Aýyldyqtar asýlary

Ǵ.Músirepov aýdany shalǵaıda ornalasqan. Sol sebepti turǵyndar tarapynan áleýmettik máselelerge qatysty ótinish-tilekter jıi aıtylyp jatatynyna tú­sinistikpen qaraýǵa bolady. Alaıda, kúrdeli problemalardyń oraıymen sheshilýi alys-jaqynǵa tirelip turmaǵanyn, jurtshylyqty mazalaǵan jaılardy ba­qy­laýda ustap, tabandylyqpen oryndaı bilse, alynbaıtyn asý bolmaıtynyn jergilikti bılik oryndary jaqsy biledi. ESEPTE BÁRI  ESKERILEDI Osy jolǵy esep te usynys-pikir­ler­diń jan-jaqty eskeriletinin anyq baı­qat­ty. Aýdan ákimi Marat TASMAǴAN­BE­TOV óziniń qorytyndy esebin Elbasynyń ha­lyqqa ar­naǵan Joldaýynan bastap, aldaǵy mindetterdi saralap berdi. Ákimdi jıi kórip júrse de, taǵy ne aıtar degendeı, jınalǵandar onyń ár sózine muqııat qulaq tosty. Eń bastysy, eldi mekenderdi damytý­dyń aýmaqtyq baǵdarlamasy kezeń-ke­zeńmen iske asyrylyp keledi. Sonyń ná­tı­jesinde ákim­shilik quramyndaǵy 19 aýyl­dyq okrýg pen 68 aýyldaǵy áleý­met­tik-mádenı nysandar kúr­deli jóndeýden ótip, jańa nysandarmen tolyǵyp, sáni kirip qaldy. Baǵdarlamanyń ekinshi kezeńin júzege asyrýǵa 3,5 mıllıard teńge bó­lin­di. Alǵashqy jyldary bir tur­ǵynǵa jergilikti bıýdjetten 3418 teńge jumsalsa, byl­tyr 7218 teńgeni qurady. Jú­ıeli at­qa­rylǵan mundaı sharalar eldi meken­der­de jumys isteıtin bıýdjet qyzmet­ker­lerin áleýmettik jaǵynan nyǵaıtyp, jas ma­mandardy turaqtandyrýǵa, turmys, ká­sibı, bilim deńgeılerin kóterýge aıtar­lyqtaı yqpal etti. Zańdarmen qaras­ty­rylǵan jaǵdaılardy jasaýdyń arqasynda /bir jolǵy járdemaqy tóleý, turǵyn úı alýǵa áleýmettik qoldaý, nesıelik jeńil­dikter, t.t./ «Dıplommen – aýyl­ǵa!» basta­ma­syn qoldaýshylar qatarynyń arta túskeni baıqalady. Buryndary aýdanda jastardy ju­mys­qa ornalastyrý sheshilmeıtin máseledeı kó­rinetin. «Jol kartasy» aıasynda jastar prak­tıkasy qolǵa alynǵaly jańa jumys oryn­daryn ashýǵa aıtarlyqtaı qarjy jumsaldy. Kolledj, kásibı lıseıdiń tú­lek­teri kásip­oryndardan tájirıbeden ótip, turaqty ju­mys­tarǵa ornalasty. Eń­bekaqyny ýaqy­tyly tóleý jaıy da tu­raq­ty sheshimin tapty. Jalaqymen tolyq esep aıyryspaǵan 12 mekemege aıyppul sa­lynyp, ákimshilik jaýapkershilikke tar­tyldy. Munda elektr qýatynyń baǵasyna baı­lanysty másele áli sheshilmeı keledi. Qansha aıtylsa da, kókshetaýlyq ener­ge­tıkter tu­tyný qunyn arzandatar emes. Esepti jıynǵa kelgender mal jaıy­lymyn uıymdastyrý, jemdik azyqpen qamtamasyz etý, mektepterdiń materıal­dyq jaǵdaıyn nyǵaıtý, jol sapasyn arttyrý, sport jabdyqtaryn satyp alý máselelerin kóterdi. Birqatar ótinishter qolma-qol sheshildi. KО́ShBASShY AÝDAN AHÝALY Turǵyndar aldyndaǵy esebin al­ǵash­­qy­lardyń qatarynda aıaqtaǵan Aqjar aýdanynyń ákimi A.TASTEMIROVPEN áńgimelesken edik. – Aǵzam Ahmetjanuly, esepti kezdesýler qalaı ótti? – Aýyl ákimderiniń – 24, aýdan áki­miniń 13 esepti kezdesýine turǵyndardyń 44 paıyzy qatysyp, 153-ke jýyq paı­daly usynys-ótinishter aıtyldy. Olar negizinen aýyz sý, jol, eldi