Aldaǵy basymdyqtar aıqyn

Búgin Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti VI saılanymynyń  ekinshi sessııasy óz jumysyn bastaıdy. Parlament óziniń negizgi mindeti – zań shyǵarýdan basqa eldegi demokratııa úderisiniń qaı deńgeıde ekendigin kórsetetin aınasy ispettes. Onyń jumysynyń barynsha ashyq, barynsha móldir, jarııalanymdy bolýyn saılaýshylardyń talap etýge de qaqy bar. О́ıtkeni shyǵarylatyn zańdar – el ómiriniń jaqsylyqqa ózgerýine yqpal etetin basty qujattar. Sondyqtan árbir azamat olardyń ekonomıkalyq, áleýmettik turǵydan el múddesin jaqtaýyn tileıdi. Ásirese jańadan saılanǵan Má­jilis depýtattaryna degen úmit zor. Usynylǵan zań jobasyn alǵash­qy bolyp maquldap, barynsha jetil­dirýge tıisti palata osy bolǵan­dyq­tan el nazary kóbinese soǵan aýyp, bar úmitin soǵan artady. Eske sala ketetin bolsaq, altyn­shy shaqyrylymnyń saılaýy ústi­mizdegi jyldyń 20 naýryzynda ótti. Onda Parlamentke ótý tabal­dyryǵyn (7 paıyzdyq daýys úlesi) saılaýǵa túsken alty partııanyń úsheýi eńserip, Májilis quramyna kirdi. Sonyń ishinde «Nur Otan» partııasy – 82,2%; Qazaqstannyń «Aq jol» demokratııalyq partııasy – 7,18%; Qazaqstan Kommýnıstik Ha­lyq partııasy (QKHP) – 7,14% daýys úlesin jınap, partııalyq tizi­m boıynsha «Nur Otannan» – 84, «Aq joldan» – 7 jáne QKHP-dan 7 adam depýtattyqqa ótti. Al 9 depýtat Qazaqstan halqy Assambleıasynan saılandy. Altynshy saılanǵan Máji­lis quramyna aldyńǵy shaqyry­lym­nyń 43 depýtaty endi. Bar­lyq de­pý­tattar sany 107 bolǵan­dyq­tan depý­tat­tyq korpýs 60%-ǵa jańar­dy. Májilistiń jańa qura­myn­da er­ler 78 (73%), áıelder – 29 (27%) adam. Depýtattardyń ortasha jasy – 55, sonyń ishinde 40 jasqa deıin­giler – 7, 40-tan 60-qa jasqa deıin­gi­ler – 77 jáne 60 jastan asqandar – 23 depýtat. Shaqyrylymnyń alǵashqy úsh aıynda Májilis Tóraǵasy qyzmetin Baqtyqoja Izmuhambetov atqarǵan, al alǵashqy sessııa óz jumysyn aıaq­tar aldynda Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń usynysymen Tór­aǵa bolyp belgili memleket qaı­rat­­­keri Nurlan Nyǵmatýlın saı­­­lan­dy. Ol buǵan deıin de be­sin­­shi saılanǵan Parlament M­á­ji­­l­i­si­niń Tóraǵasy qyzmetin 2012-2014 jyl­­dary atqarǵan bola­t­yn. Odan ári eki jyl atqarǵan Prezı­­dent Ákim­shiliginiń Basshysy qyz­meti­nen qaıta oralyp, altynshy sh­aqy­rylymnyń Tóraǵasy bolyp saı­lanǵanda, kóptegen depýtat­­tar onyń sol kezdegi iskerligin, ba­­­tyl sheshimderin aýyzǵa al­ǵan edi. Biz, BAQ ókilderi de Nur­lan Zaı­rol­laulynyń demo­kra­tııa­­lyq qun­dylyqtardy qat­ty baǵa­laı­ty­nyn, Parlament jumy­sy­nyń ashyq ári móldir bolýyn jaq­taı­­tynyna kýá bolǵanbyz. Jańa ses­sııanyń jumysy aldyndaǵy oı­lary­men bólisýdi suraǵan «Vlast» In­ternet jýrnalynyń tilshisi I.Sevostıanovaǵa bergen jaýabynda ol: «Qoǵam aldynda turǵan jáne olardy parlament sheshýge tıisti barlyq másele­ler boıynsha keń aýqymdaǵy áriptestik ornatýdy men birinshi kezektegi mindet dep bilemin. Búgin Májilisti eldegi barlyq qoǵam­­­dyq jáne saıası kúshterdiń, sonyń ishinde Parlament qataryna ótpegen