Birinshi kún: Qorjynda – bir kúmis, bir qola medal
«Egemen Qazaqstannyń» arnaýly tilshisi Baqtııar TAIJAN Rıo-de-Janeırodan habarlaıdy
«Altyn» synyq súıem jerde tur edi
Dzıýdoshylarymyz jeńedi dep kelip edik. Olımpıadanyń alǵashqy kúnin altyn júldemen bastaýǵa úmittiń jeteginde kelgen basqalar sııaqty bizdiń de múmkindigimiz bolǵan. Eldos Smetov – ústinen qylaý túspegen sý jańa álem chempıony. Otgonseseg Galbadrah qyzymyz óz salmaǵynda álemdegi úshtikke kiredi. Sondyqtan basy Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedııauly bolyp barlyǵymyz dzıýdodan ótetin jarysqa keldik.
О́zimizdiń balýandar shyqqanǵa deıin ózge elderdiń úkilep ákelgen úmitterin tamashalap otyrmyz. 60 kılo salmaqta fransýz ben brazılııalyq balýandar saǵyzdaı tartysyp jatyr. Referı sylbyrlaý kúreskeni úshin alań ıesi Kıtadaǵa eskertý bergen. Kúres aıaqtalýǵa 40 sekýnd qalǵanda, Kıtada yshqynyp kelip, qyrqa shaldy. Álginde ǵana kóńili toq júrgen fransýz ókirip jibere jazdady-aý. Jaraly arystandaı shabynǵanymen, endi bári kesh edi. Ol endi aýylyna qaıtady. Tórt jyldyq arman osy jerde adyra qaldy.
Bizdiń Galbadrah qyzymyz da kóńilimizge qaıaý túsire jazdady. Silkinip keýdesin kerip shyqqan jerlesimiz alǵashqy kezdesýinde-aq jarys jolynan shyǵyp qalýǵa shaq qalǵan. Shıdo aldy, ol azdyq etkendeı, qarsylasyna vazarıı ustatyp jiberdi. Bárimiz yshqynyp qaldyq. Abyroı bolǵanda, ol esin tez jınap, negizgi ýaqyttyń upaılaryn teńestirip, altyn upaıǵa kúresýge mursat aldy. Shabýyldap júrip jeńdi-aý áıteýir. Qazaqstannyń Ulttyq komandalar dıreksııasynyń basshysy Qaıyrbolat Janpeıisov álemdik reıtıng boıynsha top bastap turǵan monǵol Mýnghbat alǵashqy kezdesýinde qarsylasy fransýz Paettiń qolyn alǵashqy mınýttarda-aq julyp alǵanda, «bul endi fınalǵa deıin tizgin tartpaıdy» degen.
Olımpııalyq oıyndarda eshkim sáýegeılik aıta almaıtynyna osy joly taǵy da kóz jetkizdik. Brazılııalyqtardyń basynan qus ushyrmaı otyrǵan álem chempıony Sara Menezas kýbalyq qara marjandy ala almaı dińkelep, sońynda vazarı ádisine túsip qaldy. Ysqyryq shalynǵanda, ókinishten ózegi órtengen qyz shalqasynan qulaǵan Maestra Alvarestiń ústinen túspeı, kópke deıin jatyp aldy. Qur súldesin súıretip zorǵa turdy. Brazılııanyń erler synyna qosqan balýany da jarysty jaqsy bastaǵanymen, shırek fınalda ázerbaıjan balýanynyń jambasynda ketti. Álemniń úzdigi Mýnghbat ta solqyldap jylady. Qarsylasyna taza túsip qaldy. Eki álem chempıony jarys jolynan shyǵyp qalǵan soń, zatymyz pende emes pe, «bizdiń qyzǵa jol ashyldy» dep qýanǵanbyz.
Eldos erdiń soıy ekendigin qashan da dáleldep júr. Biraq Olımpııalyq oıyndar osy dodada buryn top jarǵandarǵa da, bir emes, birneshe dúrkin álem chempıondaryna da: «Kelip qalypsyz uıat bolar, jol sizdiki» dep syzylyp turmaıdy. Shyn myqtysyń ba, basqa jerde emes, osy tatamıde dálelde. Birinshi topta reseılik Beslan Mýdranov jolyndaǵyny qıdaı sypyryp keldi. Ekinshi topta bizdiń batyr myqty boldy. Onyń ádis-aıla arsenaly mol. Qapelimde tar qoltyqtyń astyna kirip ketip, basynan asyra laqtyratyny, otyra qalyp, bir jaǵyna qyrqa shalyp tastaıtyny qandaı kerim. О́zbek jigiti Dıarbek Orazboev – óte tásilqoı balýan. Eldostyń asýynan óte almaı júrgen. Biraq Olımpııalyq oıyndarda keýdesinen jany shyǵyp ketkenge deıin arpalysatyndardy san kórip júrmiz. Negizgi ýaqyt teń aıaqtaldy. Altyn upaıǵa ketti ekeýi. Eldos únemi shabýyldyń ótinde. Álde bizge solaı kórine me? Ekeýi de irgeles kórshi, tegi bir túrikten taraıtynyn bylaı jınap qoıyp, arystandaı arpalysyp jatyr. Eldos ońtaıy kelgende, Dıarbekti tobyqtan qaǵyp, bir búıirine sulatty. Qasymyzda demin ishine tartyp otyrǵan ózbek aǵaıyndar basyn ustady, biz aspanǵa sekirdik. Aǵaıyndyq aýylda-aý, bul Olımpıada ǵoı. «Dıarbekke Smetov óte yńǵaısyz balýan, áıtpese, bizdiń balýan fınaldan bir-aq shyǵar edi» deıdi olar. Rasynda óte myqty eken Dıarbek. Ol úshinshi oryn úshin kúreste eshkimdi shaq keltirgen joq. Atoılap júrip jeńdi. «Mynadaı balýandy jolynan ysyryp tastaǵan bizdiń batyr keremet eken» dep súısindik.
Aqtyq aıqasqa shyǵar baspaldaqta Eldos ázerbaıjan balýany Orhan Safarovpen beldesti. Orhan – uzyn boıly, Eldosqa deıin qarsylastaryn qoǵadaı japyryp kelgen. Olar bir-birin ala almaı kóp júrdi. Kezdesý aıaqtalýǵa az qalǵanda, Eldos Orhonnyń eki qolyn baılaı ustaǵan qalpy shalqalaı bere tobyqtan qaqty. Iýko. Jalqy da bolsa ıpponǵa bergisiz altyn upaı. Orhan jeńistiń qolynan sýsyp bara jatqanyn jan-dúnıesimen sezinip alǵa qaraı umtyldy. Mundaıda «kelseń kel» abyroı bermeıdi. Eldos durys taktıka tańdady. Úsh shıdo alǵanymen, batyrymyz fınalǵa ótti.
Fınalda aldyn ozyp aıtar bolsaq, terezesi teń kúres boldy. Qaıta bizdiń jigit alymdylaý, belsendileý bolǵan. Qandaı tamasha ádisteri sońyna deıin oryndalmaı jatty. Tartys Beslan Mýdranovtyń myqtylyǵyn taǵy tanytty. Beldesý altyn upaıǵa ketti. Taý jigiti tobyqtan ońdyrmaı qaqty. Eldostyń aýyrsynyp qalǵanyn baıqap otyrmyz. Sharshaǵany da sezilip tur. Joq, sonda da qaıtpaı keýdelep ishke endi. Shalyp jyqpaqqa árekettengen. Beslan áýede óz paıdasyna aýdaryp ketti. Tobyqtan qaǵyp, óz paıdasyna ıýko jazdy. Álginde ǵana kóz aldymyzda, qol jeter jerde turǵandaı kóringen altyn jarq etip, alqalap otyrǵan qarsylastyń qolynda ketti. Átteń, bul altyn medal reseılikterdiń almaı júrgen altyn júldesi emes qoı. Bizdiń qazaqqa aýadaı kerek edi. Eldos qazaq sport tarıhynyń altyn paraǵyn ashýǵa daıyn bolatyn. Kúshi de jetip turdy. Negizgi ýaqytta belsendi bolǵanyn aıttyq, sol ýaqytta tóreshi qurǵyr reseılikke bir shıdo berip jibergende, Qazaqstanda qyryq kún toıyn, qyryq kún oıyn ótkizer ulan asyr toı bolar edi.
Bári Allanyń qalaýynda ǵoı. Osyǵan shúkirshilik etip taýdaı kóńilimizdi zorǵa bastyq.
Otgonseseg Galbadrah myqtylyǵyn moıyndatty
Rasynda, alǵashqy kezdesýinde kóńilimizdi kúpti qylǵan dzıýdoshy qyzymyz Otgonseseg Galbadrah uzaqqa shabatyn sáıgúlikteı eti jarys barysynda qatty qyzdy. Onyń qola emes, altyn medalǵa talasýǵa múmkindigi boldy. Galbadrah sońǵy Grand-slam básekeleriniń bárinde bas júlde aldy dese bolady. Ekiden tómendegen kezi bolǵan joq. Shırek fınalda japonnyń álem chempıony Amı Kondony belden qapsyra ustap bir emes, eki ret laqtyrdy. Kondo birinde ekpetimen túskenimen, ekinshisinde bir jaýyrynymen jyǵyldy. Vaazarı. Qazaq kúresiniń tilimen aıtqanda, jartylaı jeńis. 50 sekýnd ýaqyt qalǵan. Mundaıda tájirıbeli balýandar shıdo almas úshin belsendilik kórsetkendeı, qolǵa jabysyp, ońdy-solǵa súırep júrip alady. Bizdiń qyz Kondonyń yńǵaıyna qaraı kúresip ketti. Ekeýi umar-jumar qulaǵan. Galbadrah aıaqqa jarmasyp, tartyp jatqandaı edi, aıyrylyp qaldy. Jyryndy álem chempıonyna osynyń ózi jetkilikti edi. Keýdesine shyǵyp jatyp aldy. 20 sekýnd ustasa ıppon, taza jeńis. Japon odan aıyryla qomas.
Galbadrah úshinshi oryn úshin kúreste eshkimdi boıyna teń kórgen joq. Jubanysh básekesiniń alǵashqy beldesýinde majar qyzyn, London Olımpıadasynyń kola júldegeriniń eki qolyn tas qylyp baılap aldy da, artqa qaraı serpe kóterip shalqalaı laqtyrdy. Ippon. Qola medal úshin tartysta óziniń jerlesi, álemdegi úzdik Mýnghbat ákpesin júldesiz qaldyrǵan, fınalǵa óter jerde súrinip, ózin kútip turǵan kýbalyq Maestro Alvarespen tatamıge shyqty. Eki shıdo aldy. Jarys osylaı aıaqtalsa, jeńis qara marjanda. Bizdiń qyz va-bankke ketti. Ýaqytty saǵyzdaı sozyp júrgen Alvaresti qyrsaýdaı qysyp, yńǵaıyna keltirdi de, tobyqtan qaǵyp, top etkizdi. Vazarı. Qylpyldap otyrǵan bizdiń kóńil de toǵaıyp qaldy. Al qola medal sálden keıin qolymda boladyny oılap úlgergen Alvarestiń kóńil kúıin qudaıym eshkimge bermesin. Altyn medal argentınalyq Paýla Paretonyń oljasy eken. Asylyq aıtpaıyq, bizdiń kóńilimizde Galbadrah odan myqty kórindi.
Jarystan soń jeńimpaz ben júldegerler baspasóz ortalyǵynda dúnıe júzinen jınalǵan jýrnalıserdiń aldynda suhbat berdi. Galbadrah Kondomen kúreste orny tolmas qatelik jibergenin, óziniń utyp jatqanyna maldanyp qalǵanyn aıtty. Syrt kózge shynashaqtaı kórinetin osy shymkenttik qyzdyń boıynda alapat kúsh bar. Qudaı qos kórse, bul qyz Olımpıada «altynyn» almaı qoımaıdy. Galbadrahtyń aıqastarynan osyny baıqadyq.
-Men osyǵan deıingi jarystarymda argentınalyq Paretomen ǵana kezdesken joqpyn, – deıdi ol. – Qalǵandaryn túgel jeńdim desem de bolady. Olımpıada oıyndarynyń júldesin alý armanym bolatyn. Qoladan da joǵary medal alýǵa múmkindigim bar edi, japon balýanymen kúreste qatelik jibergenimdi oılasam, ózegim órtenedi. Qazaqstan maǵan senip, quramaǵa shaqyrdy. Bapkerimiz ekeýimizge barlyq jaǵdaıdy jasady. Jarys kezinde meni qoldaǵan jerlesterimizdi, Qazaqstan Týyn kóp kórdim. Sol úshin úlken rahmet aıtamyn. Bolashaqta da qazaq elin jaqsy jeńisterimmen qýanta beremin dep oılaımyn.
Bul aıtylǵandarǵa bizdiń bir ǵana qosarymyz bar. Ońtústik Qazaqstan oblystyq sport jáne dene tárbıesi basqarmasynyń basshysy Álibek Nurtaev kezinde Otgonsesegmen sparıngte kúresýge elimizde eń myqty dzıýdoshylardyń biri bolǵan, sambo kúresinen úsh dúrkin álem chempıony Bazarbek Donbaıdy bekitken. Otgonsesegtiń Olımpıadada top jarýǵa qarymy jetetinin sol Bazarbek alǵash aıtqan bolatyn. Endeshe, osyndaı qyzdy jaýapty synǵa daıyndaǵan sheberge de rahmet aıtýymyz kerek.
Olımpıadanyń alǵashqy kúnderindegi jetistikterimiz osyndaı boldy.
Eki kúngi jarysty qorytyndylaıtyn bolsaq, 237 shaqyrymdyq toptyq jarysta veloshabandozymyz Andreı Zeıs 142 sportshylardyń arasynda alǵashqylardyń biri bolyp top basyna shyqqan. Alaıda, márege jaqyndaǵanda, kúshi jetpeı qaldy. «Barymdy saldym, aıanǵanym joq. Shynymdy aıtsam, Londondaǵy Aleksandr Vınokýrov sekildi bas júlde alýdy armandaǵanymdy da aıtaıyn. Kúshim sońyna deıin jetpedi, buıyrǵany osy eken» dedi. 100 metr qashyqtyqta sýǵa júzýshimiz Dmıtrıı Balandın segizinshi orynmen fınalǵa ótti. Al Zúlfııa Chınshanlony almastyrǵan aýyr atlet Margarıta Elıseevanyń medal alýǵa múmkindigi bar edi. Ol julqa kóterýde – 80, serpe kóterýde 106 kılo nátıjesimen 5-orynǵa shyqty. Bas bapker Alekseı Nı Margarıtanyń jattyǵýda julqa kóterýden 90 kıloǵa deıin kóterip júrgendigin aıtqan. Osyndaı iri dodaǵa alǵash qatysqan qyz tolqýyn basa almaǵan syńaıly. Al alǵashqy kúni sharshy alańǵa shyqqan Berik Ábdirahmanov amerıkandyq jas peri Karlos Balderasqa eshqandaı qaırat kórsete almady. Karlos jyldamdyǵymen shaldyrmaı ketti. Bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanov ta osyny aıtady.
Ekinshi kúni medal alýǵa úmittiler ishinen dzıýdoshy Jansaı Smaǵulov pen aýyr atlet Arlı Chonteı atalǵan. Alaıda, alǵashqy kezdesýinde jyryndy Iаsper Lefevrdi jolynan ysyrǵan Jansaı keleside álem chempıony japon An Ba Ýlýǵa qaırat kórsete almady. Al Arlı Chonteı qossaıys qorytyndysynda tórtinshi orynnan asa almady.
Úmit keler kúnderdiń enshisinde qaldy.
