PR mamandyǵy men ádebıettiń úsh qaınasa sorpasy qosylmaıdy

Qazaq ulttyq ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýlteti IýNESKO, halyqaralyq jýrnalıstıka jáne qoǵammen baılanys kafedrasynyń professory Nazgúl ShYŃǴYSOVAMEN suhbat – Nazgúl Tursynbaıqyzy, PR-shy nemese «Qoǵammen baılanys» degen mamandyq bizge naryq zamanymen keldi. QazUÝ birinshi bolyp «pıarshylardy» daıarlaı bastady. Demek, buryn mundaı mamandyq bol­maǵandyqtan arnaıy mamandar da jáne oqýlyqtar da bolǵan joq qoı? – 2000 jyldary birneshe oqý orny Qazaqstannyń PR naryǵyna mamandar daıarlaı bastaǵanda belgili sebeptermen mamandyq jabylyp qalǵan edi. Araǵa 10 jyl salyp, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde Qoǵammen baılanys jáne jarnama kafedrasy alǵash bolyp memlekettik lısenzııa aldy. Qazirgi tańda elde alty jo­ǵary oqý ornynda «Qoǵammen baılanys» mamandyǵy boıynsha mamandar daıyndalady. Árıne, Qazaqstanda buryn bolmaǵan mamandardy daıarlaı bastaǵanda qıyndyqtar az bolǵan joq. Ult­tyq erekshelikke negizdelgen otandyq oqýlyqtardyń bolmaýy saldarynan Batystyń jáne Reseıdiń oqýlyqtaryn paı­da­lanýǵa týra keldi. Qoǵammen baılanysta mentalıtet, til, aqparatty qabyldaý, tutynýshylardyń mádenı erek­­­­shelikteri asa mańyzdy. Qa­zaq­standyq PR tájirıbege negiz­­delgen oqý quraldary áli de jetis­peıdi. Degenmen, fakýl­tetimizde qoǵammen baılanys salasyna baılanysty sońǵy jyldary birqatar oqý quraldary jaryq kórdi. – Alaıda, bul mamandyqqa stýdent qabyldaýdyń bir kiltı­pany boldy emes pe? – Osy ýaqytqa deıin «Qoǵamdyq baılanys» mamandyǵyna túsý úshin tańdaý páni geografııa bolyp keldi. Geografııany tańdaǵan talapkerlerdiń basym bóligi maqsatty túrde geografııa, geologııa, týrızm baǵyt­taryndaǵy mamandyqtarǵa baǵdarlanatyn. Endi, Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2016 jylǵy 18 mamyrdaǵy № 326 buıryǵyna sáıkes «Qoǵamdyq baılanys» mamandyǵyna tańdaý páni qazaq (orys) ádebıeti, beıindik pán qazaq (orys) tili bolyp ózgertildi. Bul bizge burynǵydan beter yń­ǵaısyzdyq týǵyzady. Sebebi, PR mamandyǵy men ádebıettiń bir-birine úsh qaınasa sorpasy qosylmaıdy. Ekinshiden, jyl boıy geografııa pánin tańdaǵan talapkerlermen jumys istep, 2016-2017 oqý jylyna kontıngent qalyptastyrýǵa múmkindik jasaǵan edik. Aıaq astynan mamyr aıynda shyqqan buıryq negizinde endi az ýaqyttyń ishinde ádebıetti tańdaǵan talapkerlerdi mamandyqqa tartý múmkin emes. Osy tusta «Qoǵamdyq baılanys» mamandyǵyna túsýge nıettengen, geografııany tańdaǵan talapkerlerdiń de eseńgirep qal­ǵandyǵy jasyryn emes. PR-mamanynyń kásibı quzy­reti – kommýnıkatıvtilik, kre­a­­­­tıvtilik, shyǵarmashylyq kóz­qaras, jazý qabileti, iskerlik qa­rym-qatynas, sóıleý mádenıeti, sheshendik óner, kópshilikpen tez til tabysý, ıdeıalardy is jú­zine asyrý bolǵandyqtan, talap­kerlerdi shyǵarmashylyq konkýrs negizinde qabyldaǵan oryndy. – О́zińiz aıtyp otyrǵan qu­zyrettiliktiń kóbi – týabitti qa­sıet. Sondyqtan, kafedrada bilim berýdiń basty qaǵıdasy qandaı bolmaq? – Kafedra kásibı mamandardy – medıa naryǵyna, memlekettik, saıası, áleýmettik jáne bıznes qurylymdarǵa qazirgi zamanǵy tehnologııalardy meńgerip, quzy­­retter men tájirıbelik daǵ­­­dylardy ıgergen, búgingi eńbek naryǵynda suranysqa ıe halyqaralyq jýrnalısterdi, PR-menedjerlerdi, ımıdjmeıkerler, prodıýserler, baspasóz hatshylaryn daıarlaýdy maqsat etedi. Álemdik standarttarǵa, zamanaýı zııatkerlik talaptarǵa saı kadr áleýetin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Bilim alýshylar óz salasynda teorııalyq bilim alýmen ǵana shektelmeı, bolashaqta tıimdi mansap jasaýǵa qajetti qosymsha quzyrettilikterge ıe bolýy kerek. Basty qaǵıdamyz osy. – Fakýltette dýaldy oqytý – ǵylym men óndiristi tıimdi yq­­paldastyrý degen de bar eken. Bul qalaı júzege asady? – Sońǵy kezderi dýaldy bilim berý tájirıbesi keń etek jaıdy. О́ndiris pen bilimdi, ǵylymdy tıimdi ushtastyrý ádisimen naǵyz kásibı maman daıarlaýǵa bolatyny dáleldendi. Sol sebepti, jumys berýshilermen tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteýge daǵdylandyq. Oqý úderisinde ár kýrsqa saı oqý-óndiristik tájirıbeniń birneshe túrleri bar. Bilim alýshylardy úzdiksiz praktıkalyq daıarlaý tujyrymdamasy oqý tájirıbesinen dıplom aldyn­daǵy tájirıbege deıingi osy praktıkalardyń barlyǵyn ke­shendi túrde biriktiredi. Bilim alýshylardyń kásibı tájirıbesi oqý baǵdarlamasynyń ajyramas bóligi bolǵandyqtan, stý­dentterdiń óndiristik tájirıbe ótetin sapaly bazasy retinde iri óndiristik mekemelermen, ǵylymı-zertteý mekemelerimen, memlekettik mekemelermen kelisim­shart jasap kelemiz. – Aqparat alýdyń formasy ózgergen saıyn jýrnalıstıkaǵa degen suranys azaıyp barady. Kerisinshe, myqty PR-shy­lar kerek ekendigi baıqalýda. Osy turǵydan alǵanda jumys berýshilermen áriptestik qarym-qatynas ornatylǵan ba? – Oqý úderisine praktık-mamandardy tartýmen qatar, olardyń sheberlik synyptaryn jıi ót­kizýge tyrysamyz. Qazaqstan baspasóz klýbynyń prezıdenti, PR-mamandary halyqara­lyq as­sosıasııasynyń múshesi Ásel Qaraýylova, Qazaqstan baspasóz klýbynyń atqarýshy dırektory Sáken Balbaev stýdentterge elimizdiń medıa-sala­syn­daǵy jobalyq qyzmet týraly mazmundy aqparattar berse, «Avrupa» (London) gaze­ti­niń bas redaktory Vatan Oz, «Ksell» kompanııasynyń, Reuters halyqaralyq aqparat agenttiginiń, Helsınkı ýnıversıtetiniń (Fın­lıandııa) janyndaǵy Alek­sandrı ınstıtýtynyń ókilderi stý­dent­terge semınar-trenıngter júrgizdi. Naryqtaǵy mamandardy, JOO oqytýshylaryn oqytyp, qaıta daıarlyqtan ótkizý úshin qosymsha bilim berý baǵdarlamalaryn keńeıtý maqsatynda kafedranyń janynan Biliktilikti arttyrý jáne qoǵammen baılanys, baspasóz qyzmeti mamandaryn sertıfıkattaý «PR» ortalyǵy qurylǵan. ortalyq turaqty, maqsatty, júıeli túrde kásibı biliktilikti arttyrýmen aınalysady. Bizdiń túlekter jumys berýshiler tarapynan suranysqa ıe bolýy tıis. – Jýrnalıstıka fakýlteti ótken jyly «Qazaqstandaǵy PR-bilim berýdiń ózekti máse­leleri» atty halyqaralyq konferensııa ótkizip, oǵan sheteldik jáne qazaqstandyq PR salasyn zertteýshi ǵalymdary, osy salanyń jetekshi mamandary qatysqanynan habardar edik. – Halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııany jylda ótkizemiz. PR-bilim berýdiń ózekti máselelerine baılanys­ty joǵary oqý ornyndaǵy iri tájirıbe almasý alańy boldy desek artyq aıtqandyq emes. Meniń túıgenim, qansha daǵ­darys bolsa da sapaly mamandar daıarlaý isin jetildire berý qajet. Sebebi, daǵdarystan shyǵýǵa PR-qyzmeti septigin tıgizedi. Osy oraıda halyqaralyq konferensııada baıandama jasaǵan Ogaıo (AQSh) ýnıversıtetiniń professory Emı Enderson AQSh-ta PR-bilim berý salasyna memleket tarapynan úlken qamqorlyqtyń bar ekendigin jetkizdi. Konferensııa jumysyn qory­tyndylaı kele, Qazaq­stan­daǵy «Qoǵamdyq baıla­nys» mamandyǵy boıyn­sha bi­lim beretin JOO ókilderi «Qoǵam­dyq baılanys» maman­dyǵyna shyǵarmashylyq emtıhanmen qabyldaý jóninde qarar qabyldap, ol Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligine joldandy. Endi, osy máseleniń oń sheshimin tabýyn asyǵa kútken edik. Nátıjesi basqa boldy...  Áńgimelesken Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY