Meje údesinen shyǵamyz

Bıylǵy jylǵy Joldaýynda Elbasy: «О́z táýelsiz­dik­teri­niń alǵashqy 20 jylynda eshbir el Qazaqstandaǵydaı nátıjege qol jetkizgen emes», dep atap ótken bolatyn. Osy ýaqyt aralyǵynda ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasy aıasynda júzege asyrylǵan elimizdegi ótken ke­zeń­degi jetistikterimizdiń dáleli – el ekonomıkasyna 120 mıl­­lıard dollardan astam sheteldik ınvestısııanyń tar­ty­­lýy, ishki jalpy ónim ósimi 2010 jyly 7 paıyzǵa, óner­ká­­sip óndirisi 10 paıyzǵa, óńdeý ónerkásibi 19 paıyzǵa kóterilgeni. Sondaı-aq, byltyrǵy jel­­toqsanda Astanada 56 eldiń basshylarynyń basyn qosqan EQYU Sammıtiniń ótýi eli­mizdiń halyqaralyq saladaǵy zor tabysy boldy. 800 myń­nan astam oralman elge ora­lyp, halyq sany taǵy da bir jarym mıllıonǵa artty. So­nymen qatar, Qazaqstan álem­niń 126 eline 200-den astam ónim túrin eksportqa shyǵaratyny, or­tasha aılyq jalaqy 2007 jyl­ǵy 53 myńnan 2010 jyly 80 myń teńgege deıin óskeni atap ótildi. Strategııalyq jospar sheńbe­rinde taıaý onjyldyqta, ıaǵnı 2020 jylǵa deıin budan da jo­ǵary kórsetkishterge qol jetkizý qajet. Bul merzimde ishki jalpy ónim keminde 30 paıyzǵa ósýi, Ulttyq qordyń aktıvteri IJО́-niń keminde 30 paıyzyna jetýi tıis. Ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektoryna salynatyn otan­dyq jáne sheteldik ınvestısııa kólemin keminde 30 paıyzǵa art­tyrý, bilikti mamandardyń úle­sin 40 paıyzǵa jetkizý jumys­syzdar sanyn 5 paıyzǵa tómen­detý belgilendi. Aýyl sharýashy­lyǵyndaǵy eńbektiń ónimdiligi 2014 jylǵa qaraı 2 ese, al 2020 jylǵa qaraı 4 esege ósetin bo­lady. Sonymen qatar, Elbasy shı­kizattyq emes sektorlardy da­mytý maqsatynda Úkimetke qýat tıimdiliginiń keshendi josparyn jasap bekitýdi tapsyrdy. Ol úshin Úkimet áýeli ákimdermen bir­lese otyryp, óńirlerdi damy­tý baǵdarlamasyn jasaýy kerek. Elbasy Joldaýynda, eń al­dymen bızneske ákimshilik qy­sym­dy azaıtý úshin alǵash ret «Memlekettik baqylaý jáne qa­da­ǵalaý týraly» Zań qabyldan­ǵanyn, bul zańda baqylaý júr­gizýdiń búkil memlekettik organdar úshin ortaq qaǵıdattary men tártibi belgilengenin aıtty. So­nymen qatar, elimizdiń antıkor­rýp­sııalyq reıtıngtegi kórset­kishi 45-ke kóterilgeni, al TMD elderi boıynsha bizdiń elde sy­baılas jemqorlyqqa qarsy kú­res óristeı túskeni atap kór­setildi. Elimizde áleýmettik jaǵdaı­dy jaqsartý úshin eń mańyzdy bolyp sanalatyn bilim berýdiń, densaýlyq saqtaý men tilderdi damytýdyń memlekettik baǵdar­lamalary bekitilgen bolatyn. Bilim berý isin damytýda 129 eldiń arasynda Qazaqstan kósh bastaýshylar qatarynda keledi, ótken onjyldyqta bilimge bó­li­netin qarajat 10 esege kóbeıdi, 750 jańa mektep salynyp, iske qo­syl­ǵa­ny halyqty qýanyshqa bó­ledi. Sonymen qatar, 5 302 mek­tepke deıingi mekemeler, 1 117 ba­la­baqsha men 4 185 ortalyq ashylyp, Astanada ǵylym men bilim ındýs­trııa­sy­nyń jańa ǵasyrdaǵy ortalyǵy bolatyn ýnıversıtet stýdentterdi bilim nárimen sýsyndata bastady. 2020 jylǵa qaraı oqytýdyń 12 jyldyq modeline tolyqtaı kóship, ol úshin 2015 jylǵa qa­raı respýblıkalyq bıýdjet qar­jysy esebinen keminde 200 mektep salynady, osynsha mektep jergilikti bıýdjet esebinen qar­jylandyrylatyn bolady. 2015 jylǵa qaraı bilim berý uıym­darynyń 50 paıyzy elektrondy oqytýdy paıdalanyp, 2020 jyl­ǵa qaraı onyń sany 90 paıyzǵa deıin artatyn bolady. Osy jyldar boıy qazaq­stan­dyqtardyń densaýlyǵyn jaq­sartý úshin kóptegen jumystar júrgizildi. Densaýlyq saqtaýdy qarjylandyrý 2010 jyly IJО́-niń 3,2 paıyzyna deıin ulǵaıyp, jetekshi sheteldik klınıkalarmen baılanysy bar 150 telemedısına ortalyqtary quryldy. Júrgizilgen jumystardyń nátı­jesi boıynsha bala týý kórset­kishi 25 paıyzǵa kóterildi. Ha­lyq densaýlyǵyn jaqsartý úshin alǵash bolyp járdem beretin medısınalyq kómek kórsetý or­talyqtary damı bastady, eli­miz­diń eń shalǵaı túkpirlerinde adamdardyń densaýlyǵyn tekserip, em jasaý úshin arnaýly emdik-dıognostıkalyq «Densaý­lyq» 2 poıyzy jolǵa shyqty. Odan basqa da kóptegen jumys­tar júzege asty. Úkimetke 2015 jylǵa deıin sanıtarlyq avıasııa muqtajy úshin keminde 16 tikushaq uıymdastyrýdy qamta­masyz etý tapsyryldy. Daǵdarysqa qarsy «Jol kartasy» sheńberinde halyq ju­myspen qamatamasyz etilip, búgingi kúni jumyssyzdyq prob­lemasy azaıyp keledi jáne qa­zaqstandyqtar jumys isteıtin jańa kásiporyndar salynyp ja­tyr. Elbasy, sonymen qatar, bıznes-qaýymdastyǵymen birlesip, Úkimetke ındýstrııalyq ny­sandarda jumys istegisi keletinder úshin tegin kásiptik oqý oryndaryn ashýdy tapsyrdy. Sonymen qatar, Úkimet ob­lystardyń, Astana jáne Alma­ty qalalarynyń ákimderimen birlesip, 2011 jyldyń 1 mamy­ryna deıin halyqty eńbekpen qamtý baǵdarlamasyn jasaýy tıis. Sońǵy 10 jylda turǵyn úı qory 30 mıllıon sharshy metrge ulǵaıyp, qazirgi ýaqytta bir mıllıonnan astam azamat jańa páterlerde turady. «Jol karta­sy» aıasynda 2009 jáne 2010 jyldary TKSh nysandarynda jóndeý boıynsha kóptegen ju­mystar júrgizildi jáne bul jumystar búgingi kúni de jal­ǵasyp otyr. TKSh-ny jańǵyrtý baǵdarlamasyn júzege asyrý jyl saıyn 10 myńǵa jýyq jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik týǵyzatyn bolady. Joldaýda qazaqstandyqtar úshin búgingi kúni eń ózekti má­selege aınalǵan aýyz sý prob­lemasy kóterildi. Qazaqstan­dyq­tardy sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý halyqtyń den­saýlyǵyn jaqsartýdyń asa ma­ńyzdy mindetteriniń biri bolyp otyr. Sapaly aýyz sýmen qam­tamasyz etý boıynsha jumys 8 jyl buryn bastalǵan bolatyn jáne búginde sol jumystardyń oń nátıjeleri bar. Ortalyq­tandyrylǵan sýmen qamtamasyz etýge qoljetimdilik aýyldyq eldi mekenderde 41 paıyzǵa deıin, qalalarda 72 paıyzǵa deıin ósti, ortasha eseppen alǵanda, respýblıka boıynsha aýyz sýmen qam­tamasyz etý deńgeıi 2020 jylǵa qaraı 98 paıyzdy quraýy tıis, al sýdyń sapasy belgilengen barlyq sanıtarlyq normalarǵa saı bolýy kerek. Elbasy bıylǵy Joldaýynda halyqtyń ómir súrý deńgeıin odan ári kóterý jolyndaǵy bar­lyq jumystardyń sapaly túrde júrgizilip jatqanyn atap kór­setti. Sondaı-aq, taıaý onjyl­dyqta atqarylatyn basqa da jumystar naqtylanyp, olardyń oryndalý merzimderi belgilendi. Munyń ózi barsha qazaqstan­dyq­tardy ilgerileý jolynda tize qosyp, alǵa umtylýǵa mindetteıdi. Biz Elbasy aıqyndaǵan mindetter men mejeler údesinen shyǵatyn bolamyz. Janseıit SÁRSENQULOV, Senat depýtaty.