Ákimshilik kedergilerdi azaıtatyn zań

Osydan biraz buryn elimizde «Keıbir zańnamalyq aktilerge ruqsat berý qujattaryn qysqartý jáne ruqsat berý rásimderin ońaılatý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań kúshine endi. Bul zań elimizde kásipkerlikti belsendi júrgizýge qolaıly jaǵdaı jasaý úshin ákimshilik kedergilerdi azaıtý maqsatymen ázirlengen qujat. Biz osy zań jobasyn Senatta qaraǵan jumys tobynyń jetekshisi Bekmyrza ELAMANOVQA jolyǵyp, onyń keıbir erekshelikteri týraly suraǵan edik. – Atalmysh zań jobasyn qol­ǵa alý­dyń alǵysharttary qandaı? – Kásipkerlikti júrgizýge tusaý bolatyn ákimshilik kedergiler bizde áli de bar. Onyń negiz­gi sebebi, biz­diń keńestik júıeden ýaqyt ót­se de, aryla qoımaǵan­dy­ǵy­myz­­da jatyr. О́zińiz oılańyz­shy, ol kezde bári de tek ruqsat etil­­gen jaǵdaıda jasalýshy edi. Son­­dyq­­tan qazir kez kelgen isker­lik bas­tamalar aldymen ruq­sat qaǵaz­­daryna kelip tireledi. 2011 jáne 2012 jyldary da osy má­sele parlamentarıılerdiń aldy­na tartylyp, ruqsat berý qujat­taryn ońtaılandyrý týraly ar­naıy zańdar qabyldanǵan. Osy zań­dar ruqsat berýdi 30 pa­ıyz­ǵa deıin qysqartty. Biraq, tóre­shil­dikke mashyqtanǵan ákimshilik júıe ruqsat berýdiń jańa túr­lerin oılap taýyp, olardyń sany qaı­tadan kóbeıip ketti. Sol sebep­ti ruqsattardy bir júıege keltirý maqsatymen 2014 jyly «Ruqsat berý jáne habarlamalar týraly» Zań qabyldandy. Ol ruqsat berýdiń sa­nyn 481-ge deıin qysqartty já­ne lısenzııa alatyn kásiptiń sanyn 227-ge tirep, barynsha naqtylady. Alaıda, bul da kóp edi. Jeke bız­­ne­sin júrgizýge tyrysqan júz­­­­de­­gen kásipkerler onyń kóp eke­­­nin barlyq jerde, bar­lyq kez­de aı­­typ júrdi. Sondyq­tan El­basy Nursultan Nazarbaev ózi­niń 2014 jyldyń 2 qyrkúıe­gin­de Par­lamenttiń besinshi shaqy­ry­ly­m­y­nyń tórtinshi sessııasynyń ashylýyndaǵy sóılegen sózinde ru­qsat berý rásimderin 50 paıyz­ǵa azaıtý týraly tapsyrma berdi. Mine, Prezıdenttiń osy tap­syr­ma­syna sáıkes atalmysh zań joba­sy ázirlengen edi. Onda ruq­sat berý qujattaryn 153-ke qys­qar­tý kózdeldi. Bul jalpy ru­q­sat­tardyń 39 paıyzy. Sonymen qatar, zańda Qazaqstannyń halyq­ara­lyq mindettemeleri she­ńberin­de reglamenttelgen qys­qar­tyl­maı­tyn 41 ruqsat anyqtalǵan. Onyń ishinde asa qaýipti qyzmet túrlerin júzege asyrýǵa beriletin ruqsattar bar. Mysaly, atom qýa­­tyn qoldanýmen baılanysty ju­mys­­tar. Sondaı-aq, temir jol sala­­syn­daǵy júkter tasymaldaý jumys­­taryndaǵy eksporttyq baqy­­lanýy tıis ónimderdiń ım­por­tyna lısenzııa berý jáne t.b.  Alaıda, zań 34 ruqsatty múlde alyp tastap, 14 ruqsatty habarla­ma tártibine aýystyrǵanyn da aıta ketý kerek. – Bul zań jobasy Májilis­tiń talqylaýynda bolmady ǵoı. Sizder ony birden qaras­tyr­dyńyzdar ma? О́zgerister qan­daı baǵyttarda júrgizildi? – Iá, ol kezde Májilistiń besinshi shaqyrylymy taratylyp, Úkimet ázirlegen zań jobasy tike­leı bizge ákelingen bolatyn. Zań jobasyn Senattyń qaraýyna ázir­­leý jónindegi jumys tobyna jetek­shilik ettim. Úkimettiń joba­syna 250-diń ústinde ózgeris­ter usynyldy. Osy zańǵa baıla­nys­ty 9 kodekske, 38 zańǵa ózgeris­ter engizildi. Birin-biri qaıta­laı­­tyn ruqsat berý rásimderi qys­qar­tyl­dy. Kóptegen ruqsat berý rásimderi habarlama túrine aýystyryldy jáne birshama ruqsat berý qujattary azaıtyldy. Jumys tobynyń jáne komı­tet­tiń otyrystarynda zań jobasy Senattyń basqa komıtetteri depý­tattarynyń, qoǵamdyq birles­tik­ter ókilderiniń, palata apparaty qyz­metkerleriniń jáne zań jobasy bastamashylarynyń qatysýy­men birneshe ret qaralyp, talqylan­dy. Barlyq komıtetterdiń es­kert­peleri men usynystaryn es­kere otyryp, mynadaı baǵyt­tar boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý qajettiligi týyn­dady: Jer kodeksine jeke tur­ǵyn úı qurylysy úshin jer ýchas­ke­lerin berý máselesinde qury­lys­qa daıyndalǵan alańdar týra­ly aqparatqa qoljetimdiligin qam­tamasyz etý, kezekte turǵan adam­dar­dyń tizimderin ashyq kórsetý sııaqty normalar qosyldy. Budan basqa jerge ornalastyrý jumystaryn júrgizý kezinde jer ýchaskesiniń alańy, onyń shekarasy jáne ornalasqan jeri týraly máli­metter, jer telimderiniń ara­las menshik ıeleri men jer paıda­l­aný­shylary týraly jáne t.b. máli­metterge naqtylanǵan normalar engizildi. Sý kodeksiniń 37-baby sý nysandarynda sý qorǵaý aımaq­tary men beldeýlerinde qurylys jobalaryn kelisý máselelerin naqtylaý boıynsha jańa norma­lar­men tolyqtyryldy. – Keıbir naqty zańdar­ǵa engizilgen ruqsat berý jáne ar­tyq ruqsattardy alyp tas­taý sııaqty normalardy atap ótseńiz? – Mysaly, Salyq kodeksiniń 471-babyna engizilgen ózgerispen zańdy tulǵalardyń temir-tersek jınaýmen, saqtaýmen aına­lys­qandary úshin tóleıtin tirkelý alymy alynyp tastaldy. Alaıda, osy bapqa atatyn qarý ja­saý­ǵa, jóndeýge jáne saýdalaýǵa 22 AEK kó­leminde tirkelý alymy engi­zildi. Jarnama úshin alynatyn tólem­der­diń tártibine de ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Máselen, kólik quraldaryna japsyrylǵan jarnamalar úshin tólenetin aqy alynyp tastaldy. Memleket­tik baj salyǵyn alý tártibi de tolyqtyryldy. Sonyń ishinde tehnıkalyq baqylaý jasaǵany úshin beriletin halyqaralyq sertıfıkatqa memlekettik baj salyǵy tólenbeıtin boldy. Biraq, Salyq kodeksiniń osy babyna azamattyq pırotehnıkalyq ónim­der satyp alýǵa arnaıy ruqsat alǵany úshin memlekettik baj tóle­netin boldy. Elimizde jáne búkil álemde terrorızm men eks­tre­mızmge qarsy kúres jú­rip jat­qanda, adamdardyń otty qarý satyp alýyna shekteý qoıý kerek­tigi kún tártibindegi qajet­tilik bo­lyp turǵany belgili. Osy­ǵan oraı, olarǵa qol jetkizý bir­shama qıyn­­datyldy. Atap aıt­qanda, Sa­lyq kodeksiniń 540-baby­na aza­mat­tyq jáne qyz­mett­­ik qarý­lar­dy satyp alý jáne aza­mattyq pıro­tehnıkalyq zattardy alý ba­jy­nyń stavkasy 300 paıyzǵa artty. – Bızneske qolaıly ahýal jasaý máselesi halyqaralyq reıtıngterde de qarastyrylyp jatatynyn bilemiz. Osy turǵy­dan alǵanda bul zańnyń Qazaq­stannyń reıtıngin kóterýge áseri boldy ma? – Árıne, halyqaralyq reı­tıng agenttikteri bıznes jasaý ahýalynyń qolaılylyǵyn úne­mi qadaǵalap otyrady. Osy zań Qazaqstannyń Dúnıejúzilik bank­tiń «Doing business» reı­tıngindegi pozısııalaryn ájep­táýir jaq­sartatyn bolady. Bızneske qolaı­ly ahýal týdyrý baǵy­tyn­daǵy ózgeristerdi ataı ketetin bolsaq, mysaly, buryn jyljymaıtyn múlikterdi memlekettik tirkeý ýaqyty 5 jumys kúninde iske asy­­rylatyn. Endi ol 3 kúnge qys­qar­tyldy. Jaýapkershiligi shek­teýli seriktestikterdiń 10 jáne odan artyq daýysqa ıe qaty­sý­shylaryna kezekten tys jal­py jınalys ótkizý quqyǵy berildi. Aksıonerlik qoǵamdardyń 5 jáne odan artyq paıyzdyq ak­sııa­lar úlesteriniń ıelerine ak­sıoner­ler jınalysynyń kún tár­tibine qosymsha máseleler en­gizý quqyǵy berildi. Mundaı óz­ger­týl­er bıznespen aınalysýshy otan­dastarymyz úshin óte mańyz­dy. – Aqyly ruqsat berýlerdi qys­qartýdyń saldarynan bıýd­jettiń túsim bóligi azaıyp qal­maı ma? – Azaıady. Biraq, bul bıznestiń órkendep, onyń tabystan túsiretin salyǵymen salystyrǵanda túk emes dep aıtýǵa bolady. Naq­ty aı­tatyn bolsaq, aqyly negizde beri­letin 11 ruqsat berý qu­ja­tyn qysqartqannan respýblı­k­alyq bıýdjetke 3,2 mln. teńge, jer­gilikti bıýdjetterge 464,3 myń teńge kem túsedi dep boljan­ǵan. Qoryta aıtqanda, bul qujat elimizde bıznes júrgizýge baryn­sha qolaıly jaǵdaı jasap, kásip­ker­liktiń qarqyndy damýyna, osy sektordaǵy óndiris kólemin ar­ttyrý esebinen eldiń ulttyq taby­syn molaıtýǵa oń yqpal jasap otyr dep senimmen aıta alamyz. – Prezıdenttiń 5 ınstıtýttyq reformasyn iske asyratyn «100 naqty qadam» – Ult jos­paryn qamtamasyz etetin zań joba­laryn ázirleýge de atsa­lystyńyz. Osy baǵytta at­qar­ǵan jumystar jónin­de de aıta ketseńiz? – Bizdiń Ekonomıkalyq saıa­sat, ınnovasııalyq damý jáne kásip­kerlik komıteti 14 zań jobasy boıynsha jáne besinshi reforma – «Esep beretin memleketti qalyp­tastyrý» jónindegi 10 qadamdy zańnamalyq qamtamasyz etý bo­ıyn­sha jumys istedi. Sonyń ishinde ózim jumys tobyn basqarǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine mem­­lekettik qyzmetter kórsetý máse­­leleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» Zańǵa toqtala keteıin. Atalǵan zań halyqqa memle­kettik qyzmet kórsetýdiń rásim­derin jetildirýge, barlyq kór­se­tiletin qyzmetter úshin biryń­ǵaı sapa standarttaryn qalyp­tas­tyrýǵa, qyzmet kórsetý mer­zimi men talap etiletin qujattar sanyn qysqartý­­ǵa, tutynýshymen tolyq sıklda jumys isteýge jáne qyzmetiniń ashyq­­ty­ǵyn qam­tamasyz etýge baǵyttal­ǵan. Zań ha­lyqqa qyzmet kórsetý or­ta­lyqtary bazasynda «Jer kadastry memlekettik ǵylymı-óndiristik ortalyǵy», «Jyljy­maı­­tyn múlik ortalyǵy», «Memle­kettik zeınetaqy tóleý ortalyǵy» respýblıkalyq memlekettik kásip­oryndaryn biriktirý jolymen memlekettik qyzmetterdiń biryń­ǵaı provaıderine aınalatyn «Úkimet – azamattar úshin mem­le­­ket­tik korporasııasyn» qurý­dy jáne onyń «bir tereze» qaǵı­daty boıynsha jeke jáne zańdy tulǵa­lar­ǵa memlekettik qyz­met­terdi kór­setýin kózdeıdi. Qazir elimizde memlekettik qyzmetterdiń 739 túri tirkelgen. Biz qabyldaǵan zań boıynsha atalmysh korporasııa sonyń 530-yn «bir tereze» qaǵıdaty boıyn­sha halyqqa qyzmet kórsetetin bola­dy. Saıyp kelgende, bul da eli­mizde kásipkerliktiń óris asha túsýine yńǵaıly ahýal týdyrady degen úmitimiz bar. Bul jumys odan ári jalǵastyrylýda. Jýyr­da memlekettik korporasııa arqy­ly kórsetiletin qyzmetter tizimi vedomstvoaralyq komıssııanyń oty­rysynda qaralyp, taǵy da 53 qyzmet túri qosyldy. Ol aldaǵy ýaqytta Parlamentke usynylatyn ózgertýlerde qarastyrylatyn bolady. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»