Tórt túıin

Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń Oral óńirine sapary kezinde tarqatyldy Elimizdiń ár óńiriniń ózine tán damý ereksheligi bar. Isti alǵa aparý barysynda osy erekshelikterge basymdyq berilmese, belgili bir óńir ekonomıkasy tyǵyryq pen daǵdarysqa tap bolýy ábden múmkin. Osy oraıda respýblıkamyzdyń batystaǵy qaqpasy – Oral óńirine tán basty damý joly – agroónerkásiptik  keshen men tamaq ónerkásibi jáne kómirsýtegi shıkizatyn óndirý ári osy salada óńdeý isin oń jolǵa qoıý desek, qatelespeımiz. Premer-Mınıstr K.Mási­mov­tiń Batys Qazaqstan oblysyna sapary barysynda óńir ekonomıkasynyń jetekshi salalaryna aınalǵan osy eki erekshelik pen baǵytqa basa nazar aýdaryldy. Ashyǵyn aıtqanda, burynǵy aýyl sharýashylyǵy salasy men búgingi agroónerkásip kesheniniń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Munyń keıingisi negizinen ónimderdi óndirýdi emes, óńdeýdi, sóıtip, tutynýshylarǵa daıyn azyq-túlik pen tamaq ónimderin usynýdy maqsat etedi. Osyndaı ólshemder men talaptarǵa jaýap bere alatyn otandyq kásiporyndar Oral óńirinde jeterlik. Solardyń biri – Oral qalasyndaǵy «Kýbleı» JShS. Osy kásiporynnyń bazasynda ótkizilgen óndiristik keńeste keshenniń tolǵaǵy jetken birqatar kókeıkesti máseleleri talqylandy. Elimizde búgingi kúni et óndirisi áleýetin kóterýge basa kóńil bólinýde. Árıne, bul úshin eń aldymen ony shıkizat kózderimen qamtý qajet. Osy aradaǵy týyndaıtyn túıinder men túıtkilderdi batysqazaqstandyq taýar óndirýshiler ózara pikir almasý kezinde Úkimet basshysyna baıandap berdi. Mysaly, Terekti aýdanyndaǵy «Aısulý» sharýa qojalyǵynyń jetek­shisi Maǵaýııa Zaınýllın búgingi kúni ettiń eksporttyq áleýe­tin ótkizýge keri áserin tıgizip otyr­ǵan birqatar jaıttardy qynjyla jet­kizdi. Ekinshi bir kásipker qustyń broıler túrin ósirgisi keledi eken. Alaıda, onyń oıynsha, buǵan Úkimet tarapynan qoıylatyn krıterıılerde ala-qulalyq basym. Oral óńirindegi tamaq óndirý isiniń ókilderi aıtqan usynys-pikirlerdi muqııat tyńdaǵannan keıin K.Másimov kóterilgen máseleler aıaqsyz qalmaıtynyn, bul bir aıdan keıin ótkiziletin Úkimettiń kezekti májilisiniń kún tártibine engiziletinin jetkizdi. Búginde elimizde gaz óndi­risin damytý máselesi úlken mán men mańyzǵa ıe. Ári osy túıindi máseleniń arǵy astaryn­da áleýmettik-turmystyq máse­lelerdi de jańa sapalyq deń­geıge kóterý isi tur. Osy tur­ǵyda tutastaı respýblıkada gaz óndirisin damytý jónindegi Úki­mettiń kóshpeli májilisin ózge jerde emes, gaz-kondensat shıki­zaty óndirilip jatqan Qara­shyǵanaq kenishi ornalasqan oblys­ta ótkizilýiniń úlken nyshandyq máni ári tıgizetin naqty paıdasy men áseri bar ekeni haq. Osy keńeste ortaǵa tastalǵan máselelerdiń ózegi 2030 jylǵa qaraı Qazaqstanda gaz óndirý salasy jańa satyǵa kóteriletini, taýarly gazdy paıdalanýdyń ishki tutynymy aıtarlyqtaı ósetini týraly jaıttardan quralady. Iаǵnı, aldaǵy 2030 jylǵa qaraı elimizde tabıǵı gazdy tutynýshylardyń qatary 9-10 mıllıon adamǵa deıin ósetin bolady degen boljam aıtyldy atalǵan keńeste. Bul máselede gaz shıkizaty óndiriletin Oral óńirindegi kórinis qandaı? Bul saýaldyń tórkinin Úkimet basshysyna Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov tarqatyp berdi. Munda turǵyndardyń tabıǵı gazben qamtylý deńgeıi 93,4 paı­yzdy quraıdy. Bul, salystyrmaly túrde alǵanda, respýblıka oblystary arasyndaǵy eń joǵary kórsetkish bolyp tabylady. Árıne, osyǵan qarap óńirdi gazdandyrý máseleleri tolyqtaı sheshimin taýyp úlgergen eken desek qatelesemiz. Múldem olaı emes ekeni aıdan anyq. Bul máselede óńirde ınvestısııalyq baǵdarlamalardyń órisin odan ári ósirý qajettiligi de aıqyn kórinedi. Orynbor – Novopskov gaz qubyry baǵytyndaǵy atqary­latyn jumystar da qarjy­lan­dyrý máselelerin qajetsine­di. Aımaqty túgeldeı gazdandy­rýdaǵy taǵy bir túıtkil Rostosha – Taıpaq magıstraldy gaz qubyryn túbegeıli jańǵyrtý kerektiginen týyndaıdy. Munda, ásirese, qys kezinde kúrdeli jaǵdaılar qalyptasatyny turǵyndar men sala mamandaryna jaqsy málim. K.Másimovtiń Batys Qazaqstan oblysyna sapary kezinde óńirdegi avtomobıl joldarynyń jaı-kúıi jóninde arnaıy keńes ótkizildi. Keńestik kezeńdi aıtpaǵanda, tipti, táýelsizdiktiń alǵashqy jáne keıingi jyldarynyń ózinde Batys Qazaqstan oblysynda avtojol ınfraqurylymy múldem damymaı qalǵany atar tańdaı, batar kúndeı shyndyq. Shekaralas óńirdegi avtojoldardyń Reseımen túıisetin tustary da tas-talqany shyǵyp jatty. Osy másele tek sońǵy úsh jylda ǵana oń baǵyt aldy. Sonyń bir mysaly «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy arqyly qolǵa alynǵan «Oral – Tasqala – Reseı Federasııasy shekarasy» avtojoly qurylysy. Bul kezeńde respýblıkalyq bıýdjet pen ártúrli transfertter esebinen oblysqa avtojol qurylysyna 19 mıl­lıard teńge kóleminde qarajat bólindi. Alaıda, munyń ózi de uzaq ýaqyttan beri nazardan tys qalyp kelgen óńirdegi jol salasynyń jumyryna juq bolmaǵandaı kórinedi. Taǵy da Úkimet basshysy ótkizgen keńeste aıtylǵandaı, óńirdegi avtomobıl joldary jalpy uzyndyǵynyń tek 26 paıyzy ǵana qanaǵattanarlyq deńgeıde. Bul respýblıkadaǵy eń tómengi kórsetkish eken. Al tutastaı elimizde bul kórsetkish 61 paıyzdy quraıtynyn eskersek, atalǵan máselede Batys Qazaqstannyń kósh keıin qalyp qoıǵany aıqyndala túsedi. Bıyl buǵan bólingen qarajat kólemi 6 mıllıard teńge kóleminde. Degenmen, Premer-Mınıstr ótkizgen keńeste búgingi kúni oblys ortalyǵyn shalǵaıdaǵy Kaztalov, Jánibek jáne Bókeı Ordasy aýdandarymen jalǵastyratyn jol qurylysynyń kestege saı júrip jatqany aıtyldy. Buǵan qarajat respýblıkalyq bıýdjet esebinen bólingen. Eń bas­tysy, aldaǵy jyldary da bul is odan ári jalǵasatyny kóńilge qýanysh uıalatady. Qazirgi kúni munyń tıisti jobalyq-smetalyq qujattary jasalǵan. Ári jol qurylysy sońǵy ozyq tehnologııalar negizinde júrgizilýde. О́z kezeginde mundaı jaǵymdy jaıtty K.Másimov Táýelsizdiktiń 25 jyldyq merekesine tartylǵan syı retinde qabyldaýǵa bolatynyn aıtty. Tórtinshi túıin degende Úkimet basshysynyń Qadyr Myrza Áli atyndaǵy Mádenıet jáne óner ortalyǵyndaǵy óńirdegi zııaly qaýym ókilderimen kezdesýde aıtylǵan usynystar men oı-pikirlerdi aıtqan jón. Ony Kárim Qajymqanuly ózi ashyp júrgizip otyrdy. Aqyny ákimin izdegen eldiń mańdaıynyń sory bes eli, ákimi aqynyn izdegen el – baqytty degendeı, K.Másimov kezdesýdegi alǵashqy sózdi qazaqtyń belgi­li aqyn qyzy Aqushtap Baqty­ge­reevaǵa usynǵany da óz jarasymyn tapty. Kezdesý kezinde oblystyq resýrstyq jas­tar ortalyǵynyń jetekshisi Er­mek Muhammedqalıev, aýyl sha­rýashylyǵy ǵylymdarynyń dok­tory, professor Qazybaı Bozy­mov, esimi Oral óńirine keńi­nen tanymal qoǵam qaıratkeri Abat Esenǵalıev jáne oblystyq arda­gerler keńesiniń tóraǵasy Myr­zaǵalı Muhambetov ózderin tol­ǵandyryp júrgen máseleler boıynsha Premer-Mınıstrge kóptegen suraqtar qoıdy. Bul saýaldardyń jaýabynyń deni joǵaryda aıtylyp ketken­dikten, osy arada Úkimet basshysy jaýap bergen bir ǵana saýaldyń túp-tórkinine toqtala ketkendi jón kóremiz. Bul transshekaralyq Jaıyq ózeniniń ekologııalyq júıesin jaqsartý, mundaǵy janýarlar men ósimdikter dúnıesin saqtaý jónindegi qoıylǵan saýal bolatyn. Buǵan baılanysty Úkimet basshysy tarapynan: «Bul másele maǵan tanys. Búgin keshke Reseıge júrgeli otyrmyn. Men qyzmettik sapar barysynda Reseı Premer-mınıstrimen kezdesip, Jaıyq ózenine qatysty máselelerdi ortaǵa salǵaly otyrmyn», degen tııanaqty jaýap qaıtaryldy. Endeshe, bul iske tek sáttilik tilegen jón. Kezdesý kezinde batysqazaq­standyq zııaly qaýym ókilderiniń qoıǵan saýaldaryna oraı salalyq mınıstrler tıisti túsinikter berip otyrdy. Sóziniń qorytyndysynda Úkimet basshysy Kárim Másimov kezdesý kezinde aıtylǵan usynys-tilekter aıaqsyz qalmaıtynyn málimdedi. Mine, óńirdegi tórt túıin osylaısha tarqatyldy. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy