Azamat

Men bul jigitti alǵash ret «orda buzar» ot­yzdyń ústine shyqqan kezinde kórgenmin. Almaty úı qurylysy kombınatyndaǵy partııa komıteti hatshysynyń orynbasary eken. Jalyndaǵan jas jigit týraly sol kezde-aq jazǵym kelgen. Nege ekenin qaıdam, jazbadym! Arada jyldar ótti... «Qamal alar» qyryq jasynda da Muftolla Toıbazaruly Dabyl baıaǵy alǵash kórgendegimnen qylaýdaı ózgergen joq. Ortaq is, qoǵamdyq jumys degende sol baıaǵy ot bolyp janatyn jigerli jigit kúıinde qala berdi. Bul kezde biz jaı tanys emes, jaqyn joldas, tatý dos bop ketken edik. Sol tustaǵy baspasóz betterinde «Jaqsy adamdar janyńda júr» degen aıdarmen osyndaı azamattar týraly talaı materıaldar jarııalanyp jatqanyn kórip júrsem de, taǵy jazbadym. Sebep? Shamasy, bul joly: «О́ziniń joldasy, kúnde birge júr­gen dosy bolǵasyn maqtap otyr», degen sózden qysylǵan bolýym kerek. Nesin aıtaıyn, áıteýir osy azamattyń esimin elge tanysty­rý­dyń esh sáti túspeı-aq qoıǵany. Odan beri de qanshama qys keldi, qansha jaz ótti... Onǵaq minez, qubylmaly qu­lyqtyń adamy bolsa, endigi onyń toqsan toǵyz túrlene­tin­deı-aq jóni bar-dy. Biraq Mu­hań... qazir kemel jasqa kelip ot­yr­ǵan bizdiń Muftolla Toıba­zaruly óziniń ómirlik prınsıpterinen esh aınymastan, bul kún­ge sol baıaǵy alǵash kórgen kezimizdegideı ashyq júzben, aby­roı­ly azamat kúıinde kelip otyr. Azamat demekshi... keshegi kúnderi biz osynaý bir qasıetti sózdiń qadirin ketirip ala jazdaǵan kezimiz de bolǵan. Jaqsylyǵy bir óziniń basynan, ári ketse, aınalasyndaǵy aǵaıyn-tý­ǵanynan aspaıtyn áldekimderdi de keıbireýler: «Oı, bizdiń pálenshekeń jaqsy jigit qoı, azamat qoı!» – desip jatatyn kúıge jetken. Sondaıda meniń esime Muftolla Toıbazaruly jáne... sol sekildi jigitter túsýshi edi. Sondaıda shyn jaqsynyń, naǵyz azamattyń ózi úshin emes, eń aldymen, jurty úshin, eli úshin shyr-pyr bo­la­tynyn myna jurt nege aldymen aýyzǵa almaıdy eken dep, ashyna aıǵaı salǵym kelip ketýshi edi. О́ıtkeni, bizdiń qazaq qashannan azamat dep óz múddesinen góri kóptiń, el-jurtynyń múddesin joǵary qoıa biletinderdi, kerek bolsa, sol úshin óziniń basyn báıgege tige alatyndardy aıtqan ǵoı. Al Muftolla Toıbazaruly bolsa, keshegi totalıtarlyq qoǵamnyń tusynda da qaqap turǵan zamannyń qaharynan qaımyqpaı, eliniń bola­shaǵyn, eńsesi bıik erteńgi kúnimizdiń qamyn oılaı bilgen sondaı azamattardyń biri edi. Ol astanamyz Almatydaǵy zaýyt-fabrıkterdiń kóbi qazaq jastaryn ártúrli jeleýmen jumysqa almaı júrgen sonaý bir kezderde, ózi komsomol komıtetiniń hatshysy bolyp isteıtin Almaty úı qurylysy kombınatyna qazaq jastaryn kóptep shaqyryp, jumysqa tarta bilgen-di. О́zi sekildi jastardy jumysqa shaqyryp qana qoımaı, keıin solardyń qoldaýymen kombınat kásipodaq uıy­mynyń tóraǵasy bop saılanǵan kezde de, olardy birinshi kezekte úımen, jataqhanamen, al olar­dyń nárestelerin balabaqshamen qamtama­syz etýge qanshama qyrýar eńbek sińirdi de­se­ńiz­shi. Muny túsiný úshin, myna bir jaılardy aıta ketsek, jaǵdaıdy jaqsyraq uǵýǵa bolatyn shyǵar. ...Muftolla Toıbazaruly áýeli seh komsomol uıymynyń, sál keıinirek, kombınat komsomol ko­mıtetiniń hatshysy bolyp istegen sonaý alpy­syn­shy jyldardyń ekinshi jartysynda