«Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketedi» degen maqal bar. Memlekettiń qaqpaǵy jabýly bolsa da, keıbir kózi jyltyraǵan jemqorlarǵa uıat uıa salmaı tur. Ashy da bolsa aıtaıyq, búginde qolynyń suǵanaǵy barlar kóp. Qazyna qarjysyn qaltasyna basyp, halyqtyń aqshasyn ashkózdene opyryp jeýshilermen kúres údegen saıyn, olardyń da arany ashylyp bara jatqandaı. Talaı jemqor temir torǵa toǵytylǵanmen, sybaılasqan qylmystyń quıryǵyn balta shappaı jatyr. Tap bir «borsyqty urǵan saıyn semirediniń» keri.
Jyldyń bastalǵany keshe. Biraq osy az ǵana ýaqyttyń ishinde Qyzylorda oblysy boıynsha 7 sybaılas jemqorlyq qylmysy anyqtalǵan. Onyń tórteýi paraqorlyq faktisimen qolǵa túsip otyr. Al biri qyzmet jaǵdaıyn paıdalanyp, senip tapsyrylǵan múlikti ıeligine almaqshy bolǵan. Qalǵan eki jaǵdaı qyzmettik ókilettigin teris pıǵylda paıdalanǵan. Qysqasy, jyl bastalmaı jatyp jemqorlarmen kúres qyzý bastalyp ketti. Taıaýda Qyzylorda oblysy boıynsha ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamentiniń ókilderi byltyrǵy jyldyń qorytyndysyn shyǵardy.
О́tken jyly oblys boıynsha 436 qylmys anyqtalypty. Sonyń saldarynan memleket pen jeke azamattarǵa 5,7 mıllıard teńge zalal kelgen. Departamenttiń naqty is-sharalarynyń arqasynda atalǵan somanyń 3,9 mıllıard teńgesi jemqorlardyń tisiniń arasynan sýyrylyp alynǵan. Qazyna men jeke adamdarǵa qaıtarylǵan. Endi sózimizdi naqty faktilermen jalǵaıyq.
Osy memlekettiń sheńberinde bıznespen shuǵyldanyp, kásibi arqyly násibin tapqannan keıin árbir azamat salyq tóleýge mindetti. Degenmen «Energetık jáne DAS» JShS-nyń quryltaıshysy A.Ýmrısh salyq tólemeı qaryq bolýdy oılasa kerek. Ol 2009 jyly qazynaǵa 27,4 mıllıon salyq tólemegen. Munsha somany memleketke bergenshe, óz qaltasyna basqandy yńǵaıly dep tapqan ol, qıturqy áreketke barǵan. Ne istegen deńiz? Táp-táýir tabys taýyp turǵan kásiporyndy tólem qabiletsizdigine ákelip, qasaqana bankrottyqqa soqtyrǵan. Solaısha, salyq tóleýden jaltarmaq bolǵan. Biraq onyń bul qylmysy áshkerelenip, isi sotqa ótti. Qyzylorda qalalyq soty bar shyǵyndy onyń moınyna ilip, aıyppul tóleýge sottady.
Oblystyq qarjy polısııasy munaı-gaz salasyn da jiti nazarda ustaıdy. 2010 jyly munaı jáne munaı ónimderimen zańsyz aınalysqan 49 qylmys ashylyp, 220 mıllıon teńgeniń ónimi tárkilengen. Mysaly, Qyzylorda qalalyq sotynyń úkimimen «Ideal TAB» JShS-nyń dırektory J.Turmanova, «Qorqyt baba» JShS-nyń quryltaıshysy Sh.Ismaıl 3 jylǵa, «Úshqońyr Qyzylorda» JShS-nyń dırektory B.Qoıshybaev 5 jyl 6 aıǵa bas bostandyǵynan aıryldy. Atalǵan azamattar qandaı qylmysqa barǵan? Olar qylmystyq jolmen tabylǵan 14 sısterna, ıaǵnı 834,8 tonna shıki munaıdy zańsyz satýmen jáne satyp alýmen aınalysqan. Qysqasy, aldyn-ala sóz baılasý arqyly sybaılas qylmys jasaǵan. Sot úkimimen 55 mıllıon teńgeniń shıki munaıy memleket paıdasyna óndirilgen. Al «Munaı Servıs LTD» JShS-nyń dırektory M.Saǵyndyqov 2007-2008 jyldar aralyǵynda 98 mıllıon teńgeni quraıtyn munaı ónimderiniń qarjylyq operasııalaryn zańsyz júrgizgen. Onyń da qylmysy ashylyp, sot sheshimimen 4 jylǵa abaqtyǵa jabyldy.
Memleket qarjysyn qulqynynan ótkizip jiberip, qarmaqqa ilingender de bar tizimde. Jalpy, bul is boıynsha 120 qylmystyq is anyqtalǵan eken. Sonyń saldarynan 301,6 mıllıon teńge qoldy bolǵan. Qyzylorda oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń burynǵy bastyǵy E.Sulangereev óziniń orynbasary V.Muhamedııarovpen birlesip «barmaq basty, kóz qystymen» aınalysqan. Olar ózderiniń ókilettigin teris paıdalanǵan. 2008 jyly oblystyq medısına ortalyǵy men ókpe aýrýyna qarsy kúres dıspanseriniń jylý qazandyqtaryn ilespeli gazǵa aýystyrý jumystary júrgen. Sol kezde atalǵan azamattar belgilengen qarjyny óz maqsattaryna paıdalanyp, mol aqsha tamaqtarynan ótip ketken. Nátıjesinde memlekettiń bólgen 89 mıllıon teńgesi talan-tarajǵa túsken.
Paraqorlyqpen turaqty túrde aınalysyp otyrǵan adamdar da bar eken. Olar memleketten aılyq alǵanymen qoımaı, qarapaıym azamattardan da turaqty túrde para alyp otyrǵan. Qyzylorda oblystyq qarjy polısııasy paraqorlyqty kásip etken birtalaı azamattardy quryqtaǵan. Olar: Qyzylorda oblystyq orman jáne ańshylyq ınspeksııasy bastyǵynyń orynbasary D.Arınov, Syrdarııa aýdany Inkárdarııa aýyldyq okrýginiń ákimi M.Raıbekov, osy aýdannyń Shaǵan aýyldyq okrýginiń ákimi J.Janseıitov, Qyzylorda aýmaqtyq ınspeksııasynyń bas mamany, memlekettik-veterınarlyq ınspektor G. Jumalıev, Qyzylorda qalalyq salyq basqarmasynyń jetekshi mamany E.Tileýberdıev, Qyzylorda oblystyq sottar ákimshiliginiń sot oryndaýshysy T.Amanqulovtar. Atalǵan azamattardyń barlyǵy qylmys ústinde ustalyp, ártúrli merzimderge bas bostandyqtarynan aırylǵan.
Al Qarmaqshy aýdandyq ádilet basqarmasynyń bas mamany B.Baımahanov aýdan turǵyny kásipkerlikpen aınalysý úshin ashqan «Aılýna» JShS-ny tezdetip tirkeý aqysyna 30 myń teńge bopsalaǵan. Ádilet basqarmasynyń bas mamany para alý ústinde qolǵa túsip, 1 jylǵa shartty túrde sottaldy. Sondaı-aq, Aral aýdanynyń Qosjar aýyldyq okrýginiń ákimine qatysty da qylmystyq is qozǵaldy. Ol memlekettik satyp alý boıynsha aýyldyq okrýgte kógaldandyrý men abattandyrý jáne avtomobıl joldaryn jóndeý jumystary tolyq aıaqtalmaǵanyna qaramastan, jumysty qabyldap alǵan. «Sasqan úırek artymen súńgıdi» demeýshi me edi, ákim ózine qatysty qylmystyq is qozǵamaýdy ótinip, qarjy polısııasynyń ókiline 100 myń teńge para bergen. Sóıtip, onyń qylmysyna qylmys jamalyp jatyr.
Qarjy polısııasy oblys sheńberinde jasalatyn sybaılas jemqorlyqtyń monıtorıngin jasapty. Olar: memlekettik satyp alý, bóten múlikti ıelenip jáne ysyrap etý, zańsyz jolmen tabylǵan qarjy men basqa da múlikterdi zańdastyrý, zańsyz kásipkerlikpen aınalysý, qasaqana jáne jalǵan bankrottyq, jalǵan kásipkerlikpen aınalysý, salyq tóleýden jaltarý sııaqty faktiler.
Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamenti basshysynyń orynbasary Teńizbaı Shyntaev byltyrdyń ózinde oblystyq deńgeıdegi 7 tulǵanyń ústinen qylmystyq is qozǵalǵanyn aıtady. «Elbasy sybaılas jemqorlyqpen kúresti toqtaýsyz júrgizýdi talap etip otyr. Sondyqtan oblys sheńberindegi qylmystyń eshqaısysy qarjy polısııasynyń nazarynan tys qalmaıdy»,– deıdi ol. Jumys osylaı qarqyndy júretin bolsa, qoǵamnyń da paraqor men jemqordan tazaratyn kúni týar...
Erjan BAITILES.
Qyzylorda oblysy.
«Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketedi» degen maqal bar. Memlekettiń qaqpaǵy jabýly bolsa da, keıbir kózi jyltyraǵan jemqorlarǵa uıat uıa salmaı tur. Ashy da bolsa aıtaıyq, búginde qolynyń suǵanaǵy barlar kóp. Qazyna qarjysyn qaltasyna basyp, halyqtyń aqshasyn ashkózdene opyryp jeýshilermen kúres údegen saıyn, olardyń da arany ashylyp bara jatqandaı. Talaı jemqor temir torǵa toǵytylǵanmen, sybaılasqan qylmystyń quıryǵyn balta shappaı jatyr. Tap bir «borsyqty urǵan saıyn semirediniń» keri.
Jyldyń bastalǵany keshe. Biraq osy az ǵana ýaqyttyń ishinde Qyzylorda oblysy boıynsha 7 sybaılas jemqorlyq qylmysy anyqtalǵan. Onyń tórteýi paraqorlyq faktisimen qolǵa túsip otyr. Al biri qyzmet jaǵdaıyn paıdalanyp, senip tapsyrylǵan múlikti ıeligine almaqshy bolǵan. Qalǵan eki jaǵdaı qyzmettik ókilettigin teris pıǵylda paıdalanǵan. Qysqasy, jyl bastalmaı jatyp jemqorlarmen kúres qyzý bastalyp ketti. Taıaýda Qyzylorda oblysy boıynsha ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamentiniń ókilderi byltyrǵy jyldyń qorytyndysyn shyǵardy.
О́tken jyly oblys boıynsha 436 qylmys anyqtalypty. Sonyń saldarynan memleket pen jeke azamattarǵa 5,7 mıllıard teńge zalal kelgen. Departamenttiń naqty is-sharalarynyń arqasynda atalǵan somanyń 3,9 mıllıard teńgesi jemqorlardyń tisiniń arasynan sýyrylyp alynǵan. Qazyna men jeke adamdarǵa qaıtarylǵan. Endi sózimizdi naqty faktilermen jalǵaıyq.
Osy memlekettiń sheńberinde bıznespen shuǵyldanyp, kásibi arqyly násibin tapqannan keıin árbir azamat salyq tóleýge mindetti. Degenmen «Energetık jáne DAS» JShS-nyń quryltaıshysy A.Ýmrısh salyq tólemeı qaryq bolýdy oılasa kerek. Ol 2009 jyly qazynaǵa 27,4 mıllıon salyq tólemegen. Munsha somany memleketke bergenshe, óz qaltasyna basqandy yńǵaıly dep tapqan ol, qıturqy áreketke barǵan. Ne istegen deńiz? Táp-táýir tabys taýyp turǵan kásiporyndy tólem qabiletsizdigine ákelip, qasaqana bankrottyqqa soqtyrǵan. Solaısha, salyq tóleýden jaltarmaq bolǵan. Biraq onyń bul qylmysy áshkerelenip, isi sotqa ótti. Qyzylorda qalalyq soty bar shyǵyndy onyń moınyna ilip, aıyppul tóleýge sottady.
Oblystyq qarjy polısııasy munaı-gaz salasyn da jiti nazarda ustaıdy. 2010 jyly munaı jáne munaı ónimderimen zańsyz aınalysqan 49 qylmys ashylyp, 220 mıllıon teńgeniń ónimi tárkilengen. Mysaly, Qyzylorda qalalyq sotynyń úkimimen «Ideal TAB» JShS-nyń dırektory J.Turmanova, «Qorqyt baba» JShS-nyń quryltaıshysy Sh.Ismaıl 3 jylǵa, «Úshqońyr Qyzylorda» JShS-nyń dırektory B.Qoıshybaev 5 jyl 6 aıǵa bas bostandyǵynan aıryldy. Atalǵan azamattar qandaı qylmysqa barǵan? Olar qylmystyq jolmen tabylǵan 14 sısterna, ıaǵnı 834,8 tonna shıki munaıdy zańsyz satýmen jáne satyp alýmen aınalysqan. Qysqasy, aldyn-ala sóz baılasý arqyly sybaılas qylmys jasaǵan. Sot úkimimen 55 mıllıon teńgeniń shıki munaıy memleket paıdasyna óndirilgen. Al «Munaı Servıs LTD» JShS-nyń dırektory M.Saǵyndyqov 2007-2008 jyldar aralyǵynda 98 mıllıon teńgeni quraıtyn munaı ónimderiniń qarjylyq operasııalaryn zańsyz júrgizgen. Onyń da qylmysy ashylyp, sot sheshimimen 4 jylǵa abaqtyǵa jabyldy.
Memleket qarjysyn qulqynynan ótkizip jiberip, qarmaqqa ilingender de bar tizimde. Jalpy, bul is boıynsha 120 qylmystyq is anyqtalǵan eken. Sonyń saldarynan 301,6 mıllıon teńge qoldy bolǵan. Qyzylorda oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń burynǵy bastyǵy E.Sulangereev óziniń orynbasary V.Muhamedııarovpen birlesip «barmaq basty, kóz qystymen» aınalysqan. Olar ózderiniń ókilettigin teris paıdalanǵan. 2008 jyly oblystyq medısına ortalyǵy men ókpe aýrýyna qarsy kúres dıspanseriniń jylý qazandyqtaryn ilespeli gazǵa aýystyrý jumystary júrgen. Sol kezde atalǵan azamattar belgilengen qarjyny óz maqsattaryna paıdalanyp, mol aqsha tamaqtarynan ótip ketken. Nátıjesinde memlekettiń bólgen 89 mıllıon teńgesi talan-tarajǵa túsken.
Paraqorlyqpen turaqty túrde aınalysyp otyrǵan adamdar da bar eken. Olar memleketten aılyq alǵanymen qoımaı, qarapaıym azamattardan da turaqty túrde para alyp otyrǵan. Qyzylorda oblystyq qarjy polısııasy paraqorlyqty kásip etken birtalaı azamattardy quryqtaǵan. Olar: Qyzylorda oblystyq orman jáne ańshylyq ınspeksııasy bastyǵynyń orynbasary D.Arınov, Syrdarııa aýdany Inkárdarııa aýyldyq okrýginiń ákimi M.Raıbekov, osy aýdannyń Shaǵan aýyldyq okrýginiń ákimi J.Janseıitov, Qyzylorda aýmaqtyq ınspeksııasynyń bas mamany, memlekettik-veterınarlyq ınspektor G. Jumalıev, Qyzylorda qalalyq salyq basqarmasynyń jetekshi mamany E.Tileýberdıev, Qyzylorda oblystyq sottar ákimshiliginiń sot oryndaýshysy T.Amanqulovtar. Atalǵan azamattardyń barlyǵy qylmys ústinde ustalyp, ártúrli merzimderge bas bostandyqtarynan aırylǵan.
Al Qarmaqshy aýdandyq ádilet basqarmasynyń bas mamany B.Baımahanov aýdan turǵyny kásipkerlikpen aınalysý úshin ashqan «Aılýna» JShS-ny tezdetip tirkeý aqysyna 30 myń teńge bopsalaǵan. Ádilet basqarmasynyń bas mamany para alý ústinde qolǵa túsip, 1 jylǵa shartty túrde sottaldy. Sondaı-aq, Aral aýdanynyń Qosjar aýyldyq okrýginiń ákimine qatysty da qylmystyq is qozǵaldy. Ol memlekettik satyp alý boıynsha aýyldyq okrýgte kógaldandyrý men abattandyrý jáne avtomobıl joldaryn jóndeý jumystary tolyq aıaqtalmaǵanyna qaramastan, jumysty qabyldap alǵan. «Sasqan úırek artymen súńgıdi» demeýshi me edi, ákim ózine qatysty qylmystyq is qozǵamaýdy ótinip, qarjy polısııasynyń ókiline 100 myń teńge para bergen. Sóıtip, onyń qylmysyna qylmys jamalyp jatyr.
Qarjy polısııasy oblys sheńberinde jasalatyn sybaılas jemqorlyqtyń monıtorıngin jasapty. Olar: memlekettik satyp alý, bóten múlikti ıelenip jáne ysyrap etý, zańsyz jolmen tabylǵan qarjy men basqa da múlikterdi zańdastyrý, zańsyz kásipkerlikpen aınalysý, qasaqana jáne jalǵan bankrottyq, jalǵan kásipkerlikpen aınalysý, salyq tóleýden jaltarý sııaqty faktiler.
Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamenti basshysynyń orynbasary Teńizbaı Shyntaev byltyrdyń ózinde oblystyq deńgeıdegi 7 tulǵanyń ústinen qylmystyq is qozǵalǵanyn aıtady. «Elbasy sybaılas jemqorlyqpen kúresti toqtaýsyz júrgizýdi talap etip otyr. Sondyqtan oblys sheńberindegi qylmystyń eshqaısysy qarjy polısııasynyń nazarynan tys qalmaıdy»,– deıdi ol. Jumys osylaı qarqyndy júretin bolsa, qoǵamnyń da paraqor men jemqordan tazaratyn kúni týar...
Erjan BAITILES.
Qyzylorda oblysy.
47%-dyq quldyraý: Úsh alpaýyt ken ornyndaǵy óndiris nege tejeldi?
Ekonomıka • Búgin, 13:56
Ekrandaǵy árbir qımyldy qalt jibermeıtin kómekshi paıda boldy
Jasandy ıntellekt • Búgin, 13:40
Aqmola oblysyndaǵy órtten qaıtys bolǵandardyń aty-jóni jarııalandy
Oqıǵa • Búgin, 13:22
«Samuryq-Qazyna» qyzmetkerleriniń 10%-yn qysqartady
Qoǵam • Búgin, 13:10
Jasandy ıntellekt bes ese jyldam jazatyn boldy
Jasandy ıntellekt • Búgin, 13:02
Shýchınsktegi jarylystan qaza tapqandardyń otbasyna 2 mln teńge beriledi
Oqıǵa • Búgin, 12:58
«Bolashaq kitaphanasy»: XXII ǵasyrda qandaı kitaptar jaryq kóredi?
Ádebıet • Búgin, 12:48
Qazaqstan men Serbııa prezıdentteri shaǵyn quramda kelissóz ótkizdi
Prezıdent • Búgin, 12:37
Shýchınsktegi jarylysqa qatysty qylmystyq is qozǵaldy: Kináliler 10 jylǵa deıin sottalýy múmkin
Zań men Tártip • Búgin, 12:30
Eýrazııalyq damý banki Qazaqstan ekonomıkasyna 5 mlrd dollardan astam qarjy saldy
Úkimet • Búgin, 12:28
Bótenniń múlkin qasaqana búldirgen 20 adam jaýapkershilikke tartyldy
Oqıǵa • Búgin, 12:23
Aqordada Serbııa Prezıdentin saltanatty qarsy alý rásimi ótti
Prezıdent • Búgin, 12:02
Serik Jumanǵarın: Elimizdiń IJО́ mólsheri 300 mlrd dollardan asty
Úkimet • Búgin, 11:55
Mańǵystaýǵa qoqıqazdar ushyp keldi
Tabıǵat • Búgin, 11:40
10 mln dollar: «Sınaloa» serkelerin ustaýǵa kómektesken janǵa syıaqy beriledi
Álem • Búgin, 11:36