Tereń bilim–maman biliktiliginiń kepili

ELBASY  STRATEGIIаSY – ELDIK  STRATEGIIаSY Qazaqstandyqtar Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Nur Otan» HDP HIII sezinde sóılegen sózin osylaı baǵalap otyr * * * Amerıkalyq belgili antropolog Robert Ardrı: «Qol jetpeıtin nársege umtylyp jú­rip, biz múmkin emes nárselerdi jasaımyz» degen eken. Dýaly aýyzdan shyqqan osy qa­nat­ty sóz aldymyzǵa asqaq maqsattar qoıyp, ylǵı ishki-syrtqy qolaıly jaǵdaıdyń bola bermeýine, kóldeneń kedergilerge de qara­mastan, olardyń oń sheshimine qol jetkize bilgen bizdiń elimizdiń shynaıy kórinisin sıpattaǵandaı áser beredi. Osydan jıyrma jyl buryn bizdiń elimiz óziniń táýelsizdigin jarııalap, tarıhı damýynyń jańa dáýirin bastady. Halqymyz júrip ótken aýyr da ári jasampaz jyldarǵa kóz salsaq, Otany­myz­dyń táýelsizdigi úshin bolǵan janqııarlyq kúrestiń, táýelsiz damý ke­zeńindegi mańdaı ter­men kelgen jetistikterimizdiń qunyn te­reń sezine túsemiz. Biz búgin memlekettik jáne qoǵamdyq qurylystyń mańyz­dy ustanymdary bekitilgen negizgi zańymyz – Qazaqstan Res­pýb­lıka­synyń Konstıtýsııasy negizdi qundylyq­taryn anyq­tap, ulttyq memleket retinde ir­getasyn qa­laǵan elimizdiń tarıhı qysqa ke­zeń­de serpindi qadam jasa­ǵa­nyna maqtana­myz. Prezıdent ókilettigin uzartý jónindegi másele bo­ıynsha jalpy­halyq­tyq referendým ótkizý basta­ma­syna baılanysty asa kúr­deli quqyqtyq kollızııa jáne N.Nazar­baevtyń bul problema túıinin sheshe bilgeni Qazaqstannyń saıası jú­ıe­sin­degi Kons­tı­tý­sııanyń orny men rólin anyq kórsetip berdi. Munyń ózi Qazaq­standa zań­nyń ulyq­tyly­ǵy­men negizdelgen quqyqtyq memlekettiń qalyptasqany týraly senimmen aıtýymyzǵa múmkindik beredi. «Adam qaı prıstanǵa barar jolyn ózi bil­mese, ony eshqandaı jel aıdap apara al­maıdy», degen eken danyshpan Seneka. Sol sııaqty kez kelgen el óziniń damý baǵytyn, kelesheginiń kókjıegin kóre bilýi kerek. Prezıdent bastamasymen strategııalyq josparlaý men álemniń básekege qabiletti 50 eliniń qataryna kirý baǵdarlamasynyń jáne eldi ón­­diristik-ınnovasııalyq damytý strategııa­sy­­nyń Qazaqstan úshin tarıhı mańyzy bar. So­ny­men qatar, Prezıdent Nursultan Na­zar­­­baev­tyń Qazaqstan halqyna jyl saıyn jol­daıtyn Joldaýy da elimizdi damytýdyń ke­pildi tamasha qujaty bolyp sanalady. Bul Qazaqstan Respýblıkasynyń álemdik qoǵam­das­­­tyqta ha­lyq­aralyq bedelge jetýine mu­ryn­dyq qana bolyp qoıǵan joq, memleketter shekarasy men qurlyqtarǵa táýelsiz adamdar úmiti men armanyn ushtaıtyn kóptegen prob­lemalardy qozǵaýymen óte mańyzdy dep bilemiz. Otandastarǵa qamqorlyq jasaý, halyq aldynda túrli jobalar, qıyndyqtar jáne birlesip jetken jetistikterimiz týraly esep berý Prezıdent málimdemeleriniń barlyǵyna tán. Osyndaı sıpat onyń sońǵy Joldaýynan da kórinedi. Prezıdenttiń jańa úndeýi elimiz­diń basty maqsattary men basymdyqtary kórsetilgen 1997 jylǵy «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń jalǵasy bolyp tabylady. Jobalanǵan tapsyrmalardy jáne Úkimettiń qabyldanǵan sharalaryn der ýaqytynda jú­ze­ge asyrý arqasynda álemdik qarjylyq-eko­­nomıkalyq daǵdarystyń ózi elimizdiń damýyna kóldeneń tura alǵan joq. Qorda­la­nyp úlgergen ekonomıkalyq áleýet turaq­ty­lyq­ty qamtamasyz etti, jumyssyzdyq deń­geıin sál de bolsa azaıtqan shaǵyn jáne orta bıznesti tálkekti jaǵdaıǵa tastamaı, elimiz­diń qarjy júıesin qorǵap qaldy. Qazaqstan jańa ekonomıkany qurýdy bastaǵan jyldary elimizdegi ishki jalpy ónim jan basyna shaq­qanda 700 dollardan kelgen bolatyn, al reforma jyl­dary ony biz 8000 dollarǵa bir-aq kóter­dik. Osydan onshaqty jyl buryn ishki jalpy ónimniń 10-15 myń dollar bolýy biz úshin qol jetpes armandaı elesteıtin. Degenmen, álem­ge belgili amerıkalyq jazýshy Zıg Zıglar aıt­qandaı, tabys degenimiz – bul múm­kin­dik­terdi barynsha qol­­dana bilý degen sóz. Bizdiń qysqa ýa­qyt­taǵy orasan ta­bysy­myz osy sózdiń izinen shyǵyp otyr­ǵandaı. Qazir táýelsiz mem­­­leket qalyptas­ty­rý satysy biz úshin artta qaldy. Elimizdiń keleshektegi kókjıegi qar­qyndy jáne qa­dymdy istermen kó­rik­ti. Demokratııa da­mýy­nyń qazirgi zamanǵy dárejesin ustaı otyryp, áleý­mettik memleket qurýdy keleshegi zor taıaý ýaqyt­tar­ǵa jasalǵan maqsat­tary­myzdan bólip qaraýǵa bolmaıdy. Elbasy Nursultan Nazarbaev osy maqsattarǵa jetý joldaryn qoǵamdy ju­myl­dyrý jáne ekono­mıkany, saıasatty, áleý­­met­tik salany basqarý­dyń demokratııalyq qural­dary­men, ár qazaq­standyqtyń, jalpy jurtshylyqtyń keremet bastamalaryn júzege asyrý tetikterimen qamtamasyz etý arqyly ony halyqqa túsinikti, uǵynyqty ete túsedi. Elimizdi ınnovasııalyq damytýdyń taǵy bir mańyzdy joly ishki jalpy ónimniń ǵyly­mılyǵyn kóterý bolyp tabylady. Búginde Qazaqstannyń bilim men ǵylym ortalyǵy bolýǵa barlyq múmkindigi bar. Nursultan Nazarbaev jaqynda Qazaqstan halqyna joldaǵan Joldaýynda bul úshin qajetti resýrstar men el basshylyǵynyń saıası erik-jigeriniń jetkilikti ekenin taǵy da qadap aıtty. Joldaýda bilim júıesin damy­týdyń róline erekshe mańyz berildi. Prezıdent osy júıeni qarjylan­dyrýdy 2016 jyly ishki jalpy ónimniń 5 pa­ıy­zy kólemine deıin ósirýdi tapsyrdy. Taıaý­daǵy bes jyldyń ishinde elimizde 400 jańa mektep salynady, onyń ishinde jıyrmasy ıntellektýaldyq bilim oshaǵy bolady. On eki jyldyq bilim berý bazasyn qurýdyń negizi bolyp tabylatyn bul sharalardyń burynǵy Keńes Odaǵy qura­myndaǵy elderde ázirge teńdesi joq. Pedagogtardyń aılyq jalaqysyn kóbeıtý josparlanýda. Qyzmetin bastaǵan jáne ekinshi bilikti muǵalimderdiń negizgi aılyǵyna 150 paıyz, al birinshi bilikti pedagogterge 200 pa­ıyz, al joǵary biliktilerge 300 paıyz qosym­sha aqsha qosylady. Materıaldyq yntalan­dyrý pedagog mamandyǵyna jurttyń yntasyn aýdyrady jáne mektepter men joǵary oqý oryndaryna jańa kadrlar tartýǵa da múmkin­dik týǵyzady. Alaıda almaqtyń da salmaǵy bar, mektep muǵalimderine talap ta kúsheıedi. Mu­nyń syrtynda Qazaqstan mektepterin elek­trondyq oqytý, ınternetke keń kólemde qol jetkizý mindetteri de kútip tur. Alaıda, muǵalimderdiń mártebesin kóterý mekteptiń materıaldyq bazasyn nyǵaıtý men oqý úderisin uıymdastyrýdan ana­ǵur­lym mańyzdy. Bul oı 1966 jyly Parıjde ótken úkimetaralyq arnaıy konferensııada kóterilgen bolatyn. Onda: «Muǵalimderdiń jaǵdaıy, maqsaty men mindetteri aıqyn bilim berý salasynyń suranysyna sáıkes bolýy kerek. Osy maqsattar men mindetterge tolyq qol jetkizý úshin muǵalimderge már­tebe berilýi qajet, mańdaı ter tógýdi qajet etetin olardyń mamandyǵy qoǵamdyq qurmet kórsetýge laıyq», degen pikir aıtyldy osy alqaly jıynda. Ustazdardyń búgingi urpa­ǵy­nyń mindeti tek pedagogtyq qyzmetiniń mańyzyn qaıta jańǵyrtý ǵana emes, ómirdiń barlyq salasyna ýaqyt talabyna saı jo­ǵa­ry bilikti jáne básekege qabiletti, tul­ǵalyq jáne kásibı áleýeti myqty mamandar daıyn­daý bolyp otyr. Bul úshin muǵalimderdi álemdegi iri bilim berý ortalyqtarynda biliktiligin kóterýge múmkindik týǵyzý qajet. Nursultan Nazarbaevtyń aıtýynsha, elimizdegi ustazdardyń 20 paıyzy osyndaı daıyndyq kýrstarynan ótetin bolady. Syrt eldiń jaqsysyna kóz salǵanda, Fınlıandııa bilim berý salasynyń tájirıbesi úlgi alarlyq. Bul el mektepte bilim berý jóninen álemde kósh basynan kórinip otyr. Olarda muǵalim mamandyǵy óte qadirli ári suranysqa ıe mamandyq bolyp sanalady. Ustaz (magıstr bolyp sanalady) joǵary aı­lyq jalaqy alady jáne erkin shyǵarma­shy­lyq­pen jumys isteıdi. Pedagog mamandyǵyn daıyndaıtyn joǵary oqý oryndaryna túsý úshin konkýrsta bir orynǵa on adamnan keledi. Fın mektepterinde emtıhan degen bol­maı­dy, al úlgere alma­ǵan balalarmen qo­symsha ju­mys jasala­dy. Árı­ne, munyń bar­ly­ǵy aqy­syz, mektep baǵdar­la­masy sheń­berin­de júrgi­zi­ledi. Ásire­se, psıhologtar men áleýmettik pedagogtar­dyń róli óte joǵary. Qazaqstanda bilim salasyna jasalyp otyrǵan jaǵdaı munan kem emes. Bizge endi ustaz mártebesin búkil el, jurt bolyp áýeze­leý kerek, al bul memle­kettiń bilim berý saıa­satyndaǵy basym baǵytqa aınalsa kánekı. Elimizdegi bilim berý isi jóninde Elbasy Nursultan Nazarbaev «Nur Otan» HDP-nyń HIII sezinde sóılegen sózinde de aıtyp ótti. Tereń bilimsiz bilikti mamandar daıarlan­baı­dy, al bilikti mamandarsyz elimizdiń qarysh­ty damýynyń kepili bolatyn ınnovasııalyq iri jobalardy júzege asyrý neǵaıbyl. Bilim men tárbıeniń tuma bastaýy balabaqshada ja­tyr. Partııa lıderi sondyqtan osy tóńi­rek­tegi jetistikter men atqarylar isti de ortaǵa salǵan. Qazir elimizdegi sııaqty Qos­ta­naı ob­lysynda da «Balapan» baǵdar­la­masy júzege asyrylýda. Oblys boıynsha búldirshinderdiń 90 paıyzy mektepke deıingi mekemelerge qamtylǵan. Bizdiń pedagogıka ınstıtýty bilim salasynyń osy tarmaǵyna da mamandar da­ıyn­daımyz. Bolashaq ustaz­dar­dyń bilimin ush­tap, biliktiligin arttyrý­dy jumysy­myz­dyń temirqazyǵyna aınal­dyr­ǵanbyz. Muǵa­lim már­te­besin jasaýǵa, onyń qoǵamdaǵy bedelin kó­terýge ma­te­rıal­dyq jaǵdaıyn jaq­sartýmen qatar, ustazdyń ınemen qudyq qaz­ǵan­daı eńbegi de kepil bolady. Jas maman­dardyń oı-órisin, ishki má­denıetin kóterý de ustaz már­tebesiniń bólinbeıtin bólshegi bo­lyp sanala­dy. Bola­shaq ustaz ondaı tárbıeni joǵary oqý orny­nan alady. Sondyqtan bola­shaq us­taz­dardyń stýdenttik shaǵynyń qyzyq­ty ótýi úshin túrli qoǵamdyq jumystar men shara­lardyń uıymdastyrylýyna mán beremiz. Qoryta kelgende, demokratııalyq damyǵan moıny ozyq elderdiń sanatynan kóriný, sol úshin halyqtyń áleýmettik-turmystyq deń­geıin kóterý – túpkilikti maqsat-muratymyz. Sol úshin de bar kúsh-qýatty osy baǵytqa jumyldyramyz. Ustazdar ter tógip júrgen bilim salasy sonyń bel ortasynda. Qýat BAIMYRZAEV, Qostanaı memlekettik pedagogıka ınstıtýtynyń rektory, geografııa ǵylymdarynyń doktory, professor. Qostanaı.