búkil kombınatta 800-deı adam jumys istese, sonyń 70-80-i ǵana qazaq jastary eken. Al, sekseninshi jyldardyń ekinshi jartysynda, – ol kombınat kásipodaq uıymynyń tóraǵasy, sál keıinirek kombınat dırektorynyń orynbasary bolyp istegen kezderi, – kásiporyndaǵy jumysshylar sany on ese ósip 8 myńǵa jetkende, solardyń 60 paıyzy (ıá, ıá 60 paıyzy!!!) ózimizdiń qarakóz qandastarymyz bolǵanyn, sóıtip, qazaq jastary óz eliniń astanasynda berik irge teýip, kópshiligi otaý quryp, páter alyp, úıli-barandy bolyp, respýblıka astanasynda jergilikti ult ókil­de­riniń sanyn ǵana kóbeıtip qoımaı, ásem Al­matyny kórkeıtýge úles qosqandaryn qalaısha maqtan etpessiń! Sol jastar ózderiniń jetekshileri – sol kezdegi jalyndaǵan jas jigit Muftolla Toı­ba­­zarulyn áli kún­ge aýyzdarynan tastamaı, qur­metpen kókke kótere sóıleıdi. Árıne, olary tekten-tek em­es. О́ziń jas bolsań, jastarǵa tán maksımalızmmen ómir súrgen ózińdeı óńsheń órenderge bas bolý – ońaı sharýa dep eshkim aıta qoımas! Al, Muftollada olarǵa kóshbasshy bolarlyq qasıetter, shynynda da mol edi. On jyl­dyq mektepti úzdik bitirgen, ás­ker qatarynan oralǵan soń Al­ma­ty halyq sharýashylyǵy ıns­tıtýtyna túsip, ony da úzdik támamdaǵan, ózi saýatty, ózi jigerli; ózi dombyra, syrnaı tar­typ, án de sala biletin ónerli; ózi sportshy, ári mergen ańshy; qysqasy segiz qyrly, bir syrly jigit – shyn máninde, olardyń lıderi, kóshbasshysy bola bildi. Muftolla Toıbazaruly qolǵa alǵan istiń to­qyrap turǵan ornynan jyljyp júre beretin bir ǵajaby bar... Jumysshylardyń áleýmettik, máde­nı-turmystyq máselelerimen shuǵyldanyp júr­gen sonaý sekseninshi jyldary kombınat kásip­odaq uıymynyń tóraǵasy ol erteden birinshi top­tyń sońynda kele jatqan qyzdar voleıbol ko­man­dasyn qolǵa alyp, qamqorlyq jasaýy sol eken, komanda eki jylda joǵarǵy topqa shyǵyp qana qoı­maı, 1982 jyly KSRO chempıony atan­dy. Sol komanda 1982-1992 jyldar aralyǵynda, on jyl boıy Qazaqstannyń atyn álemge áıgiledi. Úsh dúr­kin Eýropa kýbogyn jeńip aldy. Voleıbolshy qyz­dar Muftolla Toıbazarulyn: «Bizdiń ókil ákemiz!» degende, men qyzyǵa da, qyzǵana qaraǵan edim. Sol bir kez qandaı baqytty kúnder edi de­seńizshi! Iá, osy bir azamat maǵan ylǵı da týǵan eli men jeriniń abyroıyn aspandatý úshin, tek so­nyń ǵana muń-muqtajyn túgendeý úshin jaral­ǵan sekildi kórinedi keıde. О́ıtkeni, 27 jyl boıy ol Almaty qalasyndaǵy aýdandyq, qalalyq más­lı­hattardyń depýtaty bolǵan kezderinde de, birinshi kezekte sol eli men jeriniń múddesi týraly oı órbitýden bir tanǵan emes. Al, ózi týyp-ósken Aral aımaǵy, apatqa ushyraǵan teńiz orta­syn­daǵy kishkene ǵana túbekke ornalasqan aýyly – Aýan týraly sóılegende tolqyǵanyn kórseńiz... Qaısybirin aıtaıyn, mynadaı qıly zamanda qı­ynshylyqqa tap kelgen jerlesterine qarly­ǵash­tyń qanatymen sý sepkendeı qol ushyn berý nıetimen, sonaý Aýandaǵy arasan sýmen emdeý or­ny­na óz qaltasynan qarjylaı-zattaı kómek usyn­ǵanyn kórgenimde, eshqashan sózi men isi alshaq ketip kórmegen osy azamattyń shyn kisilik kelbetine taǵy bir tánti bolǵanym bar. Sanamalaı bersek, mundaı sátter tipti qanshama... Ila­hım, osyndaı azamattar elde kóp bolǵaı dep tileıik! Qajyǵalı MUHANBETQALIULY, jazýshy.