Atqarylǵan ister aýqymdy

Berdibek Saparbaev shyraıly Shyǵystyń tizginin ustaǵanynan beri  eki jyl zyr etip óte shyqty. «Men Berdibekke senemin. Ol buǵan deıin eki iri oblysty, mınıstrlikti iskerlikpen basqardy. Qaı salada eńbek etse de sońynan jyly sóz estilgenine kýá bolyp júrmiz. Elimizdiń altyn táji – Kendi Altaıdy da órkendete beredi degen oıdamyn», degen edi Elbasy Nursultan Nazarbaev óńirge kelgen kezinde. 2009 jyldyń basynda jańa qyz­metke taǵaıyndalǵan B.Saparbaev aı­na­la­sy birer aıda barlyq qalalar men aý­dan­­darda saparmen bolyp, jergilikti ákim­derdiń atqaryp jat­qan isterimen tanysyp shyqty. At­qarylǵan jumys­tar bar bolǵanymen, kemshilikter de kóp eken. О́ńir basshysy olarǵa qadaý-qa­daý tapsyrma júktep, birer aıdan soń qaıta aınalyp keletinin, eger kemshilikter túzelmese, qatań shara qolda­na­ty­nyn eskertti. Qashanǵy memleket qarjy­sy­na sene beresiń, bıýdjet kor­jy­nyn tol­tyrý úshin sha­ǵyn jáne orta kásipker­lik­ti damytý qa­jet.  Mal tu­qymyn asyl­dan­­dy­rý, aýdandar men qalalarda jańa jumys oryndaryn ashý máselesine ob­lys ákimi qatty nazar aýdardy. Rasynda da, bir-eki aıdan keıin óńir bas­shysy aımaqty taǵy aralap qaıtty. Kemshilikten qorytyndy shyǵar­maǵan ákimder­diń keıbirine qatań eskertý jasady. Sony­men, jańa  ákimniń óz sózinde turatyny, eskertýleri shyndyqqa jaqyn ekeni belgili bolyp qaldy. Ákim-qaralar etek-jeńderin jınap, óz isterine jaýapkershilikpen qaraı bastady. Altaıdyń alty aıǵa sozylatyn aıaz­dy qysy óńirdiń jańa basshysyn qat­ty synaqqa aldy. 40 gradýstan asatyn aıaz, apta saıyn so­ǵa­tyn qatty boran res­pýblıkalyq deń­geı­degi jol­dar­dy jıi jaba bastady. Olardy tazartý ońaı sharýa emes. Keıde joldar eki kún jaby­lyp qalǵan kezde oǵan jaýapty adamdarmen qatań sóılesti. Tehnıka jetispeıdi, janar maı máse­le­si de aýyrtpalyqtar júk­teı­di degen soń, ol máseleniń de sheshimin tapty ja­ńa basshy. О́tken jyl­dyń 17 naý­ryzynda kún qúrt jylyp, Tarbaǵataı aýda­nynyń Kókjy­ra, Ján­te­keı, Kúr­shim jáne Zaısan aýdan­dary­nyń birneshe aýyldaryn sý shaıyp, 600-ge tarta turǵyn úı buzyldy, biraz mal qy­ryl­­dy. Osy­naý syn sátte Elbasy qamqorlyq tany­typ, Úkimetten qyrýar qar­jy bólgizdi. Aına­lasy úsh-tórt aıda zardap shekken otyz­ǵa tarta eldi mekende 600-ge tar­ta tur­ǵyn úı paı­dalanýǵa berilip, qajet­ti turmystyq zattar sa­typ áperildi. О́ńir basshysy tek Tar­ba­ǵataı­dyń Kók­­jyra aýy­lyn­da jıyr­mashaqty ret boldy. Qyr­kúıektiń ba­synda Elba­sy N.Nazarbaev Kók­jy­ra aýylynda bol­ǵan kezde jańa aýyldy kórip, rıza­shy­lyǵyn bildirdi, oblys ákimi B.Sa­parbaevtyń eńbegine alǵy­syn aıtty. B.Saparbaevtyń Shyǵys Qazaqstan hal­qy aldynda esep berý kezdesýinde, mine, osy jaılardyń barlyǵy ekran­nan kórse­til­di. Ákimniń esebi «on-laın» rejiminde ótkendikten, qala, aýdan ákimderi jurtshy­lyqtyń qatysýy­men ony muqııat tyńdap otyrdy. Kóp­tegen saýaldar qoıyldy. – Bıyl elimizdiń óz Táýelsizdigin alyp, bodan jurttan bostan jurtqa aı­nal­ǵanyna 20 jyl tolady. Sonymen qa­tar tórt qur­lyqta ornalasqan, álem­niń 1,5 mlrd.  halqy turatyn 57 memle­ket­­tiń basyn biriktirgen be­deldi Islam Kon­fe­rensııasy Uıymyna tóraǵalyq etemiz. Shilde aıynda Astanada Shanhaı yn­ty­maq­­tastyq uıymynyń sammıti óte­di. Barys jyly ultymyz úshin qan­daı ta­bys­ty jyl bolsa, bosaǵadan atta­ǵan qoıan jyly da jaqsy jańa­lyq­tary­men bastal­dy. Jaqynda ǵana Astana men Almaty qala­larynda márege jetken búkil Azııa qurly­ǵyndaǵy dúbirli dodalardyń biri – 7-shi Qysqy Azıada Qazaqstannyń álem aldyn­da­ǵy bedelin taǵy bir kóterip tas­tady. Baı­raq­ty bá­se­kede elimizdiń márte­besiniń asqaqtap, kók týymyzdyń jelbireýine Shyǵys Qazaq­stan sportshylary erekshe úles qosty, – dedi Berdibek Másh­bek­uly. –  Men ózim О́skemen, Semeı, Rıd­­d­er qala­lary men 5 aýyldyq okrýg ákiminiń esep­ti kezdesýine qatystym. Oryn­­ba­sar­larym, oblys ákimi appara­ty­nyń jaýapty qyz­metkerleri jáne oblys­tyq basqarmalar­dyń bastyqtary qalalar men aýdandar ákim­deri ótkizgen barlyq eseptik kezdesýlerge qatysty. 2011 jylǵy esepter turǵyndar ara­syn­daǵy  belsendilikti kórsetti. Kóteri­le­tin má­selelerdiń sıpaty ózgerdi, ózi­ne ózi syn aıtý turǵysyndaǵy baıandamalar qatary art­ty, túsken usynystar sany eki esege jýyq azaı­dy. О́tkizilgen eseptik kezdesýlerge azamat­tar­dyń belsene qatysýy atqarýshy bılik organ­dary­na senimniń artqanyn dáleldeıdi. Qa­lyp­tasqan dástúr boıynsha, eseptik kezdesýler qarsańynda azamattardyń eskertýleri men usynystaryn qabyldaý júrgizildi. О́tken jyly oblys bas­shy­synyń atyna 150 ótinish tússe, olarda 175 másele kóterilgen eken. Byltyr óńirlik ónim kólemi 1 trıllıon 070 mıllıard teńgeni qurady. Ob­lys óner­kásibinde 624 mıllırad teńge­niń ónimi ón­dirildi. Bul ótken jylmen salys­t­yrǵanda birshama artyq. Qazyna­ly óńir­de altyn ón­dirý men óńdeý kó­lemý – 22 paıyz, qorǵasyn – 17, tas kómir 9 paıyz ósip, jeńil avtokólik ón­dirisi 4,2 ese artty. Mine, kúni keshe О́ske­mendegi tuńǵysh avtokólik óndirisiniń qar­lyǵashy – «Azııa-avto» qurastyrý zaýyty óziniń 25 myńynshy kóligin shyǵardy. Elbasynyń bastamasymen dúnıege kelgen ın­dýst­rı­ıalandyrý baǵdarlamasy jáne «Jol karta­sy» ómirsheńdigin qazirdiń ózin­de dálel­de­di. Indýstrııalandyrý kartasyna oblys bo­ıyn­sha jalpy somasy 493,5 mıl­lıard teń­geniń 29 ınvestısııalyq jobasy kirdi. Onyń segizi respýblıkalyq mańyzy bar joba. «Kazsınk» JShS-de byltyr eki zaýyt paıda­laný­ǵa berildi. Úlbi metallýrgııa zaýyty men О́s­kemen tıtan-magnıı kombınaty óz qýat­taryn jyl saıyn arttyryp keledi. Byltyr 12 ınves­tı­sııalyq joba júzege asty. Bul belgilengennen bir jobaǵa artyq, olar­dyń jalpy quny 139 mıllıard teńge. Mine, sonyń arqa­syn­da óndi­riste bir jarym myń jumys orny ashyldy. 2015 jylǵa deıin ındýstrııalan­dyrý kar­tasyna qosymsha 67 joba engizý jos­par­lanyp otyr. Olardyń quny 580 mıllıard teńge bolmaq. Demek, ná­tı­jesinde óndiris kó­lemi 16,1 paıyz artyp, jańadan 25 myń ju­mys orny ashylady. Qazirgi tańda otan­dyq ónim­niń básekege qabilettigin arttyrý b­o­ıyn­sha jumystar atqarylyp jatyr. О́ńirdiń 230 kásiporny menedjment jú­ıe­sin engizgen. Bul 2009 jylmen salys­tyrǵanda 30 paıyzǵa kóp. О́ńir basshysy Shyǵystyń agroóner­kásip kesheni jaıly da maǵlumattar berdi. О́tken jyly aýa-raıynyń qolaısyz bolýy­na qaramastan, bul sala boıynsha 151,2 mıl­lıard teńgeniń tabıǵı kólem ındeksine qol jetken. Aýyl sharýashy­ly­ǵyn damytýǵa ár túrli qarjy­lan­dy­rý kózderinen 10,5 pa­ıyz ósimmen 14,5 mıllıard teńge tartyl­ǵan. Onyń ishinde sýbsıdııalaý kólemi 5 mıl­lıard teń­ge­den asyp tússe, 28 asyl tu­qymdy mal sharýa­shylyǵy, 23 bordaqylaý alańy, bir taýarly-sút fermasy qurylyp­ty. Son­dy­qtan da et pen sút óndirý kólemi  tıisinshe 9,1 jáne 3,1 paıyz ulǵaıǵan. О́ńirde birneshe qus fabrıkasy bar. Úde­meli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy aıasyn­da «О́ske­men qus fabrıkasy» AQ-ta qaıta jańǵyrtý júzege asyrylmaq. Cheremshanka qus fab­rı­kasy qoǵa­myn qal­pyna keltirý júrgizilip jatyr. Besinshi  túlik – maral sharýa­shy­ly­ǵyn damytý­dy sýbsıdııalaý bastalyp ketse,  oblys­ta asyl tu­qymdy maraldardyń úles salmaǵy 48,1 paıyz­ǵa ulǵaıǵan. Elimiz boıynsha ózindik alar orny bar omarta sharýa­shylyǵyn damytý da nazarda. Ara uıalarynyń jalpy sany 29,2 paıyzǵa artyp, bal óndirisi 36,1 paıyz ósken. Oblys ákimi densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet, t.b. mańyzdy salalar boıynsha da aıtarlyqtaı jumystar atqarylǵanyn atap kórsetip, sózin sıfrlarmen tuz­dyq­tap otyrdy. Ákim esebinde qurylys salasy da nazardan tys qalǵan joq. Oblys ákiminiń baıandamasy aıaqtal­ǵan soń zalǵa ornatylǵan úsh mıkrofon­nyń janyna qyryqqa tarta adam kezekke turyp, saýaldardy qarsha boratty. Glýbokoe aýdanyndaǵy Cheremshanka qus fabrıkasy ótken jyly bankrotqa ushy­rap, onda eńbek etetin 450 adam jal­aqy­laryn ala almaı, san soǵyp qalǵan. Qıyn kezde óńir basshysy B.Saparbaev jańa ınvestor taýyp, onyń «ekinshi» tynysyn ashqan. Fabrıka jumysshysy P.Ermakov oblys ákimine: – Siz bizdiń fabrıkanyń bolashaǵy jaı­ly qandaı oıdasyz? – degen saýal qoıdy. – Qus fabrıkasy jaıynan habardar­myz. Investorlar jalaqy qaryzynan qutyldy. Salyqqa biraz qaryzdary bar. Onyń ústine olar balabaqshany jóndep beremiz dep otyr. Jalpy quny 700 mıllıon teńgeniń qarjysyn salmaq, – dep jaýap qatty óńir basshysy. Qalanyń Jibek mata kombınaty qa­la­shyǵyndaǵy aqsaqaldar alqasynyń tór­aǵasy S.Orazbaev ákimniń bir jylǵy jumysyna jaqsy baǵa berip, ózin tol­ǵandyrǵan másele­ler­di ortaǵa sal­dy. Onyń aıtýynsha, sol jaǵalaýda balalar aýrýhanasy bolǵanymen, emhana joq. Kezekte 8600 bala turady. Son­dyqtan jańa emhana  salyp, tis emdeıtin emhana qurylysyna da kóńil bólingeni jón. – Keler jyly jańa aýrýhana salý oıda bar. «Kazsınk» JShS ózderiniń profılaktorııin qalalyqtarǵa bergen. Al tis emdeıtin emhana máselesin oılastyramyz, – dedi oblys ákimi. Zyrıan qalasynyń turǵyny N.Ivenko qu­ry­lysy 2008 jyly bastalyp, áli kúnge aıaq­tal­maı otyrǵan 60 páterli tur­ǵyn úıge qarjy bólýdi ótindi. Qury­lysty aıaqtaý úshin 410 mıllıon teńge  qajet ekeni kólde­neń tartyl­dy. Az aqsha emes. Sondyqtan qurylysty eki jylǵa teń bólip aıaqtaý oıda bar ekeni málimdeldi. Shemonaıha aýdanyndaǵy «Voshod» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy V.Lonskıı janar maıǵa, tehnıka satyp alýǵa sýbsıdııa bó­lý, Kúrshim aýdanyndaǵy Terekti aýylyn­daǵy orta mekteptiń dırektory S.Aqanov jol, Katon­qa­ra­ǵaı aýdanynyń turǵyny Q.О́s­kenbaev Ar­sha­ty aýylyndaǵy mektep­tiń apatty jaǵdaıda ekeni jaıly saýaldar qoıdy. О́ńir basshysy saýaldarǵa tııanaqty jaýap qaıtardy. A.Erke­bulan, S.Ysqaqov, О́skemendegi «Alǵa» partııa­synyń mú­she­si I.Kákimova, jeke kásipker K.Kempirbaev, taǵy basqalar jol, mektep, bas­qa da ózekti máselelerge qatysty qoı­ǵan saýal­daryna tııanaqty jaýap aldy. On-laın rejiminde teledıdardan da saýaldar qoıylyp, olarǵa da  jaýap berildi. Oblys ákiminiń bir jylǵy jumy­syna jınalǵandar jaqsy degen baǵa berdi. Oblys ákiminiń esep berý kezdesýine Prezıdent Ákimshiliginiń memlekettik ınspektory J.Ahmetov, Parlament Senatynyń depýtaty T.Abaıdildın qatysty. Ońdasyn ELÝBAI. О́skemen.