«Shaǵyn nesıe halyqtyń qarjyǵa qoljetimdiligin qamtamasyz etedi»

«Atameken»  Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kásipkerler palatasy qolǵa alǵan shaǵyn nesıe baǵdarlamasy aýyldaǵy óz kásibimdi ashsam degen talaı jandy qýantyp, júreginde úmit otyn mazdatty. Orasan kóp somada bolmasa da naqty berilip jatqan kómek qarjy altyn besik aýyldaǵy aǵaıynnyń erteńgi kúnge degen senimin nyǵaıtyp, eńsesin tiktedi. «Atameken» UKP Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nurjan ÁLTAEVPEN suhbatymyz aýyl kásipkerligin qoldaý baǵytynda júrgizilip otyrǵan  shaǵyn nesıe berý jobasy tóńireginde órbidi. – Nurjan Baýyrjanuly, áńgimeni birden tómen paıyzdy nesıege qol jetkizip úlgergen aýyl kásipkerligi mysaldarynan bastasaq... – Qanatqaqty joba retinde bastaý alǵan aımaqtyń biri – Qyzyl­orda oblysyndaǵy jaǵ­daıǵa toqtalsaq, Ulttyq kásip­ker­ler palatasy búgingi tańda júze­ge asyrýdaǵy taǵy bir ıgilik­ti istiń tıimdiligin kóremiz. Mun­da aýylsharýashylyq koope­ra­tıviniń aıqyn úlgisi, ortaq arnada kúsh qosqan qyzylordalyq sharýa shaǵyn nesıege eki aptada qol jetkizdi. Alǵashqy jetis­tikter jaıynda aıtar bolsaq, qyzylordalyq «Jambyl» aýyl­sharýa­shylyq tutynýshylyq koo­­peratıvi kúrishtiń tyń «Aısáýle» surybyn engizýmen aınalysýda. «Atameken» Ult­tyq kásipkerler palatasy ból­gen 300 mıllıon teńgelik qara­jattan alǵashqy transh retin­de 6 aı jeńildigimen 36 aı aýqy­mynda qaıtaratyndaı 4,5 mıllıon teńgege jýyq qaryz somasyn alǵan «Jambyl» ATK» О́K basshysy Bolatbek Rústemov ótinishiniń bulaı tez qaralyp, qajetti qarajat kóleminiń shap­shań berile qoıatynyn kútpegenin jasyrmaıdy. Búginde isker kásip ıesi kepilge turarlyq múlik túrin ázirlep, jalpy bol­jan­ǵan 10 mln. teńgeniń ke­lesi qalǵan bóli­gin alýǵa daıy­n­dalýda. Kú­rish egýge den qoı­ǵan 3 sharýa qojalyǵy biri­gip, kóktemgi egistik jumys­tary­na qarjy izdegen. Ekinshi deń­geıli bankter bolsa, aýyl­daǵy usaq qojalyqtar­dy qarjy­l­an­dyrmaıdy. «Jumys­pen qamtý-2020» baǵdarlamasy tek jumyssyz júrgen jan­dar­ǵa qol­ushyn sozatyny aıan. «QazAgro» sııaqty uıymdar qu­jat­­tardy uzaq qaraıtyny taǵy belgili. Sodan «Atameken» men Qyzyl­orda oblysy ákimdigi qur­ǵan «Qyzylorda» aımaqtyq ın­ves­tısııalyq ortalyǵyna baryp, óńirlik Kásipkerler palatasy mamandarynyń atsalysýymen eki aptanyń ishinde nesıe qolǵa tıdi. Jańa kúrish surpyn egip, 20 adamdy jumyspen qamtydy. – Sonda bul shaǵyn nesıe eldegi qalyptasqan áleýmettik ahýaldy jaqsartýǵa da belgili bir deńgeıde septigin tıgize me? – Basty maqsat ta sol, alys, shal­ǵaı eldi mekenderdegi otandas­tarymyzdy jumyspen qamtyp, qarapaıym eńbek adamdarynyń muń-tilegine qulaq asý, beınelep aıtqanda, «qolyna qarmaq ustatyp», óz ortasyn kórkeıtýge jigerlendirý. Jumyssyz sendelgen, ne bıznesi, ne qarjysy joq bolyp tyǵyryqqa tirelgen jastar jaǵy da memleket tarapynan qamqorlyqty sezinse, kásibin ashsa, jappaı bızneske jumylsa, qoǵamdy dúrliktirgen keleńsizdikter de azaıar edi. Shyn­týaıtyna kelgende, el ekonomıkasy júıe quraýshy alpaýyt kásiporyndar men iri ón­diristerden ǵana turmaıdy ǵoı. Shaǵyn jáne orta bıznes negiz­gi ekonomıkany turaqty ustap