Eýrazııalyq medıa-forým

álem nazar aýdaratyn alqaly jıyn bolyp qalyptasty 2002 jyly 24 sáýir kúni Almaty­da tuń­ǵysh ret Eýrazııalyq medıa-forým óz jumysyn bas­tady. Oǵan álemniń 30-ǵa jýyq elinen 300-den as­tam tanymal saıasatkerler, bilikti sarapshylar men BAQ ókilderi qatysty. Halyqaralyq forýmnyń bas­tamashysy ári jobanyń avtory Darıǵa Nazarbaeva jıynnyń negizgi maqsatyn: «Shyǵys pen Batys kóshbasshylary arasyndaǵy ózara túsinistik pen dıalogty nyǵaıtý arqyly aımaqtyq jáne ǵalamdyq máselelerdi ortaq túsinýge úles qosý», dep túsindirdi. Al osy sharaǵa qatysyp, ony ashyp bergen Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev XXI ǵasyrdy Eýrazııanyń qarqyndy damý ǵasyry dep baǵalady. – Ǵasyrlar men myńjyldyqtardyń tarıhı toǵy­syn­daǵy geosaıası almasýlar búkil dúnıeniń kel­betin túbe­geıli ózgertti. Alaıda, bul kóp jaǵdaıda Eýra­zııa­ǵa qatysty bolyp, ol is júzinde jańa sıpatqa ıe bol­­dy, – deı kele, Prezıdent ǵalamshardaǵy adamzat ba­la­synyń qaýip-qaterden saqtanýynyń birden-bir joly dostastyq pen turaqtylyq ekenin nyqtap aıtty. Búgingi adamzat kúızelisi men problemalarynyń oń sheshilý joly jáne qaterden qorǵanýdyń bas­ty tetigi – tek qana ózara túsinistik, tózimdilik, damý­daǵy bir-birine degen kómek pen yntymaqtastyq. Eýra­zııalyq keńistikte oryn alyp otyrǵan ótkir pro­blemalar naq osyndaı beıbit dıalogpen jáne yntymaqtastyq jolymen sheshiletin bolady. Osy oraıda forýmǵa qatysýshylar aqparat salasynyń damýyn, habar taratýda jýrnalıstke qandaı sheberlik qajet degen máselelerdi kóterip, BAQ salasyndaǵy ózekti problemalardy ortaǵa saldy. Alǵashqy Eýrazııalyq forýmnyń qonaǵy, Halyqaralyq jýrnalıster federasııasynyń bas hatshysy Eıdan Ýaıt: «Adamdarǵa úkimettik organdar men basqa da uıymdar qatań baqylaıtyn aq­parat kerek emes. Aıtylatyn másele týraly jaýap­ker­shiligi sezilip turatyn naqty da shynaıy aqparat qa­jet. Eń basty problema – BAQ pen jýrnalısterdiń ju­mys isteýlerine tosqaýyl bolatyn kedergiler. Ol tek osy aımaqta ǵana emes, dúnıeniń tórt bury­shyn­­da da kezdesedi. Jýrnalıster jan-jaqty qy­sym­­ǵa dýshar bolýda. Baspasóz bostandyǵy men jýr­­na­lıst tártibi jóninde ereje bekitilýi kerek. Saıa­sat­ker­ler minbelerden sóz bostandyǵy týraly jalyn­dy sózder aıtqandarymen, onyń júzege asyrylýy qıyn», – dedi. Al Halyqaralyq jýrnalıster odaǵy konfederasııasynyń bas hatshysy Ashot Djazoıan kóp janrly, san qyrly mundaı forýmdy birinshi ret kórip otyrǵanyn tańdanyspen jetkizdi. Ol: «Táýel­siz, táýeldi oppozısııalyq kózqarastaǵy aqparat quraldarynyń ashyq pikir aıtýynyń ózi – buryn­ǵy totalıtarlyq qursaýdan aryla bas­taǵan­dyqtyń dáleli. Eń bastysy, bizdiń ózimiz neniń qajettigin anyq bilýimiz kerek. Búgingi dúnıeniń jedel de boljap bolǵysyz ózgeristerge túsip jatýy, elder­di ózara túsinistikke bastaýdyń ońaı emestigi buqara­lyq aqparat quraldaryna kóp jaýapkershilik júkteıdi», – dedi. Demek, sarapshylardyń paıymdaýynsha, jumyr jerdiń ústindegi adamzat balasy úshin aldymen