Alǵyrlyq adymy

Álemdi jańǵyrtatyn da, jasartatyn da, órkenıet jolyna túsirip, óristi keńeıtetin de, tolqyn-tolqyn jastyń sanasyna kún sáýlesindeı quıylyp, oıyn damytatyn da, básekege qabiletti bolýyna jol ashatyn da «Dúnıe de ózi, mal da ózi, Ǵylymǵa kóńil bólseńiz», dep ult danyshpany Abaı aıtqandaı, bilim men ǵylym ekeni anyq. Ony aldyńǵy qatarda damyǵan jurttardyń ótken jolynan, búgingi jetken bıiginen, alǵa qoıǵan aýqymdy isinen aıqyn kórýge bolady. Qazaq halqy da bul jolǵa buryn da, qazir de umtylýmen keledi. Bilim men ǵylymdy tereń meńgerip, kemel ekenin kórsetken jurtymyzdyń ár isi kóz aldymyzda. Alǵyrlyǵymen talaıdy moıyn­datqany jáne bar. Oǵan arǵy-bergi ǵasyr­larǵa oı jiberip, kóńil toqtatsań – kóziń jetedi. Táýelsizdikten keıin de sol úlgisimen tórtkúl dúnıeni tánti etip keledi. Tek, tamyrynyń myq­ty ekenin dáıekteı aldy. Sondaı-aq, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sara saıasaty azattyqtan soń erekshe dem berip, demigip turǵan alýan salalardaǵy tirliktiń qadamyn ashtyryp, jańa dáýirge saı bolý baǵytyn da alǵa tartty. Oǵan egemendiktiń 25 jyl ishindegi tabys tasqyny, alǵan asý, shyqqan shyńy dálel bolary haq. Buratana eldi búgin búkil dúnıe júzi biledi. Ulan-asyr tabysyna tań-tamasha qalady. Ásirese, bilim men ǵylym jolynda irkilissiz ilgerileý sonyń aıǵaǵy. Azattyq alǵan alǵashqy kúnnen beri Elbasy «Sarqylmaıtyn, tereń boılaǵan saıyn eselep arta beretin bir baılyq bar, ol – bilim», dep damyǵan jurttardyń úlgisin úırenip, tájirıbesin Otanymyzdyń órkendeýine sińirý úshin aldymen «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasyn qabyldap, «Bilim jarysyn» (A.Baıtursynuly) talantty urpaqtyń arasynda qanat jaıǵyzyp, olardy balapan kezinen baýlyp, qanatyn qataıtyp, buǵanasyn bekitý isinde «Nazarbaev zııatkerlik mektepterin» ómirge ákeldi. О́z elimizde kadr daıyndaý jobasynan týǵan nıet negizinde «Nazarbaev Ýnıversıtetti» qurdy. Buǵan qosa, azat jurtymyzdy jumyldyryp, keleshekke baǵdar siltegen «Máńgilik El» ıdeıasyn oryndaý jolynda «100 naqty qadam» Ult Josparynyń 76, 77, 78, 79-qadamdarynda bilim berý salasyn bıik belesterge bastaıtyn naqty baǵytty belgilep berdi. Munyń bári táýelsiz Otanymyzdyń búgini men erteńine qyzmet jasaıtyn, aǵa urpaqtyń kemel keleshekke, «Máńgilik El» jolyna túsken jumysyn jalǵaıtyn jasqa jasaǵan qamqorlyq dep bilemiz. Bilim berý men ǵylymdy damytýdyń úsh jylǵa arnalǵan Memlekettik baǵdarlamasy boıynsha bıyldan bastap jańartylǵan mazmundaǵy oqý baǵdarlamasy bastaldy. Ol degenimiz, kópten beri zerttelip, zerdede shyńdalǵan 12 jyldyq bilim berý isi birte-birte iske asyp, onyń  alǵash­qy qarlyǵashtary, alty jastaǵy ul men qyz tuńǵysh ret kúmis qońyraýdyń syńǵyryn estip, mektep tabaldyryǵyn attap, úsh tilde bilim berý júzege asyrylady. Burynǵydaı ár bilim uıasy tańdaýyna qaraı oqýshyǵa balamaly qural­darmen emes, bir ǵana bazalyq oqýlyq arqyly bilim beredi. UBT synaǵy eki satyly, ıaǵnı, mekteptik jáne JOO-ǵa arnalǵan júıede júrgiziledi. Muǵalimderdiń aılyǵy artqanyn da eske sala keteıik. Bir atap óterlik qubylys dep, qazaqtildi mektepterdiń kóbeıýin aıtar edi. 1990 jyly qazaq tilinde bilim alatyn ul men qyz barlyq oqýshynyń 32,3 paıyzyn qurasa, bul kórsetkish 25 jyldan keıin 70 paıyzǵa jetip otyr. Taǵy da osyndaı bir mysaldy keltirer bolsaq, bıyl mektep bitirgen túlekterdiń 83330-y qazaq tilinde, 37762-si orys tilinde bilim alǵandar. Bul ultymyzǵa táýelsizdik bergen jetistik ekeni aıdaı anyq. Árıne, bilim salasyndaǵy reformalardyń bári jurt kóńilinen shyqty deı almasaq kerek. Sonyń saldarynan keıde áttegen-aılar da kezdesip qalady. Ondaı olqylyq bilim sapasyna keri áserin tıgizbeı qoımaıdy. Degenmen, ondaıda atam qazaq «Kósh júre túzeledi», deıdi. Sol kóshtiń jibek baýly buıdasy ǵylym men bilimniń enshisinde. Osyny qaı-qaısymyz da tereń túsinsek utylmas edik, utar edik. Iá, jadyraǵan jazdyń kúzge ulasar alǵashqy kúni jańa oqý jyly bastalǵanda 2,8 mıllıon­nan astam oqýshy Otanymyzdyń barlyq mektep­teriniń tabaldyryǵyn attady. Bul kún el ómi­rindegi, sonymen qatar, mıllıondaǵan ata-ana­nyń da, ózge de azamattardyń júrekjardy qýa­ny­shyn eseleı túsetin eleýli sát ekeni sózsiz. Mektep tabaldyryǵyn alǵash attaǵan búldirshinderden bastap, aldaǵy jyly qanat qaqqaly otyrǵan túlekterge bir jyl boıy dástúrli jolmen bilim berip, tárbıe úıretetin muǵalimderge «Ustazdyq – uly qurmet» (B.Momyshuly) deýimiz kerek. Sonymen, bıylǵy jańa mazmunda bastalǵan jańa oqý jyly «Biz Qazaqstandy álemdik deńgeıdegi bilim ortalyǵyna aınaldyrýymyz kerek», degen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sózin múltiksiz oryndap, táýelsiz elimizdiń erteńine óz úlesin qosatyn jastyń alǵyr qadamyna, jarqyn bolashaǵyna keń tynysty jol ashady dep batyl aıta alamyz. Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan»