О́ńir ómirindegi bıylǵy aıryqsha atap óterlik jańa úrdis oblys ortalyǵynda aýdandardyń kúnderin ótkizý bolyp otyr. Oıyl aýdanynyń kúnderi Sh.Bersıev atyndaǵy Aqtóbe aýyl sharýashylyǵy kolledji aýlasyndaǵy aq tarynyń atasyna qoıylǵan eskertkishke gúl shoqtaryn qoıýdan bastaldy.
Ol oblystyq óner mýzeıinde Shyǵanaq Bersıevtiń 135 jyldyǵyna arnalǵan «Shyǵanaq baǵyndyrǵan shyń» taqyrybyndaǵy tanymdyq-mádenı sharamen jalǵasyn tapty. Oǵan Oıyl óńirinde eńbek etip, keıin qalaǵa qonys aýdarǵan oıyldyqtar men ataqty taryshynyń urpaqtary qatysty. Sharaǵa qatysýshylar óner mýzeıiniń zalyna qoıylǵan «Aq tarynyń aqtańgeri – Shyǵanaq» atty kórme jádigerlerimen tanysty. Munda dıqannyń fotosýretteri, onyń ómiri men eńbek jolyn nasıhattaıtyn shyǵarmalar, hattar men estelikter, taryny paıdalanýǵa qajetti buıymdar qoıyldy. Kópshiliktiń nazaryn aýdarǵan týyndy aýdandyq mýzeı qyzmetkeri Dýlat Isabaevtyń qolynan shyqqan Ashy-Oıyl ózeni boıyndaǵy egis alqabynyń maketi boldy. Kórmede 2006 jyly jergilikti músinshi Keńes Aqqonysov somdaǵan Sh.Bersıevtiń gıps músini, Ánet Ábilov jasaǵan Shyǵanaq Bersıev aýylynyń belgisi de oryn alǵan. Kezdesýde aq tarynyń atasy týraly beınefılm kórsetildi. Osyndaı ıgi isti uıymdastyrýda Sh.Bersıev atyndaǵy Oıyl aýdandyq óner jáne ólke tarıhy mýzeıiniń dırektory Balqııa Rysbaevanyń aıshyqty qoltańbasy kórinip-aq turdy.
Kezdesýde sóz alǵan Oıyl aýdanynyń ákimi Bulbul Kúzembaeva óńirdiń 1921 jyly 14 bolys bolyp qurylǵan kezinen bastap sanaǵanda bıyl aýdannyń qurylǵanyna 95 jyl tolyp otyrǵanyn jetkizdi. Tary ósirýden álemdik rekord jasaǵan Shyǵanaq atamyzdyń týǵan jeri Oıylda dańqty dıqannyń urpaqtary bul úrdisti áli de jalǵastyryp kele jatqanyn maqtanysh sezimmen eske saldy. Aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda ilgerileýshilik bar ekenine toqtaldy. Buǵan Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyn aýdan turǵyndary kógildir otynnyń kelýimen qarsy alyp otyrǵanyn mysalǵa keltirdi.
Sh.Bersıevti zertteýshi belgili jýrnalıst Idosh Asqar mundaı ulaǵatty sharany Shyǵanaqtan bastaǵandary úshin alǵys sezimin jetkizdi. Ol Shyǵanaqtyń eńbektiń bıik shyńyn baǵyndyrýdaǵy adamı beınesi áli tolyq ashylmaǵanyna, onyń fılosofııalyq tulǵa ekenine nazar aýdardy. Shyǵanaqtyń Shekspır beınelerine jaqyn uly tulǵa ekenin aıta kelip, 1946 jyly sáýletshi Tóleý Básenovtiń arhıtektýrasymen salynǵan Shyǵanaq Bersıevtiń týǵan jerindegi keseneniń ishin jańǵyrtyp, aınalasyn abattandyrýǵa jergilikti bılik nazar aýdarsa degen usynysyn da bildirdi.
Sharada Oıyl aýdanynyń qurmetti azamattary men eńbek ardagerleri Qarakóz Qamaqyzy, Turar Sherııazdanov, Elýbaı Qalıev, Arystan Aımaǵambetov, sondaı-aq, Sh.Bersıev urpaqtary atynan Mańǵystaýdan arnaıy kelgen Aıshara Bersıeva, aqtóbelik Muhambet Eshmuhanov Shyǵanaq týraly oılaryn ortaǵa saldy, estelikter aıtty. Áıgili taryshynyń nemeresi Erlan Eshmuhanov atasyna arnap óleń joldaryn oqydy. Kezdesýde Shyǵanaq atalarynyń ulaǵatty isin jalǵastyrýshy «Jaqyp», «Spartak» syndy sharýa qojalyqtarynyń tary ósirýdegi búgingi qadamdary týraly da aıtyldy.
Al S.Báıishev atyndaǵy oblystyq ǵylymı-ámbebap kitaphanasynda «Týǵan ólke» dep atalatyn Oıyl aýdanynyń anyqtamalyq-aqparattyq tanymdyq jınaǵynyń tusaýkeseri boldy. Bul sharaǵa aýdannyń qurmetti azamattary men eńbek ardagerleri, tarıhshy ǵalymdar, birqatar oblystyq basqarma basshylary, jastar qatysty. Jınaq oblys ákimdiginiń qoldaýymen jaryq kórdi.
Oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy Gúlaıym Tólebaeva bul eńbektiń tarıh jáne geografııa páni muǵalimderi, oqytýshylar úshin qosymsha oqytý quraly retinde bereri mol ekenin, onyń ólketanýlyq, týrıstik, patrıottyq maqsatta shyǵarylǵanyn atap ótti. Bul jınaq bilim berý uıymdary men aýyldyq, aýdandyq, oblystyq kitaphanalar men murajaılarǵa tegin taratylmaq. Bolashaqta jınaqtyń elektrondy nusqasy da jaryq kórmek.
T.Ahtanov atyndaǵy oblystyq drama teatrynda N.Qalaýovtyń «Shyǵanaq» spektakli qoıyldy. Oıyldyqtar oblystyq zaǵıptar jáne nashar kóretin azamattardyń arnaýly kitaphanasynda «Shyn júrekten!» atty qaıyrymdylyq aksııasyn uıymdastyrdy. О́nerpazdar zaǵıp jandarǵa arnap konserttik baǵdarlama usyndy. Aýdan ákimdigi atynan qoǵam múshelerine arnaıy syı-sııapat jasaldy, eńbek ardageri Rahym Qarabalıev zaǵıptar qoǵamyna 70 myń teńge kóleminde demeýshilik-kómek kórsetti.
Aýdan kúnderine arnalǵan eń aýqymdy mádenı shara Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaev atyndaǵy Ortalyq mádenıet jáne demalys saıabaǵynda ótkizildi. Saıabaqtaǵy sáni men saltanaty kelisken sharada jınalǵandardy aýdan ákimi Bulbul Kúzembaeva el Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıymen quttyqtap, aýdandyq máslıhat sheshimi negizinde jazýshy Qarlyǵa Kereevaǵa Oıyl aýdanynyń qurmetti azamaty tósbelgisi men kýáligin tapsyrdy.
Oıyl óńiriniń on toǵyzynshy ǵasyrdaǵy kórinisin beınelegen «Uly Jibek jolynda jańǵyrǵan Kókjar jármeńkesi» teatrlandyrylǵan qoıylymyna 300-den astam ónerpaz qatysyp, olar ulty aǵylshyn, tatar, ózbek, ıran-parsy, orys, syǵan, úndi sııaqty saýdagerlerdiń beınesin somdady. Jármeńkeniń saltanatyn kósh-kerýen sherýi aıshyqtaı tústi. At jekken arbaly, teń artqan túıeli kerýen, sal-serilerdiń, shetel jıhangerleriniń beıneleri halqymyz júrip ótken tarıhı kezeńderdi jurtshylyqtyń jadynda jańǵyrtty.
Jármeńke ótken alańda qazaqy jasaý-jabdyǵymen úsh kıiz úı tigilip, kópshilik ulttyq taǵamdardan dám tatty. Oıyldyqtar el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraılastyryp 25 metrlik dastarqan jaıyp, halyqqa ulttyq taǵamdardy tegin usyndy. Sharaǵa jınalǵan qalalyqtar aýdan ónerpazdarynyń «Kókjar áýenderi» atty konserttik baǵdarlamasyn tamashalady. Saıabaqta ulttyq qolóner buıymdarynyń kórmesi, sondaı-aq, qol kúresi, qoshqar kóterý, asyq atý, arqan tartysy syndy ulttyq sport oıyn túrlerinen jarystar uıymdastyryldy.
«Tabys» kommýnaldyq bazarynda ótken Oıyl aýdanynyń aýyl sharýashylyǵy jármeńkesinde óńirdegi 308 sharýa qojalyǵynyń 40-y ónimderin jurtshylyqqa usyndy. Jármeńkege 6 tonnaǵa jýyq et ónimderi, 70 lıtr bal men 250 kılo balyq, 55 kılo qulpynaı, 330 kılo tary-talqan, 140 lıtr shubat, qurt-maı men sarymaı, irimshik halyqqa arzan baǵamen satyldy. Aýdandaǵy «Jumyrbaı», «Spartak», «Jaqyp» sharýa qojalyqtarynyń alqabynda ósirilgen qaýyn-qarbyz ben kókónis ónimderi usynyldy. «Ǵalımardanbek» jeke kásipkerliginiń baly men Jańbyrshy Baıdýllın ósirip otyrǵan bódeneniń jumyrtqasyna da suranys joǵary boldy. Jármeńkede azyq-túlik túrleri qala bazarlaryndaǵydan anaǵurlym arzan baǵaǵa satyldy.
Jalpy, Aqtóbedegi Oıyl aýdanynyń kúnderi qalalyqtarǵa ádemi de áserli kóńil-kúı syılady. Osylaısha, aýyl qalaǵa kóship kelgendeı sezim qaldyrdy. Al oıyldyqtar bul baǵytta uıymshyldyǵy men birligin tanytty.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe
Sýretterdi túsirgen
Haıredın RAÝShANOV