saıası partııalardyń, úki­mettik emes uıymdardyń, kásip­odaq­tardyń qoǵam­daǵy barlyq mańyz­dy máse­leler boıynsha pikir almasýǵa múm­kindik jasaı alatyn tıimdi dıa­log alańyna aınaldyrý kerek. Kóp partııaly parlamenttiń for­maty túrli talqylaýlary, pi­kir­saıystary, debattar men kelis­sózderi bolatyn belsendi saıası dıalogtardy qoldaý ekenin túsiný kerek», dedi. Eger Májilis osyndaı sapaǵa kóterile alsa, ol shyn mánindegi demokratııalyq parlamentterdiń ozyq úlgisiniń biri bolary sózsiz. Májilistiń baspasóz qyzmetiniń habarlaýyna qaraǵanda, aldaǵy ýaqytsha komıtetterdegi talqy­laý­larǵa, jumys toptarynyń oty­rys­taryna deıin BAQ ókilderi jibe­rilip, tipti salystyrmaly keste­ler­men de tanysýǵa ruqsat beriletin bolady. Aldaǵy josparlar týraly sura­ǵan joǵaryda aıtylǵan tilshi­niń suraǵyna spıker: «Aldaǵy jos­par degenimiz barynsha qara­paıym deýge bolady. Ol – depý­tat korpýsyndaǵy barlyq árip­tes­­terimizben birge Memleket bas­shy­sy aldymyzǵa qoıǵan mindet­terdi tıimdilikpen oryndaý úshin bar­lyq kúshimizdi salyp jumys isteý. Ol úshin Prezıdenttiń Par­la­­ment sessııasynyń jumysyn ash­­qa­­nynda, Qazaqstan halqyna ar­­na­­ǵan Joldaýlarynda jáne bas­qa sózderinde zań shyǵarý máse­le­leri­ne qatysty aıtylǵan bar­lyq tapsyrmalaryn sarap­tadyq. Sarap­taý barysynda ne oryndalyp, ne oryn­dalmaı jatqanyn any­qtadyq. Sonymen qatar zań shyǵarý máse­lelerin tıimdi júrgizýge qol­baılaý bolyp júrgen máseleler de anyqtaldy. Ol úshin jazǵy kezeń­di belsendi paıdalanyp, saı­laýshylarmen kezdesýler ót­kiz­dik, Úkimetten, jergilikti ákim­derden, saıası partııalardan, iri ÚEU-dan konsýltasııalar al­dyq. Osy konsýltasııalardyń qory­­tyndysy boıynsha birles­ken jumystarymyzdyń basym­dyq­tary aıqyndaldy. Sóıtip kúzgi ses­sııaǵa biz jiti daıyndalyp kelip otyrmyz, qaralatyn zań joba­larynyń portfeli daıyn», dep jaýap bergen Nurlan Zaırollauly. Al altynshy sessııada qarala­tyndardyń qatarynda terrorızm men ekstremızmge qarsy áreketter jasaýdy, mıgrasııany retteýdi, halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý men áleýmettik-eńbek qatynastaryn qarastyrýdy jáne t.b. kózdeıtin zań jobalary bar. Sondaı-aq eko­logııa men kólik máselelerine qa­ty­sty depýtattardyń óz basta­ma­shyldyǵymen ázirlengen zań jobalary da sessııanyń kún tárti­bine engizilmek. Tilshige bergen suhbatyn­da Nur­lan Nyǵmatýlın Fran­sııadaǵy, Belgııadaǵy, Túrkııa men Reseıdegi jáne ózimizdiń el­degi túrli radı­kal­dyq dinı teris aǵymdardyń terro­rıstik bel­sendiligine ókinish bil­dire oty­ryp, olardy quryqtaý maq­satymen zańnamany jańǵyrtý qajettigi týyp turǵanyn da atap ótken. «Sońǵy kezdegi oqıǵalar terrorızm úshin eshqandaı shekara joq ekenin jáne olardyń ult­tar men dinderge eshqandaı qatys­syz jalpy adamzat órkenıetine qater ekenin kórsetti», dedi ol. Son­dyqtan da olardyń áreket­terine qatań tyıym salynýy zańdy eken­digi sózsiz ǵoı. Sóıtip jańa sessııa búgin ózi­niń alǵashqy jumys kúnin bas­taıdy. Iske sát deımiz. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»