tura­tyn tirek. Adamnyń qyzyqty da paıdaly jumysy ıakı sharýa­sy bolsa, túrli aǵymdarǵa erip ketýge, túsiniksiz tirliktermen aınalysýǵa murshasy da bolmaı qalady. Biz olarǵa tek qarjyny ustata salmaı, yntaly jandy aldyn ala kásipkerlik negizderi­ne oqytamyz, jeke kásipkerlik ashý­ǵa úıretemiz, jergilikti jer­lerdegi mamandarymyz kási­bı ke­ńesin aıamaıdy. Tipti, daıyn bıznes-jospar jasap, táýe­kelderdi baǵamdap, árdaıym kómek­tesýge ázir ekenimizdi bil­diremiz. Jeke kásipkerlik tirkegen soń, salyq tóleý áýre-sarsańy, esebin saýatty toltyrý, bárin egjeı-tegjeıli saraptap beremiz. Budan uǵatyny­myz, baǵdarlamanyń áleýmettik yq­paly óte zor. Qarajat tapshy ma, elimizdiń barlyq aımaǵynda «Atamekenniń» 188 kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyqtary ju­mys júrgizýde, osynda kel, bi­raq jaýapkershilikti de sezin. Qaryz aqshany qaıtarý kerek máselen. Keıbir bank sala­syn­daǵydaı kepilge qoıatyn múl­kin eski, quny tómen dep mu­ryn shúıirip qaramaımyz. Tabys ákelip turǵan kásiptiń, tájirı­beniń joǵyn da elemeýge tyrysamyz. Nesıe alýshynyń ótinish­ti qanaǵattandyrýǵa laıyq­tyǵyn aýyldastarynyń keskin-kel­betine tereńinen qanyq jergilikti Kásipkerler keńesi sheshedi. Osy oraıda aǵymdaǵy jyly ǵana «Atameken» UKP aıasynda tusaýy kesilgen Agrobiliktilik ortalyqtary da ózge qyzmet baǵyttarymen úndestik tabýda. Sebebi, ortalyq ókilderi uıym­dastyratyn oqý semınarlaryna tájirıbeli dárisker ǵalymdar men is basyndaǵy sharýalar tartylyp, olar shaǵyn bıznesin endi bastaǵan áriptesterine kiriske kenelýdiń qyr-syrymen bólisedi. Jaqyn arada Aqmola oblysyndaǵy Shortandy aýdanynda ótken arnaıy oqytý semınaryna qatysyp qaıttym, baıqaǵanym, fermerler semınar­lardyń qajettiligin oń baǵalap, rızalyq tanytýda.  – Eń bastysy, baǵdarlamaǵa qarajat qaıdan bólindi degen saýal týady kókeıde... – Sharapatty jobaǵa «Ata­meken» UKP Tóralqa tór­­aǵasy Tımýr Qulybaev eń birinshi bolyp demeýshilik kór­setip, tyń bastama kóterip, ózge beldi bıznesmenderge elge jana­shyrlyqtyń ozyq ónegesin baı­qatty. «Almeks» kompanııa­lar toby bólgen jeke salymnan nól paıyzben 1 mıllıard 200 mıl­lıon teńge shaǵyn nesıe uıym­dary arqyly tórt ob­lysqa teń bólinip, ákimdikter de osyndaı kó­lemdegi qarjy taǵa­ıyn­dady. «ERC» saýda úıi» JShS qos­qan 300 mln. teńgeni de atap ót­ken abzal. «Atameken» qos­qan 5 jylǵa deıingi merzimdegi 6-7% ústemeaqy fılıaldar­daǵy qyzmetkerlerdiń jalaqysy sııaq­ty shyǵyndardy jabýǵa qa­jet. Qazirgi kezde bul syıaqy mól­sherlemesi kommersııa­lyq qury­lym­dardaǵydan áldeqaı­da az. Tegin aqsha desek te qateles­pespiz. Jalpy nesıelendirý qyzý júrgizilip jatqan Qyzylorda, Aqtóbe, Almaty oblystarynan bólek, Qostanaı, Mańǵystaý, Jambyl oblystaryn tańdadyq. Joǵaryda keltirgendeı, maqsat – aýyldyq jerlerdegi jáne shaǵyn qalalardaǵy kásipkerlik qyzmetti damytý, óndiristi qosymsha yntalandyrý jolynda tıimdi júıe qurý, kásibin endi bastaǵan bıznesmenderge qolushyn sozý. Sony­men qatar, bank salasy nazarynan tys qalǵan aýyldyq eldi mekender jobalaryn demeý, naqty jas kásip ıelerin oqytyp, nesıeleý, bıznestiń ornyqtylyǵyn arttyrý muratynda qyzmetterdi servıstik qamtamasyz etý kóz­delýde. Nátıjesinde salyqtyq tólemder artyp, jańa jumys oryndary ashylady dep kútilýde. Shaǵyn kásipkerlik sanatyna kiretin sharýa qojalyqtary ókil­deri, jeke kásipkerler, zań­dy tulǵalar aımaqtaǵy Kásip­kerlerge qyzmet kórsetý orta­lyǵyna nemese Kásipkerler pa­la­tasyna júginse bolady. Bul mekemelerde jeńildikter, nesıelik ótinimdi jyljymaıtyn ıakı jyljymaly múlikpen, jer telimimen, avtokólikpen, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasymen, belgili bir qural-jabdyqpen qam­tamasyz etý, kepildik, úshinshi jaqtyń kepilgerlik etýi syndy mańyzdy jaıttardy egjeı-tegjeıli túsindirip, qujat jı­naýǵa kómektesedi. – Arzan nesıe qarajaty nelikten tek shaǵyn bızneske beriledi? – «Atameken» qolǵa alǵan shaǵyn nesıeleý baǵdarlamasy, qaıtalar bolsaq, áleýmettik maz­munǵa ıe. Shaǵyn nesıe halyqtyń qarjyǵa qoljetimdiligin qamta­masyz etedi. «Nege sharýasy my­ǵym, aqshasy mol iri kásip­oryn­darmen jumys isteı ber­meısińder, shaǵyn bıznestiń áýresi kóp, alyp júrý qıyn, aýyr ǵoı» dep synaǵandar kez­desti. Biraq, mundaı róldi bireý alý kerek edi. Biz soǵan bel bý­dyq. Qazir nátıjesi anyq ańǵa­rylýda. Álemde shaǵyn nesıeleý kedeıshilikpen kúrestiń tegeý­rindi tetigi retinde keńinen tara­ǵan dúnıe. Eń jarqyn úlgisi 2006 jyly Nobel syılyǵyn alǵan Muhammed Iýnýs aýmaǵynda Grameen Bank júıesin qurǵan Bangladesh eli. AQSh pen Eýropa qurlyǵynda da solaı, shaǵyn nesıe quralynyń órisi keń. – Búgingi tańda nesıeni ıgerýde qaı aımaqtar kósh ilgeri shyqty? – Kúni búgin bıznes ıdeıany qarjylandyrý týraly 285 ótinish tústi. Bul jobalarǵa 1 mlrd. 560 mln. teńge kóleminde qarajat bólý qajet etilip otyr. Árbir ótinish boıynsha bizdiń mamandarymyz saraptama jasap, laıyqty jobalarǵa qarajat bólý maqsatyndaǵy jumystardy júıeli atqarýda. 165 bıznes joba boıynsha naqty sheshim qabyldandy. 684 mln. teńge bólinip, ósimdik sharýashy­ly­ǵy, mal sharýashylyǵy, qyz­met kórsetý baǵytyndaǵy jáne naý­­baıhana ashý tárizdi joba­larǵa shaǵyn nesıeleý baǵdar­la­masynyń qarjysy bólinip qoıdy. Aıtalyq, aqtóbelik bir aza­mattyń ósimdik sharýashylyǵy baǵytyndaǵy jobasyn júzege asyrýda jas kóshetter, tamshylatyp sýarý júıesin ornatý úshin 25 mln. teńge shaǵyn nesıe berildi. Qyzylorda oblysynda 20 mln. teńgege asyl tuqymdy sútti eshki malyn ósirý, bal óndirisi, etten jasalatyn jartylaı fabrıkattar óndirisin jolǵa qoıý úshin nesıe bólindi. Osyndaı mysaldar óte kóp. Elbasynyń aýyl sharýashy­lyǵyndaǵy bıznesti damytýdaǵy kedergilerdi joıý tapsyrmasyna saı, «Atameken» UKP bel­sendi is-qımyldardy atqarýda. Elimizde 2 myńnan astam aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi tir­kelgen bolsa, 130-nyń qyzmetin UKP súıemeldep, jandandyrýda. Osy tusta qarjyǵa qoljetimdilik, óndiristi jańǵyrtý, tehnıkany jańartý, jańa jumys oryndaryn qurý tarmaqtarynda shaǵyn nesıe kómekke kelip, Úkimetpen de osy másele jóninde tyńǵylyqty jumys isteýdemiz. Toqsan aýyz sóz­diń tobyqtaı túıini, shaǵyn nesıeleý baǵdarlamasy – shaǵyn da bolsa kásiptiń bastaýy bolaryna senemiz. – Áńgimeńizge rahmet. Aýyl tirligin kórkeıtýdegi eńbek­terińiz ónimdi bolsyn. Áńgimelesken Aldabergen KEMPIRBAEV