mekenderdi ja­ryq­tandyrý, uıaly telefondar ornatý, áleý­mettik nysandardy jóndeý máse­le­lerin qamtydy. Jurtshylyqty mazalaı­tyn saýaldar tıisti oryndarǵa tapsyry­lyp, qatań baqylaýǵa alynatyn bolady. Sóz arasynda 2010 jyly 217 usynys tú­sip, oıdaǵydaı sheshilgenin aıta ketken jón. Máselen, aýdan ortalyǵy – Talshyq ken­tinde avtostansa salý amanaty oryn­daldy. Ony qaıtadan qalpyna keltirýge 13 mıllıon teńge jum­saldy. Kórnekti memleket jáne qoǵam qaı­ratkeri Smaǵul Sá­dýaqasov atyndaǵy ta­rıhı-ólketaný mura­jaıynyń tusaýkeseri boldy. Qorytyndy esepke oblys ákimi Serik Bilálov qatysyp, tórt aýyldyq ákimge kóliktiń kiltterin tabys etti. Memleket basshysy N.Nazarbaev jýyrda ulttyq spýtnıktik sandyq teleradıo taratylym jelisin iske qosqany málim. Esepti jıynda Serik Sultan­ǵa­zyulynyń «Sandyq teledıdar – ár úıge» bastamasy qoldaý taýyp, spýtnıktik baı­lanys­tyń alǵashqy jıyntyǵy soǵys jáne eńbek ardageri Valentına So­kolovskaıaǵa tartý etildi. – Siz basqaratyn aýdan áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishteri bo­ıynsha kósh bastap keledi eken. Tabys syryna toqtala ketseńiz? – Onyń eshqandaı qupııasy joq. Jetistikke jetý joldaryn esepti baıandamamda aıtyp berdim. Byltyr jazdyń qýańshy­ly­ǵyna qara­mastan, 327 myń gektar alqapqa egilgen dándi daqyldardyń túsimdiligi 14 sentnerden aı­naldy. Dıqandarymyz eginshilik mádenıetin, egin sebýdiń ozyq teh­nologııalaryn jaqsy meńgergen. Kóktemgi, kúzgi dala jumys­ta­rynyń 60-70 paıyzy ónim­diligi óte joǵary egis keshenderimen atqarylady. Sońǵy jyldary tuqymnyń sapasy da aıtarlyqtaı jaqsardy. Byltyr jalpy quny 2,5 mıllıard teńge bolatyn 3 údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq joba iske asty. Olardyń bári aýyldyq jerlerde ornalasqan. Joldaýda áleýmettik jańǵyrtý másele­le­rine erekshe kóńil bólindi. Kezdesýlerde sóıleýshiler osy jaǵyn basa atap kórsetti. Jumyspen qamtýdyń jańa strategııasy qoldaý men razylyqqa ıe boldy. Naqtyly sharalardy júzege asyrýdyń nátıjesinde byltyr 1106 adam jumysqa tartyldy. «Jastar tájirıbesi» baǵdarlamasy aıasyn­da 78 jas maman jumysqa ornalasty. 120 adam kásiptik qaıta daıyndyqtan ótip, suranysqa ıe mamandyqtardy ıgerip shyqty. – Aýyldyqtar úshin qandaı máse­leler áli ótkir sanalady? – Esepti kezdesýlerde sapaly aýyz sý máselesi jıi kóteriledi. Bul – aýyldyqtar úshin áli de túıtkildi máselelerdiń biri. Aý­danda eginshilik jaqsy damyp kele jat­qanymen, keleli máselelerdiń biri mal sharýashylyǵyn órkendetýge kelip tireledi. Bıyldan bastap qomaqty jobalardy júzege asyrýdy oılastyryp otyrmyz. Atap aıtqanda, Dáýit, Aqjarqyn aýyl­da­rynda mal bordaqylaý jáne sút óndirý keshenderi, qasaphanalar salynady. Kásip­ker­lik salanyń qyzmet kórsetý aıasyn ke­ńeıtý, Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy qarsa­ńynda eldi mekenderdi abattandyrý, kóshe­lerdi jóndep, kógaldandyrý baǵytynda da qyrýar jumystar kútip tur. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy.