Husaıynmen jetpisinshi jyldary birge oqydyq. Biz QazMÝ-de, ol SHI-da. Alǵashynda onyń dunǵan ekenin bilmedik. Qazaqshasy jaqsy. Ańqyldaǵan aqkóńil, dostyq júregi kól-darııa. Oqýǵa jańa túskendikten aýylymyzdy aıta beremiz. Husaıyn Savazov osyndaıda duńǵan ekendigin kórsetti.
Dunǵandardy «jýas, momyn halyq» dep alady da, babalarynyń batyrlyǵyn, táýelsizdik jolyndaǵy mereıli jeńisterin, zar zaman teperishterin erekshe qýatpen tolǵana terbeıdi. «Oıpyrmaı, batyrlarymyz da, taǵdyrlarymyz da uqsas eken-aý», dep dunǵan tamyrdyń halyqshyldyǵy men ultjandylyǵyna rıza bolamyz...
Dunǵan qytaıdyń «laohýeı» sózinen aýdarǵanda «musylmandar» degen uǵymdy beredi eken. Osynyń ózi shaǵyn ulttyń dinge, dilge beriktigin aıǵaqtaıdy. Antropologııalyq jaǵynan dunǵan mońǵoltektilerdiń qıyrshyǵystyq násiline jatady. Úsh etnografııalyq topqa bólinetin olar qytaı tiline jaqyn áralýan dıalektide sóıleıdi. Buǵan dálel retinde 2001 jyly shyǵarylǵan «Qazaqstan. Ulttyq ensıklopedııa» kitabyndaǵy «Qytaıda 8 mıllıon dunǵan turady» degen sózderdi aıtýǵa bolady. Jetisýdaǵy dunǵandar Qazaqstanǵa 1866-1877 jyldar aralyǵynda qonys aýdarǵandardyń urpaǵy.
Husaıyn joldamamen Kókshetaýǵa kelgen. Jumysyna myǵym jigit orman tehnıginen salalyq basshy deńgeıine deıin kóterildi. Aqmola oblysyndaǵy respýblıkalyq orman sharýashylyǵy jobalaý-izdestirý ınstıtýty fılıalynyń dırektory qyzmetin atqarǵan ol búgingi kúni «Kókshetaý» memlekettik ulttyq tabıǵat parkin basqarady.
– Men jaımashýaq Qazaqstanda, Almaty oblysynyń Shelek aýdanynda dúnıege keldim. Úı-ishimizben qazaq mektebinde oqydyq. Muny Qazaq eliniń ulylyǵyna balaımyn. Otanyma máńgi qaryzdarmyn. Osy paryz bizdiń áýletimizdiń basty qundylyǵy jáne únemi alǵa bastaıtyn qýat qaınary dep bilemin. Jalpy, dunǵandar týysqandyq qarym-qatynastarǵa myǵym, jınaqy turady. О́te eńbekqor. Marqum ákem Hákim men anam Sofıa qarapaıym eńbek adamdary. Ápkem Hadısha Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde qazaq jáne fransýz tilderinen sabaq beredi. Inim Hasan quqyq qorǵaý organynda qyzmet istese, qaryndasym Lada dáriger. Anamyz aýyldastarynan asa almaı, alaqandaı jeriniń jemisin terip otyr. Bizge áli kúnge kóldeı kóńilin, kókónisin joldap turady, – deıdi meniń dosym.
– Stýdenttik shaqta seniń Shelegińe baryp temeki jınap edik. Ormanshy bolyp ketkeniń qalaı? – deımin áńgime aýanyn ózgertýge tyrysyp.
– Qazaqta «Ormandaı qalyń elim...» degen sóz bar. Ony bilesiń. Biraq, az halyqqa qanshalyqty áseri baryn bile bermeısiń. Instıtýttyń orman fakýltetine jetelegen sol danalyq dep oılaımyn. Onyń ústine orman uǵymy bizdiń áýlettiń taǵdyryn aıqyndaıtyn sııaqty. Qudaı qosqan qosaǵym Shynar Almatydaǵy aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń orman fakýltetin bitirgen. Qazir oblystyq orman jáne ańshylyq sharýashylyǵy aýmaqtyq basqarmasynda bas maman. Úlken qyzym Gúlnar Kókshetaýdaǵy «Buqpa» orman sharýashylyǵynda esepshi-ekonomıst, Dınaram «Qalalardy kógaldandyrý, saıabaqtar qurý» grantymen Túrkııada oqyp júrse, ulym Ishar (qazaqsha Asqar deımiz) Aqkól aýdanynda orman órtinen qorǵaý jónindegi top bastyǵy. Kúıeý balam Rýslan orman sharýashylyǵynyń ınjener-jobalaýshysy. Onyń atasy Hamza Kúnshýaquly Selınograd ólkelik orman sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy bolǵan tanymal azamat edi. Nemerem Mereıdiń de tal-shybyqqa qumarlyǵyn baıqaımyn. Muqaǵalı aǵamyz: «Sen adam bola bastasań, men qaıyń bola bastaıyn» dep aǵashtyń júregin dirildetpeýshi me edi? Qandaı maǵynada aıtylsa da, adamzatty oılandyratyny anyq, – dedi ol.
Dosyńnyń júregin terbetip aıtqan sózderine júregiń jaryla jazdaıdy eken. Husaıyn óziniń kóńil hoshyndaǵy hoshyǵyn (óleń-hıssa) aıtyp turǵandaı tolǵanasyń. Júzden astam ulttyń bereke-birligin, yntymaǵyn uıystyryp otyrǵan uly elimizdiń beıbitshil saıasatynyń arqasy ǵoı bul. Keshegi qatardaǵy dunǵan balasynyń respýblıkalyq deńgeıdegi mańyzdy mekemeni basqaryp, memlekettik ustanymdardy mekemdep jatqany, shat-dýmandy otbasyn terbetip otyrǵanynyń ózi búkil qazaqstandyqtardy mártebelendire túsedi.
Baqbergen Amalbek, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy
