О́tken kúnnen alys joq, keler kúnnen jaqyn joq

Qazaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev «Qa­zaq­stan-2030» Strategııasynda da­nysh­pan fılosof Sene­ka­nyń my­na bir naqylyn teginnen tegin keltirmese kerek: «Qaı portqa bet al­ǵa­nyn bilmeıtin kemeniń jeli de ońynan turmaıdy». Iаǵnı, táýelsiz Qazaqstan sol kezdiń ózinde óziniń qaı baǵytta alǵa basatynyn, basym degen baǵyt­ta­ryn dál aıqyndady. Jyl saı­yn sol alǵa qoıǵan maqsat-mu­rattarǵa jetý úshin josparlar quryldy. Qazaqstan táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde adam tanymastaı ózgerdi. Elge 120 mıllıard AQSh dollary mólsherinde ınvestısııa tartyldy. Rezervtik qor­daǵy qa­rajat 60 mlrd. dol­larǵa jetti, bizdiń el 126 shet elge ónim shy­ǵaratyn boldy, ótken jyly ishki jalpy ónimniń ósimi 7% qurady, ortasha eńbekaqy 80 myń teńgege jetti. Halyqtyń ál-aýqaty jó­nin­degi kórsetkishi 26 satyǵa jo­ǵarylap, Qazaq eli 110 eldiń ish­in­de 50-orynǵa taban tiredi. El­ba­synyń damyǵan elý eldiń qa­ta­rynda bolý tý­raly alǵa qoı­ǵan mindeti osy­laısha júzege as­ty. Qazaqstanda eńbekaqy 5,5 ese, zeınetaqy 4 ese joǵa­ry­la­dy. Búginder 500 densaýlyq saq­taý nysany saly­nyp, paıda­la­ný­ǵa berildi, 750 ja­ńa mektepte biz­diń bolashaǵy­myz – balala­ry­myz ben nemerelerimiz oqyp jatyr. Mynandaı da bir ǵajap derek bar. 1994 jyly elimizde árbir adam­ǵa shaqqanda ishki jalpy ón­im tek qana 700 dollardan kelse, búgin onyń mólsheri 9 myń dol­lar­ǵa jetipti. О́sim – 12 ese! Mun­daı qarqynmen damyǵan jer betinde birde-bir táýelsizdik al­ǵan memleket joq eken. Tipti Oń­tústik Koreıa, Sıngapýr, Malaızııa da mundaı beleske jete almapty. Táýelsiz Qazaqstanda ekono­mıkanyń qaryshtap damyp, ál­eýmettik-mádenı saladaǵy ǵa­jaı­yp ózgeristerdiń bolyp jat­qanyn búginder búkil álem biledi. Júz qyryqtaı ult pen ul­ystyń basyn biriktirip, bir ata­nyń balasyndaı baýyrlastyr­ǵan Qazaq eline kim de bolsa búginderi qyzyǵa qaraıdy. Ony Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymy Sammıti ke­zinde búkil álem moıyndaǵan qaıratkerler de aǵynan aqta­ryla aıtty. Qazaqstannyń ult­aralyq, konfessııaaralyq sala­da­ǵy oń tájirıbesi – búkil álem­ge úlgi bolarlyq úrdis. Bul endi dálel­deýdi qajet etpeıtin aq­ı­qat. Men júr­gen jerimde, saı­laý­shy­lar­men kezdesken sát­terde El­ba­sy­nyń my­na sózderin únemi aıta júremin: «...Qazir boı ja­­rys­ty­ra­tyn zaman emes, oı ja­rys­ty­­ratyn zaman. Bilekti birdi jy­ǵady, bilimdi myńdy jyǵady. Ashý – dushpan, aqyl – dos. Ashý emes, bárin aqyl sheshý kerek. Eldiń tynyshtyǵyn buzý ulty­myzdyń bolashaǵyna balta shap­qanmen birdeı. О́z halqyn súıe­tin adam, óz jurtyna jaqsylyq tilegen kisi ózge halyqtardy ashyndyrmaıdy, óz ultyn eshkimge qarsy qoımaıdy». Mine, sondyqtan da bolar Nur­sultan Nazarbaev «Qazaq­stan- 2030» Strategııasynyń bir tara­ýy­na Tóle bıdiń «Birlik joq jer­de – tirlik joq» degen sózin epı­graf etip alypty. Al endi osy ma­qalanyń taqyrybyna shy­ǵar­ǵan «О́tken kúnnen alys joq, keler kúnnen jaqyn joq» degen qazaq­tyń halyq maqalyn da biz sol tarıhı qujattan kezdestirdik. Elbasy bıylǵy Joldaýynda sol ótken kúnderde júrip ótken joldarymyzdy saralady, jetistik-kemshilikterimizdi taldady jáne, eń bastysy, keler kúnniń mindetterin naqtylap, Úkimetke, «Nur Otan» halyqtyq-demokra­tııalyq partııasyna, barlyq deń­geıdegi ákimderge, saıası partııalar men úkimettik emes uı­ym­darǵa naqtyly tapsyrmalar berdi. Solardyń eń bastysy – úde­meli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq baǵdarlama. Aıta keteıik, osy ómirsheń baǵdarlamanyń ót­ken jylǵy qorytyndylary kó­ńil­ge qýanysh uıalatady. Osy baǵ­darlamany júzege asyrý ná­tıjesinde Qazaq eli shıkizattyq respýblıkadan naǵyz ındýs­trııa­ly elge aınalǵaly otyr. Onyń alǵashqy qadamdary qazirdiń óz­inde belgili. Endi keıbir derekterge toqtalaıyq. Elimiz boıynsha 2010-2014 jyl­darǵa arnalǵan údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyn jú­ze­ge asyrý sheńberinde ótken jyldyń alǵashqy jarty­jyl­dyǵynda 350 mlrd.teńgeden astam somaǵa 72 ınvestısııalyq joba júzege asty jáne 12 myń tu­raq­ty jumys orny ashyldy. Ek­inshi jartyjyldyqta 80 joba iske qosyldy. 2010 jyly bar­lyǵy 800 mlrd. teńgeden astam somaǵa 152 joba paıdalanýǵa berildi, 24 myńdaı jumys orny ashyldy. Mal sharýashylyǵy bizdiń ult úshin qashannan dástúrli sala bolǵan. Tek sońǵy kezderi osy tabysty salaǵa mán berilmedi. Tóskeıdegi tórt túlik azaıdy. Endi Elbasy alǵa qoıǵan mindet mal sharýashylyǵyn damyta tú­sýge erekshe serpin bereri sózsiz. Jáne munyń aýyl tirshiligin jandandyra túsýge, aýyl adam­daryn jumyspen qamtýǵa, bir sózben aıtqanda, aýyl ómiriniń ajaryn kirgizýge tıgizer áseri de orasan bolmaq. Qazaqstan Parlamenti pa­la­ta­larynyń birlesken oty­ry­syn­da Elbasy óziniń ókilettigin 2020 jylǵa deıin uzartý týraly bastamashy topqa, bul basta­ma­ny qoldap, qol qoıǵan bes mıllıonnan astam otandastarǵa rııa­syz alǵysyn aıtty. Konstıtý­sııalyq keńes qabyldanǵan qu­jattardyń zańdylyǵy týraly qaýly shyǵarǵannan keıin óz sheshimin aıtatynyn málimdedi. Endi, mine, Konstıtýsııalyq Keńestiń sheshimi de belgili bol­dy. Qazaqstan Respýblıka­synyń tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy­nyń ókilettigin 2020 jylǵa deıin uzartý jóninde referendým ótkizý Konstıtýsııa talaptaryna sáıkes kelmeıtini anyqtaldy. Munyń aldynda Prezıdent Parlament qabyldaǵan Konstıtý­sııa­ǵa ózgerister týraly zańdy qa­byldaýdan bas tartqany belgili. 31 qańtar kúni Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna Ún­deý arnap, birden-bir durys sheshim qabyldady dep bilemin. Ol referendýmdy jaqtap qol qoı­ǵan bes mıllıonnan astam adam­nyń sheshimine, bastamashy top pen zııaly qaýymnyń, Parlament depýtattarynyń jáne «Qazaq­stan-2020» demokratııalyq kúsh­ter koalısııasynyń uıǵarymyna qulaq asa otyryp, merziminen buryn prezıdenttik saılaý ót­kizý týraly usynys aıtyp, referendýmnan bas tartty. Sóı­tip, ol Konstıtýsııanyń myzǵy­mastyǵyn saqtap qana qoımaı, naǵyz demokratııalyq prınsıp­ter­diń adamy ekenin taǵy bir ret jarııa etip, dáleldedi. Sóz sońynda «Qazaq­stan- 2030» Strategııalyq baǵdarlama­syna qaıta aınalyp soqqaly ot­yrmyn. Onda bylaı delingen: «2030 jylǵa qaraı Qazaqstan Orta Azııa Barysyna aınalady jáne ózge damýshy elder úshin úlgi bolady dep senemin». Toqtarbaı QADAMBAEV, Parlament Májilisiniń depýtaty.