jyldam aqparat alý jýrnalısterdiń sheber­ligi men utym­dylyǵyna baılanysty. Sonymen qatar, qoly­na qalam men mıkrofon ustaǵan BAQ ókilderi eń birinshi kezekte dáldik pen shynaıylyqty, boıamasyz jańalyqty oqyrmandar men kórermenderge jet­kize bilýleri tıis. Medıa-forýmda saıasatkerler men sa­rap­shylardyń pikiri de, tujyrymy da osyǵan saıdy. XXI ǵasyrdyń basynda ekonomıka men saıasattaǵy jal­py­ǵa ortaq jahandaný men damý teńsizdiginiń kúshe­ıýi jaǵdaıynda álemdik aqparattyq keńistiktiń jahan­­danýy júre bastady. Bul rette kez kelgen mem­leket­tiń ózin-ózi aqparattyq tuıyqtaýy onyń bola­shaǵy úshin boljap bolmaıtyn saldarǵa uryn­dyr­maýy múmkin emes ekendigi de áńgimege arqaý boldy. Sonymen qatar, Eýra­zııalyq medıa-forýmnyń alǵash­qy jıynyn­da aı­tyl­ǵan oılar men san-salaly pikir­ler tór­kini jyldam aqparat almasýdyń tetigi men ózekti pro­ble­ma­lardy birigip sheshý arqyly júzege asatynyn da ańǵartty. Osylaısha táýelsiz, úkimettik emes uıym retinde irge kótergen Eýrazııalyq medıa-forým alǵash­qy qadamyn sátti bastap, ómirge berik endi. Ol saıasat­ker­lerdiń, jýrnalıster men sarapshylardyń aımaqtaǵy saıası turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń jańa múmkindikteri qazirgi zamanǵy izdenisterdiń álemdik problemalary bo­ıynsha erkin jáne ashyq dıalogyn qalyptastyrýǵa qyzmet etýi úshin quryldy. Jyl saıyn osylaısha sáýir aıynda ótip turýdy dás­­túr­ge aınaldyrǵan medıa-forým óziniń árbir bas­­qosýyn­da sol tustaǵy halyqaralyq deńgeıdegi meı­­lin­she óze­k­ti máselelerdi kún tártibine shyǵaryp otyrdy. Jyl saıyn mereıi óse túsken forýmǵa qatysý­shylar sany da birtindep kóbeıe bastady. Máselen, alǵash­qy úsh jylda oǵan jer-jahannyń 60-tan astam elinen 500-ge tarta saıasatker men sarapshy, jýr­nalıst pen túrli jetekshi uıymnyń ókilderi keldi. Osynyń ózi elimizdiń abyroıyn asqaqtatyp, Eýrazııa kindiginde qonys tepken Qazaqstannyń medıa salaǵa jańa betburys jasaǵanyn aıǵaqtap berdi. Osynyń nátıjesinde, jyl saıyn álemniń múıizi qaraǵaıdaı saıasatkerleri men sarapshylaryna hám jýrnalısterine bir shańyraq astynda basqosýǵa múmkindik beretin Eýrazııalyq medıa-forýmnyń qozǵaıtyn taqyryby da, taldaýy da túrlenip otyrdy. Máselen, 2005 jyldyń sáýir aıynda ótken kezekti sharada lańkestik áreketter týraly aqparattar taratý máselesi boıynsha pikirtalas uıymdastyrylyp, medıa-zańnamalar taqyryby talqylandy. Sondaı-aq, «Jýrnalıstıka jáne jaraqat» taqyryby aıasynda kóptegen problemalar qozǵalyp, qarýly qaqtyǵystar jaıynda qalam terbeıtin jýrnalıster arasyndaǵy jan jaraqatyna qatysty stress fenomeni sarapqa salyndy. «Azııadaǵy tragedııa», «Internet aımaǵyn jýasytý», «Arab tilindegi BAQ-tar fenomeni» degen taqyryptar boıynsha pikirtalastar órbitildi. Forýmǵa qatysýshylar «Azııadaǵy tragedııa» taqyryby boıynsha Aýǵanstan men Iraktaǵy sońǵy joıqyn soǵystar tóńireginde óz oılaryn aıtty. Búginde ne nárseni de qıratý qashanda ońaı, ony qalpyna keltirý qıyn degen tujyrym kez kelgen jumyr basty pendeniń sanasynda saırap tur. О́z kezeginde forým qonaqtary «Shıelenisten keıingi qoǵamdy qalpyna keltirý: sheshiletin mindet pe, álde otarlaý saıasatynyń «betperdesi» me?» degen máseleni ótkir kóterdi. Sarapshylardyń biri atalǵan elderdegi turaqsyzdyq pen oryn alyp otyrǵan qantógis áldeneni qaıta qalpyna keltirip, beıbit ómirge oraltýdan góri, ony qıratý ońaı deıtin pikirdi qalyptastyrdy», degen oı aıtty. Sondyqtan aqparat salasyna aıryq­sha kóńil bólip, basymdyq bere otyryp, adamzat bala­synyń eń aldymen tynyshtyqty qalaıtynyn álem jurtshylyǵyna jetkizý qajet ekeni tilge tıek etildi. Otyrys barysynda forýmǵa qatysýshylar soǵysta qıratylǵan elderdiń memlekettiligin qal­py­na keltirýdegi ilgerileýler jaıyn qarastyryp, osy oqıǵalardy álemdik BAQ-tardyń qalaı kórsetip jat­qanyn saraptady, sondaı-aq, bul úderister jergilikti halyqtardyń pikirinen qalaı kórinis tabýda degen saýaldarǵa jaýap izdedi. Sarapshylardyń aıtýynsha, qaqtyǵys aımaq­taryn­da jańadan qoǵam qalyptastyrý – uzaq ýaqyt­qa sozylatyn úderis. Degenmen, ár eldegi jaǵdaı árqalaı. Saıası rejim ózgergeli beri Irakta ózindik bir baspasóz tóńkerisi bolǵan. Ondaǵy gazetter men jýr­nalıster kez kelgen taqyryp boıynsha óz pikir­lerin ashyq aıta alady. Ár partııanyń jeke basy­lymy bar, taıpa basshylary da óz gazetterin shy­ǵaryp, osy eldegi jaǵdaılarǵa baılanysty óz pikir­lerin ashyq jarııalap júr. Bir jaǵynan mundaı jarııalylyq jergilikti BAQ-tardyń qaýipsizdigine de qater tóndiredi. Bul – alqaly jıynda aıtylǵan saıasatkerlerdiń oı-pikiri. Al AQSh qorǵanys mınıstriniń burynǵy orynbasary Rıchard Perl: «Memlekettiń qaıta qalyptastyrylýy azamattyq qoǵamnyń qatysýynsyz júzege aspaıtyny aıan. Biraq jergilikti halyqtyń memlekettik qurylym isine basqalar aralasqanyn qalaı bermeıtini ańǵarylady. Muny búgingi Iraktan baıqaýǵa bolady. Memlekettik basqarýdyń jer betindegi halyqtardyń biregeı qoldanýyna jaramdy belgili bir úlgisi joq», – dedi. Talqyǵa túsken taqyrypta Iraktaǵy «Ás-Sabah Ál-Jádıd» gazetiniń bas redaktory Ismaıyl Zaıyrdyń sózi kópshiliktiń nazaryn aýdardy. Ol ózderiniń kásibı boryshyn adal oryndap júrgen jýrnalısterge myń alǵysyn bildirdi. – Bir ǵana Iraktyń ózinde 100-den astam álemdik buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qaza taýyp, qanshamasy kepildikke alynyp, áli de zor­lyq-zom­bylyqqa ushyrap jatyr, – dedi ol. Osy jerde bas redak­tor kez kelgen eldiń qaýip-qater­ler­den qutylyp, qaryshtap damýy úshin eń aldymen aqpa­rat­tyq salany ilgeriletý kerek degen pikir bildirdi. Búginde mıllıondaǵan adamnyń nazaryn aýdar­ǵan sharada kóterilgen másele ózekti bolǵandyqtan, onyń sheshilý joly qalaı degen saýal ózinen ózi týyn­daıdy. Osy jerde forýmǵa qatysýshylar aq­­pa­rat­tyq dáldikti barynsha nysanaǵa alyp, ymy­ralas is-qımyl jasaýy kerek. Al salıqaly, syn­darly mundaı suhbat orny Qazaqstan bolyp qalyp­tasýy kezdeısoq emes. Batys pen Shyǵysty toǵys­­tyratyn qazaq jeri búginde beıbitshilik bel­deýine aınalyp otyr. Osynyń áseri bolýy kerek, Ortalyq Azııa­daǵy barlyq memleketter qaýipsizdik pen beı­bit­shilik jolyndaǵy ózderiniń zor jaýapkershiligin tolyq uǵyna bastady. Atalǵan jıynda áńgime birinshi kezekte aımaqtaǵy árbir elde berik beıbitshilik pen tynyshtyq, turaqty damý qajettiligi jóninde órbıdi. Qazaqstan táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen jahandyq qoǵamdastyqtyń jaýapty múshesi bolýǵa múddeli ekenin baıqatty. «Ekonomıkalyq ósim arqyly demokratııalandyrý» reformalar strategııasy arqasynda júz qyryq etnos turyp jatqan bizdiń elimizde saıa­sı turaqtylyq, etnostyq jáne konfessııaaralyq keli­sim nyǵaıa túsýde. Qazaqstan osy jyldary óziniń stra­te­gııalyq maqsattaryn júzege asyryp, damyp keledi. Jyl saıynǵy Eýrazııalyq medıa-forýmnyń taldaıtyn taqyryby men kóteretin máselesi ózgerip otyrady. Alaıda, negizgi maqsat – álemdegi aqparat keńistigi, jýrnalısterdiń atqaratyn róli. Máselen, 2013 jyly Astana tórinde uıymdastyrylǵan kezekti basqosý «Qazaqstan elordasy Eýrazııa aqparattyq kommýnıkasııasy mańyzdy torabynyń birine aınalyp keledi» degen taqyrypqa arnaldy. Onda keıbir elderdegi oqıǵalardyń jaı ǵana taratýshysy bolyp qana qoımaı, sonymen birge, álemde kóp jaǵdaıda olardyń barysyn anyqtaıtyn medıa-salanyń máni artyp otyrǵany aıtyldy. Osy oraıda forýmǵa qatysqan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev: «Bul rette BAQ-tyń damýy úshin is júzinde shekteýsiz múmkindikter ashatyn buqaralyq onlaın-jýrnalıstıka sheshýshi ról atqarady», – dep atap kórsetti. Jalpy, medıa-salanyń rólin arttyrý tek ekono­mı­kada ǵana emes, sonymen birge saıasatta, áleý­met­tik ómirde, qoǵamnyń rýhanı-adamgershilik jaǵ­d­aıynyń damýynyń joǵary standarttaryn qalyp­tastyrýshy ekeni daýsyz. Jahandyq kómektiń «sozylmaly» resıpıentteriniń bolýy – álemdik eko­no­mıkalyq júıege artylatyn aıtarlyqtaı júk. Bul jahandyq damýǵa uzaq merzim tejeý bolýy ábden múmkin. Son­dyq­tan «geosaıası jeńil oılylyqty»  jahandyq sal­­maqty ekonomıkalyq problema dep sanaıtyndar búgingi qoǵamda az emes. Al forýmǵa qaty­sýshylardyń kópshiligi qazirgi halyqaralyq qatynas­tardyń dramaǵa aınalý qaýpin aıtýda. Álem is júzinde kóp polıarly bolýǵa aınalyp, osynyń ózinen kóbirek kıkiljińdi bolyp júr. Kóptegen elder ózderinshe ádiletti jáne zańdy dep sanaıtyn múddelerin alǵa tartýda. Al olar­dy rettep, úılesimge keltiretin halyqaralyq ıns­tıtýttardyń errozııaǵa ushyraǵany aıqyn kóri­nip tur. Bul tujyrymdar medıa-forým aıasynda jan-jaqty aıtyldy. Al AQSh Kongresi ókilder palatasynyń eks-spıkeri Nıýt Gıngrıchtiń pikirinshe, halyqaralyq tártip týraly eskishe oılaý adamzat balasyn jahandaný men janjalǵa uryndyryp barady. Ol álemde sońǵy eki jylda 842 mln. adamnyń toıyp tamaq ishpeıtinin, munyń planetanyń árbir segizinshi turǵyny bolyp tabylatynyn, al aldaǵy10 jylda ǵalamshar turǵyndarynyń 45 paıyzy aýyz sý tapshylyǵyn tartatynyn aıtty. «Mine, osyndaı keleli máselelerdi sheshýdiń joldaryn qarastyra kelip, barlyq aqparat quraldaryn birigip is-qımyl jasaýǵa shaqyramyn», – dedi ol. 2011 jyly uıymdastyrylǵan Eýrazııalyq medıa-forýmda Azııa elderindegi turaqsyzdyq, Qyr­ǵyz­standaǵy bılikke talas sekildi ózekti prob­le­malardyń sheshilý joldary kún tártibine qoıyl­dy. Rasyn aıtýymyz kerek, tatýlyqty tý etken elimiz dúnıe júzine izgiliktiń ónegesi bolyp otyr. Qazaq­stan tarapynan qyrǵyz aǵaıyndarǵa kór­setil­gen gýma­n­ıtarlyq kómek Azııadaǵy jetekshi el­der­diń ishinde qaıyrymdy istiń kóshin bastady. Sol shaqta elimiz kórshiles memleketke myńdaǵan tonna janar-jaǵarmaı jóneltti. Sol jylǵy alqaly jıynda Qazaqstan Táýelsiz­diginiń 20 jyldyǵy sóz bolyp, elimizdiń osy 20 jyl­dyń ishindegi qıyndyq kezeńi men jetken jetis­­tigi saralandy. Astananyń gúldenýi, onyń qysqa ýaqyt ishinde Qazaqstannyń júregine aınalyp úlger­gen Álemniń tanymal saıasatker­leri tarapynan Elbasynyń qajyrly eńbegi retinde baǵalan­dy. Sarapshylardyń biri: «Astananyń ásem ǵıma­rat­tarmen kómkerilip, túrlenýin, áleýmettik nysandardyń zamanaýı úlgide boı kóterip kele jatqanyn biz aqparat qural­dary arqyly bilip, kórip júrmiz. Jalpy, Qazaqstan – Nursultan Nazarbaevtaı basqarýshysy bar baqytty el. Men sizderge qarap súısinemin. Elderińizdegi beıbitshilik pen turaqtylyq, halyqtyń birligi – álemge úlgi. Aıtpaqshy, BAQ salasy munda qaryshtap damyp keledi. Osy meni qyzyqtyrady», – degen-di. Demek, Eýrazııalyq medıa-forýmnyń elimizde uıym­dastyrylýy – zańdylyq. Munan ári sarapshylar ǵalamdyq ekonomıkalyq daǵdarys, munaı baǵasynyń quldyraýy, dúnıeni dúrliktirgen qantógis oqıǵalaryna taldaýlar jasap, boljamdaryn ortaǵa saldy. Alpaýyt memleketter arasyndaǵy kóshbasshylyqqa umtylýdan bastap, der­javalar teketiresiniń tıgizetin salqyny, munaı baǵa­sy­nyń álemniń damýyna áseri jaıynda áńgime órbi­di. Taıaý Shyǵys elderin ǵana emes, Eýropany qan qaq­sat­qan, sonyń ishinde Parıj ben Brıýsselge de jet­ken lańkestik áreketter týraly áńgime arqaýy tarqatyldy. Sondaı pikir almasýdyń birinde Aýǵanstannyń eks-prezıdenti Hamıd Karzaı terrorızmmen kúreske qatysty óz paıymyn jetkizdi. – Biz álemdik derjavalardyń bir-birine senim­sizdikpen qaraýynyń zardabyn tartýdamyz. Ekstremızm men terrorızm – solaqaı saıasattyń saldary. Onyń astarynan biryńǵaı áleýmettik nemese dinı sebepter izdeýdiń aıaǵy jaqsylyqqa aparmaıdy. Dúnıede jekelegen elder ǵana baqytty nemese baqytsyz bola almaıdy, – dedi ol. Onyń aıtýynsha, terrorızm men radıkalızm tek áleýmettik jaǵdaı men dinge baılanysty týyndamaıdy, bul nashar saıa­satker men nashar saıasattyń saldarynan da bolady. Tutastaı alǵanda, Eýrazııalyq medıa-forýmda álem problemalaryna qatysty sarapshylar saıasattyń solaqaı tustaryn tizbektep ótti. Forým­dy uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaevanyń aıtýynsha, birde-bir memleket oqshaý­lanyp, ózdiginen ómir súre almaıdy. Sondyqtan san­dyq tehnologııalar men ǵalamtor jelileri adamdar­dy jaqsy ómir súrý jolyn izdeýge ıtermelese kerek. Jalpy alǵanda, bul forýmnyń BAQ ókilderi úshin bereri mol, saıası taqyryptardy taldaýǵa oı salatyn tustary kóp. Máselen, 2014 jyly ótken medıa-jıynda álemdegi saıası turaqsyzdyq jaıy aıtylyp, adamzatty alańdatqan Eýropalyq ıntegrasııa sóz boldy. Eýropa ıntegrasııasy Eýrazııa qurlyǵyndaǵy qoǵam qaıratkerleri men saıasatkerler arasynda eń ózekti taqyrypqa aınalyp otyr. Ýkraınadaǵy qalyptasqan saıası jaǵdaı jáne osy eldiń Eýropa odaǵyna qosylýǵa degen umtylysy TMD memle­ket­terimen qatar, Batys elderiniń de nazarynan tys qalmaıtyndyǵyn qazirgi kezde órship turǵan «aq­parat­tyq soǵys» anyq kórsetýde. Sondyqtan bolar, Eýra­zııalyq medıa-forýmnyń alǵashqy otyrysynda «Ýkraınadaǵy daǵdarys. Ýkraına halqy qandaı joldy tańdaıdy?» degen taqyryp sheńberindegi pikirtalas qyza tústi. Álemniń 40 elinen kelgen 600-ge jýyq delegat san túrli oılaryn ortaǵa salyp, ǵalamshardyń búgini men erteńi, aqparattyq salanyń damýy, dúnıe dıdaryn japqan daǵdarys sekildi problemalardy jan-jaqty talqylady. Jalpy, aqparattyq júıe úshin mundaı forýmdardyń paıdasy óte kóp. О́ıtkeni, alýan túrli pikirler men kózqarastardyń ózara saıysqa túsýi jáne keıbir sony aqparattardyń ortaǵa tastalýy jalpy álemdik kózqarastardyń oń qalyptasýyna óziniń az da bolsa paıdasyn tıgizedi. Forýmǵa qatysýshy «Reıter» agenttiginiń tóraǵasy Stefan Somervıllı: «Osyndaı sharanyń paıdasyn eskerip, ony jyl saıyn uıymdastyryp júrgen jas Qazaqstan memleketine rızashylyǵymdy bildiremin. Maǵan kóterilgen taqyryptardyń ózektiligi unaıdy. Bizdiń keıbir jýrnalısterimiz ózderi usynǵan ótkir taqyryptardyń medıa-forýmnyń pikirtalas alańyna ashyq shyǵarylǵanyna rıza bolyp jatyr. Demek, munda eshteńeni de jasyryp, qupııalaý joq. Bári de ashyq, naǵyz demokratııalyq qaǵıdattarǵa negizdelgen kúıde ótýde. Sondyqtan medıa-forýmdy uıymdastyrýshylarǵa rıza bolasyń. Men ózimniń osynaý forýmǵa qatysqanyma qanaǵattanyp otyrmyn», – dedi. Grýzııa О́nerkásipshiler partııasynyń jetekshisi Levan Pırvelı forýmda kóptegen ózekti máselelerdiń kún tártibine qoıylyp, barynsha bilikti adamdardyń talqysyna túsip otyrǵany sharanyń boıa­masyz kelbetin ańǵartady degen oı aıtty. Álem elderiniń myqty sarapshylary men aqparat quraldarynyń ókilderi qatysqan medıa-forýmnyń on úshinshi kezekti otyrysy bıyl Astanadaǵy «Rixos» qonaqúıinde ótti. Onda qatysýshylardyń nazary Taıaý Shyǵys pen Afrıka elderinen bosqyndardyń aǵylýyna baılanysty jaǵdaıdyń shıeleniskenine, Ulybrıtanııanyń Eýroodaqtan shyǵý múmkindigine jáne EO-nyń ydyraý qaýpi týǵanyna tústi. «Rasymen, búginde Eýroodaq jolaıryqta tur. Múshe elder saıası ınte­grasııadan bastap, qarjy ynty­maq­tastyǵy, áleýmettik birigýge deıingi barlyq máse­leler boıynsha kelisimge kele almaýda. Elder ara­syndaǵy teńsizdik jaǵdaılary men qarama-qaıshy­lyq­tardy eskersek, eýropalyq naryqqa qaýip tónip turǵanyn ańǵaramyz. Osyǵan baılanysty Brıýssel atalǵan máselelerdi sheshýde jalpyeýropalyq saıasat qurýǵa tyrysýda. Alaıda, nátıje kóńil qýantpaıdy. Ulybrıtanııa premer-mınıstri Devıd Kemeronnyń aıtýynsha, ýaqyt ótken saıyn Eýropa óziniń básekege qabilettiligin joǵaltyp barady. Demek, eýroın­te­grasııanyń qazirgi ahýaly, shyn máninde, alańdaı­tyndaı deńgeıde», – dedi AQSh-tyń «Riz Khan Productions» kompanııasynyń basshysy Rız Han. О́z kezeginde Ulybrıtanııanyń burynǵy syrtqy ister mınıstri Djek Stro Eýroodaqtyń shyn máninde aýqymdy ári maqsaty aıqyn joba ekenin aıtty. Onyń pikirinshe, EO-nyń negizin qalaýshylar jurt oı­laǵannan da artyq jumys istegen. Ol óz keze­ginde osyǵan oraı: «Odaqtyń qurylýy sátti joba boldy. Ol Eýropanyń órkendeýine, beıbit­shi­lik­tiń saqtalýyna aıtarlyqtaı septigin tıgizdi. Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıin Shyǵys Eýropa el­derinde demokratııanyń sátti qalyptasýyna Eýro­odaq­tyń yqpaly zor boldy. Soǵan qaramastan, Uly­brı­tanııanyń eýroaımaqtan shyǵý máselesi jıi kóterilip júr. Bul rette, bizdiń elde qoǵamnyń qyzyǵýshylyǵy eki túrli ekenin aıtqym keledi. Máselen, san jaǵynan basymdyqqa ıe saılaýshylar men bıznes-elıta ókilderiniń ustanymdary qarama-qaıshy. Desek te, Eýroodaqqa qordalanǵan máselelerdiń oshaǵy dep baǵa berý durys emes», – degendi alǵa tartty. Bul pikirmen kelisetinin bildirgen Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń ekonomıka jáne qarjy saıasaty boıynsha alqa múshesi Tımýr Súleımenov Eýroodaqtyń áli de bolsa jemisti jumys isteýi úshin aıtarlyqtaı áleýetke ıe ekenin erekshe atap ótti. Onyń pikirinshe, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq EO-men saýda qatynasynyń uzaq merzimge jalǵasatynyna úmitpen qaraıdy. Sonymen, HIII Eýrazııalyq medıa-forýmda álemniń qazirgi tańdaǵy eń mańyzdy máseleleri talqylandy. Oǵan jahannyń 50 elinen kelgen 30 spıker men 400 delegat qatysty. Munyń syrtynda buqaralyq aqparat quraldarynyń taǵy 400-den astam ókili forýmnan habar taratty. Al forýmnyń kún tártibi ǵalamdy qursaǵan daǵdarys, munaı óndirý keshenindegi problemalar, Taıaý Shyǵystaǵy ahýal, Aýǵanstan máselesi, HHI ǵasyrdaǵy aqparat soǵysynyń erekshelikteri, memlekettik qarjy resýrstaryn basqarý sekildi taqyryptardy qamtydy. Jalpy, Qazaqstanda alqaly jıyndardyń jıi ótýi, oǵan álem elderiniń beldi saıasatkerleriniń, medıa keńistiktegi aýzymen qus tistegen áıgili sarap­shylardyń qulshynyspen qatysýy elimizdegi beı­bit­shilik pen turaqty damýdyń bir kórsetkishi deýge tolyq negiz bar. Bıyl kezekti márte ótken Eýra­zııa­lyq medıa-forým da bul sharanyń asqaraly min­det­terdi abyroımen alyp júrýge tolyq qabiletti ekenin kórsetip berdi. Sharanyń túıindeler tusyn­da forým­nyń bastamashysy ári jobanyń avtory Darıǵa Nazarbaeva kelesi Eýrazııalyq medıa-jıyn «Astana EKSPO-2017» alańdarynyń birinde ótetinin jetkizdi. El táýelsizdiginiń erekshe bel­gi­si retindegi bul jıyn Qazaqstannyń halyq­ara­lyq arena­daǵy bedelin burynǵydan da bıiktete túsýge ózindik úlken úles qosyp kele jatqan aıryq­sha jarqyn isterdiń biri bolyp tabylady. Talǵat RAIYMBEK, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan»