Qoldaýdyń qaýqary qandaı?

«Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń sheńberinde kásipkerlikti memlekettik qoldaý sharalarynyń aralyq nátıjeleri 1. О́ńirlik úılestirý keńes­­teri (О́ÚK) men jumys toby maquldaǵan ótinishterdiń óńir­ler boıynsha sany. О́ÚK pen Ekonomıkany jań­ǵyrtý máseleleri jónindegi mem­­le­kettik komıssııa janyn­daǵy jumys toby maquldaǵan jobalar týraly óńirler boıynsha aqparatqa sáıkes, Qaraǵandy oblysy, Almaty qalasy men Aqtóbe oblystary baǵdarla­ma­ny júzege asyrý isinde kóshbas­shylar qatarynda tur. Baǵdarlamanyń barlyq ba­ǵyt­tary boıynsha, barlyǵy 89 mlrd. teńgege baǵalanatyn 250 joba maquldanǵan, onyń ishinde birinshi baǵyt sheńberinde – 157, ekinshi baǵyt sheńberinde – 65 jáne úshinshi baǵyt sheńberinde 28 joba. 2. О́ńirlik úılestirý keńesteri men jumys toby maquldaǵan ótinishterdiń ekinshi deńgeıli bankter boıynsha sany. Ekinshi deńgeıli bankter tur­ǵysynan alǵanda, baǵdarlamany júzege asyrýǵa BTA bank, Qa­zaq­stannyń Halyq banki, Bank SentrKredıt belsendi atsa­lysýda. Atap óter jáıt, Zaman Bank, Alfa Bank, Eksımbank Qazaq­stan jáne Kazınvestbank bul baǵdarlamaǵa múlde qatyspaı otyr. 3. О́ńirlik úılestirý keńes­teri men jumys toby maqul­daǵan ótinishterdiń salalar boıynsha sany. Salalar boıynsha baǵdarla­manyń barlyq baǵyttary boıyn­sha maquldanǵan jobalardyń eń kóp sany óńdeýshi ónerkásip, kólik jáne qoıma, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qyzmet kórsetý salalaryna tıesili. Baǵdarlamanyń barlyq ba­ǵyt­tary sheńberindegi óńdeýshi ónerkásip salasynyń jalpy úles salmaǵy 54%-dy quraıdy. 4. Sýbsıdııalaý: qarasty­ry­lý kezeńine qaraı ótinish­ter­­diń sany týraly má­limetter. О́tinishterdi qarastyrý úde­risi birneshe satydan turady. Qazirgi sátte 1-baǵyt sheń­berinde 94 ótinish maquldaýdyń barlyq satysynan ótip, olar boıynsha kelisim-sharttar jasa­lyndy. 2-shi baǵyt sheńberinde 31 kelisim-shart jasalyndy. 3-shi baǵyt sheńberinde 16 ótinish ma­qul­daýdyń barlyq satylarynan ótip, olar boıynsha kelisim-sharttar jasalyndy. «Damý» qory qujattaryn alǵan 150 jobanyń 141-i boıynsha sýbsıdııalaý týraly kelisim-sharttar jasasqanyn atap ótken jón. Birneshe satydan ótkizý ar­qyly bıýdjet qarajatynyń maq­satty jumsalýy qamtamasyz eti­lip otyr. Degenmen, belgili bir satyǵa kelgen kezde ótinimderdi qarastyrý sozylyńqyrap ketedi. Ádette, bul jáıt ekinshi deńgeıli bankter tarapynan jobalar boıynsha qujattardy berý/usyný kezeńinde oryn alýda. 5. Kepildendirý. О́ńirlik úılestirý keńesteri kepildendendirý boıynsha bar­lyǵy 40 jobany maquldady, onyń ishinde 29 joba qorǵa kelip tústi. 9 joba boıynsha kepildik berý týraly oń sheshim shyǵarylsa, 6 joba qordyń qa­raýynda jatyr. 14 joba boıynsha kepildik bermeý jóninde sheshim qa­byldandy. Bas tartý sebebi ekeý ǵana: ótinish berýshige kredıt berilip qoıylǵan, al kepildik tek jańadan beriletin kredıtterge ǵana qarastyrylǵan nemese óti­nish berýshiniń jobasy baǵdar­lamada bekitilgen ekonomıkanyń basym sektorlaryna jatpaıtyn bolyp shyqqan. 6. 2010 jyly jobalardy ma­quldaý jáne sýbsıdııalaý tý­raly kelisim-sharttar jasasý. Baǵdarlamanyń barlyq baǵyt­tary boıynsha bekitilgen jáne sýbsıdııalanǵan mámileler ara­syn­daǵy aıyrmashylyq birte-birte qysqaryp keledi. Oǵan qosa, Úkimettiń 2010 jyl­ǵy 31 jeltoqsandaǵy № 1520-shy qaýlysyna sáıkes, ótinishterdi qaraý merzimin retteý arqyly ma­quldanǵan jobalar sany men sýbsıdııalaý týraly jasalynǵan kelisim-sharttar arasyndaǵy aıyr­ma­shylyqty odan ári qysqartý qarastyrylǵan. 7. «Bıznestiń jol karta­sy-2020» baǵdarlamasyna engizilgen ózgertýler. О́zgertýler, eń aldymen, syı­aqy stavkalary ózgermeli kredıtterdi sýbsıdııalaýǵa ruqsat berýge qatysty, bul óz kezeginde bankter aldynda osyndaı mindettemeleri bar kásiporyn­dar­dyń baǵdarlamaǵa qatysýlaryna múmkindik beredi. Kelesi ózgertý, joǵaryda atap ótilgendeı, jobalardy qaraýdyń barlyq satylarynda ótinishterdi qaraý merzimi reglamentpen bekitildi. Sonymen qatar, sýbsıdııalaý merzimi qarjy agentimen sýbsıdııalaý týraly kelisim-shartqa qol qoıylýyn kútpesten-aq, bank pen kásipker sýbsıdııalaý týraly kelisim-shart jasasqan sátten bastalady. Baǵdarlamanyń ekonomı­ka­nyń basym sektorlary tizimine saýda jelileri de engizildi. Bul shara, eń aldymen, saýda jelilerine taýar jetkizýshi – qazaqstandyq ónim óndirýshilerdi qoldaýǵa ba­ǵyttalǵan. Mundaı kásiporyndarǵa qa­zaqstandyq qamtý ǵana emes, qa­zaqstandyq ónim óndirýshilermen áriptestik ornatý boıynsha da jo­ǵary talaptar qoıylatyn bo­la­dy. Mysaly, Qazaqstanda ón­dirilgen taýarlardyń bolýy jáne qazaqstandyq ónim óndirýshi­lerdiń jetkizgen taýarlary úshin tólem jasaý merzimine shekteý qoıylyp otyr. Qazaqstannyń Keden odaǵyna múshe bolýyna baılanysty keıbir máselelerge sáıkes, baǵdar­la­manyń «Eksportqa baǵyttalǵan óndiristerdi qoldaý» atty úshinshi baǵyty qaıta qaralyp «Kásip­kerlerdiń valıýtalyq táýekel­derin tómendetý» degen baǵytqa almastyryldy, sáıkesinshe bul baǵyttyń iske asyrylý talap­tary da ózgertildi. Sonymen qatar, sońǵy eń mańyzdy ózgeris – baǵdarlamaǵa «Kásipkerlik áleýetti arttyrý» atty 4-shi baǵyt engizildi. 4-shi baǵytqa: • Isti jańadan bastaǵan ká­sipkerlerdi qoldaý (start-ap jobalar) • Bıznesti júrgizýge servıstik qoldaý kórsetý, • «Iskerlik baılanystar» jobasy, • Shaǵyn jáne orta bıznestiń top-menedjmentin oqytý, • Kadrlardy daıyndaý jáne qaıta daıyndaý degen komponentter kiredi. 8. 4-shi baǵyt: kásipkerlik áleýetti arttyrý. Kásipkerliktiń bilim deńgeıin arttyrý jáne bıznesti júrgizýdiń zamanaýı modelderin engizý qa­jettiligin eskere otyryp, 2010 jylǵy 31 jeltoqsanda №1520-shy Úkimet qaýlysymen «Bıznes­tiń jol kartasy -2020» baǵdar­lamasyna «Kásipkerlik áleýetti arttyrý» atty 4-shi baǵyt engizildi. 4-shi baǵyttyń maqsaty – kásipkerlerdiń kásibı biliktiligin kóterý arqyly Qazaqstannyń bá­sekelestigin arttyrýǵa yqpal etý. 4-shi baǵyttyń sheńberinde: • Jańadan is bastaǵan kásip­kerlerdi qoldaý (start-ap jobalar); •  Bıznesti júrgizýge servıstik qoldaý kórsetý. «Iskerlik baılanys­tar» jo­basyn júzege asyrýda «Damý» qory operator retinde belgilenip otyr. Sonymen qatar, «Nazarbaev Ýnıversıteti» AQ arqyly sha­ǵyn jáne orta bıznestiń top-menedj­mentin oqytý júze­ge asyrylady. Jergilikti atqa­rýshy organdary­men eńbek ryno­gyna qajet ma­mandyqtar boıyn­sha kadrlar daıyndaý jáne qaıta daıyndaý iske asyrylady. 9.         Jańadan is bastaǵan kásipkerlerdi qoldaý (start-ap jobalar). Jańadan is bastaǵan kásip­ker­lerdi qoldaý bıznesti júrgizýge baılanysty qysqa merzimdi aqy­syz kýrstardy ótkizý, tıisti oqý quraldaryn, aqparattardy tegin taratý arqyly júzege asyryla­tyn bolady. Mundaı kýrstar jergilikti atqarýshy organdar­dyń qoldaýymen Qazaqstannyń barlyq 209 aýdanynda ótkiziledi. 2011 jyly osyndaı kýrstar­dy ótkizýge respýblıkalyq bıýd­jetten 208 mln. teńge bólý kóz­delgen. Osy qarajattar esebinen kýrstardyń eki sessııasyn – kóktemde jáne jazda ótkizý, sóıtip 15 000-nan astam tyńdaý­shylardy tartý josparlanyp otyr. Osy kýrstardyń nátıjeli­ligin baǵalaý keıinnen 1000-nan astam tyńdaýshyny qamtıtyn marketıngtik zertteý júrgizý arqyly júzege asyrylady. 10.       Bıznesti júrgizýge servıstik qoldaý kórsetý. Servıstik qoldaý kórsetý sheń­­berinde kásipkerlerdiń bıznes-prosesterin ońtaılandyrýǵa ar­nal­ǵan, býhgalterlik jáne salyq­tyq esep júrgizý, zań keńesin berý sııaqty qyzmet túrlerimen qamtamasyz etý josparlanyp otyr. Munda konkýrstyq negizde tańdalyp alynatyn táýelsiz servıstik kompanııalar tikeleı qyz­met kórsetýshiler bolyp taby­lady. 2011 jyly aqysyz servıstik qoldaý kórsetýge respýblıkalyq bıýdjetten 723 mln. teńge bólý kózdelinip otyr. «Damý» qory osy táýelsiz kompanııalardyń bergen qyzmet­te­riniń sapasyn kásipkerlermen telefondyq saýalnama, anketalaý jáne tereńdetilgen suhbat júr­gizý arqyly turaqty negizde monıtorıng jasap baqylap otyra­dy. Sonymen qatar, «Damý» qory osy kórsetilgen qyzmetterdiń nátıjeliligine salystyrmaly tal­­daý jasap, olardyń ekonomı­kalyq tıimdilikti arttyrýǵa qan­shalyqty úles qosqanyn, naqty bolǵan ózgeristerdi anyqtap oty­rady. 11.       «Iskerlik baıla­nys­tar» jobasy. «Iskerlik baılanystar» joba­sy sheteldik áriptestermen iskerlik baılanystar ornatý arqyly óndiristi modernızasııalaýdy qol­daýǵa baǵyttalǵan. Kásipkerlerdiń «Iskerlik baı­lanystar» jobasyna qatysýy eki kezeńde júzege asyrylady. Birinshi kezeńde kásipkerler bıznesti júrgizý jáne kásiporyndy damytýǵa arnalǵan jobalar daıyn­daý boıynsha qysqa merzimdi bıznes-trenıng Qazaq­stan­da ótetin bolady. Joba­lar­dy ázirleý sheteldik sarapshylar­dyń qatysýymen júzege asy­rylady. Ekinshi kezeńde kásipkerler úshin shet elderde olardyń kásip­teriniń túrlerine uqsas, aldyńǵy qatardaǵy kásiporyndarda taqy­ryptyq bıznes-tájirıbe almasýlar uıymdastyrylatyn bolady. Bul kásipkerlerge sheteldik árip­testermen iskerlik baılanystar ornatýǵa, ozyq tehnologııalardy ıgerýge jáne bolashaqta birlesip kásiporyndar ashýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, «Iskerlik baı­lanystar» jobasy sheńberinde «Jergilikti jabdyqtaýshylar» jıyn­tyǵy qarastyrylǵan. Oǵan saı: 1.         Kásipkerlerge tıisti aı­maqtaǵy áleýetti tapsyrys berýshiler, olarǵa qajet taýar, qyzmet, jumys kólemderi men nomenklatýralar týraly jáne sol aımaqta qyzmet atqaryp jatqan iri sheteldik ınvestorlar, jab­dyqtaýshylar týraly aqparat berý. 2.         Jobaǵa qatysýshylar men áleýetti tapsyrys berýshiler ara­synda iskerlik baılanystar ornatýǵa qolǵabys jasalady. Jalpy, 2011 jyly osy jo­baǵa 1000-nan astam kásip­ker­lerdi tartý jobalanyp otyr.