­y­nsha birqatar sharalar qabyldanǵan. «Atap aıtqanda, memlekettik mekemelerge zańǵa kereǵar qabyl­danǵan sheshimderdiń kúshin joıý boıynsha 138 usynys en­gi­zil­gen bolsa, sonyń ishinde 110-y oryn­da­lyp, zańǵa qaıshy qabyl­danǵan 39 buıryqtyń kúshi joıyldy. Bul ótken jylmen salys­tyrǵanda mem­lekettik qyz­metshilerdiń tártip­tik jazaǵa tartylýy úshten birge ke­mi­gen­di­gin kórsetedi», – dedi ol. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, 1-shi jartyjyldyqta Ar-namys kodeksiniń normalaryn buzǵany úshin oblystyq jáne aýdandyq deńgeıdegi 115 qyzmetshi tártiptik jazaǵa tartylsa, byltyrǵy jyl­daǵy bul kórsetkish 163 bol­ǵan eken. Muny mınıstrlik maman­darynyń sybaılas jemqorlyq táýekelderine taldaý jasaý ádisin keńinen qoldaný nátıjesimen baılanystyrǵan jón. Aıtalyq, jyl basynan beri ortalyq mem­lekettik organdardyń 2 qury­lym­dyq bólimshesi men jergilikti atqarý organdarynyń 76 bólim­shesiniń qyzmetterine taldaý júrgizilgen. Sondaı-aq, sybaılas jemqorlyq táýekelderin anyq­taý maqsatynda 50-den asa qu­qyq­tyq aktilerge jáne 56 stan­dart pen reglamentke taldaý jasa­l­­ǵan. Ulttyq kásipkerler pala­ta­symen de birlese otyryp, sybaılas jem­qor­lyq táýekelderin anyq­taý úshin 380-nen astam norma­tıv­­tik-quqyqtyq aktilerge tal­daý júr­gizilgen. Atqarylǵan osynshama sharýanyń nátıjesinde, mı­­nıstr­­lik tarapynan mundaı táýe­kel­der­di joıý boıynsha arna­ıy usy­nystar ázirlenipti. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýdyń beki­tilgen keshendi jospary aıasy­nda 900-ge jýyq áleýmettik mańy­zy bar is-sharalar ótkizilgen, oǵan bar­lyǵy 85 myńnan asa adam qatys­qan. Vıse-mınıstr ártúrli áleý­mettik toptar úshin bul ju­mys ıdeolo­gııalyq ózekti máse­lel­­er­­di talqy­lap, pikir almasatyn únqa­tysý alańyna aınalǵandyǵyn atap ótti. Taldaý – kimderge qoldaý Endi alǵashqy jartyjyldyq­ta júrgizilgen taldaý nátıjesin taratyp aıtar bolsaq, osy kezge deıin memlekettik qyzmetkerler tarapynan jaýapkershilik júk­tegen jandardy bylaısha jikteý­ge bolady: 33 – eskertý, 38 – sógis, 29 – qatań sógis, 10 qyzmetkerdiń óz laýa­zy­myna sáıkessizdigi anyq­talyp bir mamannyń qyz­meti tómen­detilgen jáne 4 azamat mem­leket­tik qyzmetten alasta­tylǵan. Sondaı-aq, memleket atynan áreket etetin qyzmetkerlerdiń basym bóligi mas kúıinde kólik tiz­gindeý men jumys ornynda se­be­psiz bolmaý, qyzmettik kólik­ti jeke maqsatta paıdalaný sekil­di áreketterimen laýazymdyq bede­line daq túsirip jatady eken. Mundaı oqıǵalar jıi qaıta­lanyp, ol qoǵam arasynda qyzý talqy­lanatyn kezderi de joq emes. Osynyń aldyn alý jáne oǵan qar­sy amal-áreketter qatarynda aǵymdaǵy jyldyń alty aıynda Ar-namys kodeksiniń normalaryn saqtaýǵa úndeıtin 470 semınar-keńes uıymdastyrylypty. Sonymen qatar, jospardan tys tekserý nátıjesinde 114 aza­mat­tyń quzyrly organdar tara­py­nan jazyqsyz zábir kór­gen­deri áshkerelengenin atap ótý kerek. Osyndaı jaǵdaıǵa baı­la­nysty derekter keltiretin bol­saq, qyzmettik ókilettigin paı­da­lanǵan Esil aýdanyndaǵy aýyl­dyq okrýg ákimi K.Mýsın S.Grıbanova men E.Rıhterdiń sha­ǵymy negizinde tártiptik jaýap­kershilikke tar­tylyp, qa­tań sógis alǵan. Sol sııaqty quqyq qorǵaý baǵytynda keri kórinis berýi zańdylyq sııaqty. Iаǵnı, keı jaǵdaılarda arnaıy tekseris nátıjesinde quryǵy uzyn quzyrly organ ókilderiniń ar-namysy aıaqqa taptalǵan sátter de aıqyndalǵan. Máselen, Mańǵystaý oblysyndaǵy Qaraqııa aýdany ákimi apparatynyń bas mamany A.Kýlımanova qyzmetinen zańsyz bosatylǵan. Ádep keńesiniń iske aralasyp, usynýymen ol óz qyz­metine qaıta oraldy. Taǵy bir mysal, Kedendik baqylaý komıte­ti­niń burynǵy qyzmetkeri de eki jyldyq tabandy kúresiniń arqa­synda óz quqynyń aıaqasty etilge­nin dáleldep, qyzmetke qaıta kel­gen. Osy sekildi kemshilikterge boı aldyrǵan 55 memlekettik qyz­metkerdiń quqy qorǵalyp, oǵan kináli 149 adam tártiptik jaýap­kershilikke tartylǵan. Mınıstrlik ókilderiniń aıtýyn­sha, munyń barlyǵy da memlekettik qyzmetkerlerdiń Ar-namys kodeksin jetik meńger­meýi­men tikeleı baılanysty kóri­nedi. «El bolamyn deseń, besi­gińdi túze» degen támsilge súıe­ne otyryp, biz qoǵam jastary men búgingi balalarymyzdy sy­baı­las jemqorlyqtan qashyq bolýǵa jeteleıtin tanym-túsinik berý jolynda tárbıeleýge kúsh salýdamyz. Sol úshin de JOO men mektep baǵdarlamalaryna sybaılastyqqa qarsy bilim beretin sabaq pen arnaıy saǵattar engizdik. Osynyń aıasynda 1,5 mıl­lıonnan astam mektep oqý­shy­sy men 200 myńǵa jýyq lıseı-kol­ledjderdiń, 125 myń JOO stý­dentiniń atalǵan salada bilim­deri toly­ǵa túsýde. Sonymen qatar, mınıstr­lik bastamasymen 105 joǵary oqý ornynda «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestiń negizderi» taqyrybynda arnaıy oqý baǵdarlamasy engizilip, onyń aıasynda jyl saıyn 114 myń stý­dent bilim alatyn bolady dep kútilý­de», – dedi A.Shaımova. Vıse-mınıstr keltirgen derek­­terge qaraǵanda, jemqor­lyq­­tan qoǵamdy jerindirýdiń alǵysharttary da qolǵa alynǵan. Onyń bir sheti ádebıet pen máde­nıet jáne óner týyndy­lary­na kelip tireledi. Sonyń bir baǵy­ty retinde sońǵy kezderi teatr­lan­dyrylǵan qoıylymdar arqy­ly úgit-nası­hat júrgizý qolǵa alynýda. Mysaly, Almaty qala­synda «Tenderge túsken kelin­shek», Aqtóbe oblysynda «Koman­dos» jáne «Eskertkish opera­sııa­sy», Mań­ǵystaý oblysynda «Serttesý», «Jolaıryq», Sol­tús­tik Qazaqstan oblysynda «Jetim taǵdyr», «Revı­zor» men «Smeshnye dengı» jáne Shy­ǵys Qazaqstan oblysynda «Jem­­­qor­­­lyqty jekkórem» syn­dy spek­­tak­lderdi kórermen nazary­na usyný josparlanǵan. Alqa otyrysyn qorytyn­dylaǵan mınıstr Talǵat Donaqov eldi sybaılas jemqorlyqtan ada etip, memlekettik qyzmetkerlerdiń pasyq oıdan qashyq bolýyn, al qoǵamnyń sanasyn sergitýdi qatań zańdarmen ǵana qamtamasyz etý múmkin emestigin meńzeı otyryp, ultty rýhanı qundylyqtarǵa uıystyrý arqyly kim-kimniń de ar-uıatyn kúsheıtýge úndeıtin mundaı bastamalardyń bereri kóp ekendigin atap ótti. Rýhanııatqa qyzmet etý, adam balasynyń ishki álemi men jan dúnıesin jaq­sy dúnıelermen sýsyndatý ar­qy­ly «jegi qurttan» el-jurtty jerin­dirý Memlekettik qyzmet isteri mınıstrliginiń minsiz min­detine aınalatyndaı. Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan» ASTANA