Týrızmdi túletip, sportshylardy shıratý – ýaqyt talaby

Keshe Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń qatysýymen Týrızm jáne sport mınıstrliginiń ótken jylǵy jumys qorytyndysyna arnalǵan alqa májilisi ótti. Keńeıtilgen otyrysta qalyptasqan dás­túr boıynsha aldymen mınıstrdiń, odan keıin komıtet tóraǵasynyń baıan­da­masy men sport jáne týrızmmen tyǵyz baı­lanysy bar azamattardyń atalǵan vedomstvonyń byltyrǵy jumys qory­tyn­dysy men aldaǵy maqsat-mindetterine qatysty pikirleri tyńdaldy. Májiliste Týrızm jáne sport mınıstri Temirhan Dosmuhambetov týrızm salasyna qatysty máselege toqtalyp ótti. Sonyń ishinde eń bastysy ishki týrızmdi damytý jumysyna basa nazar aýdarý kerektigin aıtty. Osyǵan baıla­nys­t­y ol qazir týrızm ındýstrııasyn damy­týdyń perspektıvaly baǵyttary bar ekenin, onyń ishinde «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dálizi boıyn­da týrıstik klasterdi qurý, Aqmola obly­synda «Býrabaı», Mańǵystaýda «Keńdir­li», Almaty oblysynda «Jańa Ile» týrıstik ortalyqtaryn salý josparlanyp otyrǵanyn, osylardyń bárine respýblı­ka­lyq bıýdjetten 2 mlrd. teńgeden astam qarjy qarastyrylyp jatqanyn jetkizdi. Sonymen birge ol Almaty, Aqmola, Shyǵys Qazaqstan men basqa da jerlerde taý shańǵysy kýrorttary men bazalaryn damytý jóninde jumystardyń júrgizilip jatqanyn, ishki jáne syrttan kelýshiler týrızminiń negizi bolyp tabylatyn ekolo­gııalyq týrızmdi damytýdy yntalandyrý jónindegi jumys ta iske asa bastaǵanyn atap ótti. Osy máselege baılanysty ol byltyr aýyldyq týrızmniń tanymal­dyǵy artqanyn, qonaq úıler jelisiniń kóptep salynyp jatqanyn tilge tıek etti. Temirhan Myńaıdaruly ótken jyl­dyń 9 aıynda ishki týrızmniń kólemi 15,7 paıyzǵa artyp, 3,4 mln. adamǵa jetkenin, al týrızmge tartylǵan ınvestısııanyń kólemi 28 paıyzǵa ósip, 10,7 mlrd. teńgeni quraǵanyn atap kórsetti. Onyń aı­týyn­sha, qazir elimizde 34 400 nómiri bar 1 460 qonaq úı jumys istese, ondaǵy oryndar­dyń sany – 74 500. Al týrızmnen túsken tabys 15,3 paıyzǵa artyp, 78 mlrd. teńgeni qurap otyr. Degenmen, týrızm sa­la­synda jyl saıyn osyndaı kóńil kón­shiterlik sandar kóbeıip jatsa da syrttan saıahattap kelýshilerden góri syrtqa ketýshiler sany kóp. Májiliste T. Dos­muham­betov osy máselege de toqtalyp, ishki týrızmdi kóbeıtý úshin qolda bar barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerektigin aıtty. Ol úshin Jambyl oblysynda kıiz úıler qala­syn, Almaty oblysynda saqtar qorǵanyn, Soltústik Qazaqstanda «Jemchýjına», Aq­mola oblysynda Býrabaı, Pavlodarda Tuz­dyqala, Mańǵystaýda Keńdirli kýrort­ty aımaqtaryn damytýda týrıstik mekemelermen birigip jumys isteýdi ári qaraı jal­ǵastyrý qajet. Sonymen birge ol Qyrǵyz­standa byltyr bolǵan oqıǵalar­dyń áseri­nen otandastarymyzdyń Qapsha­ǵaı aı­ma­ǵynda kóbirek demalǵanyn, osy­nyń ózi ishki týrızmdi damytýǵa múmkindik berip otyrǵanyn, qazir onda týrızmnen túsken tabys sońǵy 10 jylda bolmaǵan deńgeıge jetkenin aıtty. Osydan keıin májiliste sport taqyry­byna qatysty áńgime qozǵaldy. Munda ót­ken jyly atqarylǵan jumystarmen birge sportta qordalanyp qalǵan problemalar, olardy sheshý joldary jóninde másele kóterildi. Osy rette mınıstr byltyr vedomstvo al­dynda úlken mańyzdy úsh mindettiń – Azııa oıyndaryn uıymdastyrý jáne ót­kizý, sportshylardyń básekege qabilet­ti­ligin arttyrý, elde dene tárbıesi  men bu­qaralyq sportty damytý bolǵanyn aıtyp, solardy sheshý úshin materıaldyq-tehnıka­lyq bazany nyǵaıtý, sportshylardyń sa­paly daıyndyǵyn qamtamasyz etý, buqara­lyq sportty damytý jóninde sheshim qa­byl­danǵanyn atap ótti. Osyǵan baıla­nys­ty ol byltyr «Jol kartasynan» únem­del­gen qarajat esebinen 12 oblysta 64 nysan­nyń jóndelgenin, sport ǵımarattarynyń sany burynǵydan eki esege artyp, 31 myń­ǵa óskenin, al dene tárbıesimen aınaly­sýshylar sany 2 mln. 900 adamdy nemese halyqtyń 17,7 paıyzyn qurap otyrǵanyn jetkizdi. Májiliste joǵaryda aıtqanymyzdaı, sportqa qatysty birqatar problemalyq má­se­leler de kóterildi. Sonyń ishinde aldy­men birneshe jyldan beri saqaldy qury­lysqa aınalǵan Shýchedegi respýblıkalyq shańǵy bazasynyń, Astana jáne Almaty oblysyndaǵy Olımpııalyq daıarlyq orta­lyqtarynyń qurylysyn aıaqtaý, sporttyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn qurý máselesi sóz boldy. Mınıstrdiń aıtýynsha, qazir osy má­sele boıynsha bıýdjettik ótinimder jyl saıyn respýblıkalyq bıýdjettik komıssııa tarapynan qoldaý tappaı keledi. Osy má­selege baılanysty ol Úkimet basshy­synan mınıstrliktiń usynysyna qoldaý kór­setý­di ótindi. Sonymen birge elimizde kúni bú­ginge deıin Azııa oıyndarynda olımpııa­lyq emes sport túrlerinen jáne múgedek sportshylarǵa syıaqy berýdi kózdeıtin nor­matıvtiń joqtyǵyn aıtyp, osy máse­leni de sheship berýdi surady. Budan basqa májiliste buqaralyq sport­ty damytý, Keńes Odaǵy kezinde bolǵan erik­tiler sport qoǵamyn qurý máselesi jóninde áńgime qozǵaldy. Bul jóninde mı­nıstrliktiń sport isteri jónindegi ko­mıtetiniń tóraǵasy Elsııar Qanaǵatov baıandama jasap, qordalanǵan problemalardyń búge-shigesine deıin aıtyp berdi. Munda ol Elbasynyń «100 mektep, 100 aýrýhana» jobasyna uqsas «100 sport kesheni» degen sııaqty jobanyń kerektigin, sonyń negizinde aýyldyq jerlerde, aýdandarda sport keshenderin salýǵa bolatynyn atap ótti. Sonymen birge ol buqaralyq sportty damytý úshin stýdentterdiń «Suńqar», mektep oqýshy­larynyń «Jastar», memlekettik qyzmet­ker­ler men basqa da jumys­kerler­diń eriktiler qoǵamdaryn qurýdyń ýaqyty jetkenin eskertti. Odan basqa sportty halyq arasynda keńinen nasıhattaý maq­satynda gazet-jýrnaldarmen birge arnaıy telearnany ashýdyń kezi kelgenin aıtyp, onda 24 saǵat sport taqy­rybyndaǵy materıaldar berilip tursa osy salaǵa qyzy­ǵýshylar sany kóbeıetinine kúmán keltirmeıtinin jetkizdi. Osydan keıin Parlament Májilisiniń depýtaty Bekbolat Tileýhan sóz sóılep, sporttaǵy problemalardyń ishinde bapkerler mektebiniń álsizdigi, kúres túrleriniń sońǵy kezderi kenje qalyp bara jatqany týraly óz pikirin bildirdi. О́tken jyly elimizdiń saıası sahnadaǵy belsendiligi, sporttaǵy tabystary jaqsy bolǵanyn, al bıylǵy jyldyń Azıadany ótkizip, jaqsy bastalǵanyn aıta kelip, ol qazir elimizdegi bapkerlerdiń álsizdigine, kúresten Olımpıada, álem chempıon­dary­nyń sońǵy ýa­qyt­ta az shyǵyp jatqanyna nazar aýdaryp, osy máselege baılanysty biraz mysaldar keltirdi. Ol byltyr mınıstrdiń «Egemen Qazaqstan» men «Qazaq sporty» gazetterine jazǵan grek-rım, erkin kúres pen dzıýdoǵa arnalǵan taldamaly materıal­daryn oqyp shyq­qanyn, mundaı dúnıe­lerdi ótken jyly áli eshbir mınıstr óz salasy boıynsha jazbaǵanyn aıtyp, osy maqalalarda kú­res túrleriniń qazirgi jaǵ­daıy tereń­nen zerttelgenin atap kór­setti. Ol balýandar daıyndyǵy shyn máninde alańdatarlyq jaǵdaıda ekenin aıtyp, eger osy kezden bastap iske osyn­daı janashyr­lyq kóz­qaraspen qara­ma­saq kúres sporty­nyń artta qalyp qoıýy múmkin degen oıyn bildirdi. Osy­ǵan baılanysty ol kúres túrlerin damytý úshin óziniń birneshe usynys-tilekterin aıtty.  Mınıstr óz kezeginde bul pikirmen kelisetinin, usynystaryn qoldaı­ty­nyn aıtyp, «Egemen Qazaqstan» gazetinde shyqqan ma­terıaldardy barlyq bapkerler men sport mamandarynyń oqyp shyǵýyn ótindi. «Eger bizde namys bolsa, kúresti kóterý kerek. Osy jerde otyrǵan barlyq aza­mat­tarǵa, sonyń ishinde bapkerler men sport mamandaryna gazette shyqqan dúnıelerdi oqyp, sodan oı túıýlerin suraımyn», – dedi ol. Májilisti Premer-Mınıstr Kárim Má­simov qorytyndylady. Ol mınıstr­liktiń byltyrǵy jumysyna joǵary baǵa beretinin, vedomstvo basshysynyń ózi bergen ýádesinde turyp, elimizdiń Azııa oıyndaryn laıyqty ótkizgenin, al onda jarys jolyna shyqqan sportshylardyń jeńisi barlyq otandastarymyzdy ortaq maqsat, ortaq muratqa uıystyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq ol buqaralyq sport­ty, týrızmdi damytý sııaqty ju­mystardyń Elbasynyń basty nazaryn­daǵy másele­ler ekenin, olardy atqaryp shyǵýǵa tek mınıstrlik qana emes, bar­lyq qazaqstan­dyqtar atsalysýy kerektiginatap kór­set­ti. Degenmen mınıstrlik týrızm jáne sport salasyndaǵy memlekettik saıasatty qalyptastyrýshy jáne júrgizýshi bolǵan soń oǵan eki ese júk artylatynyn jetkizdi. Osyǵan baıla­nys­ty ol vedomstvoǵa tapsyrmalar berip, aldyna birqatar mindetter qoıdy. Sonyń ishinde London Olımpıadasyna laıyqty daıyndalý, sport nysan­dary­nyń sanyn kóbeıtý, bu­qaralyq sportty damytý, Azıada ny­sandaryn tıimdi paıdalaný, ol jerlerdiń qarapaıym halyqqa qoljetimdi bolýy úshin sharalar qabyl­daý qajettigin aı­ryq­sha eskertti.

Kórsetkishterge kóz salsaq

О́tken jyly dene shynyqtyrýmen júıeli túrde aınalysatyn adamdar sany 380 myńǵa jetti. Byltyr 17 myńnan astam sporttyq-buqaralyq is-shara ótkizildi, onyń ishinde 10 myńnan astamy aýyldyq jerlerde ótkizilgen. 2010 jyly qazaq kúresi, toǵyzqumalaq, at jarysy sııaqty ulttyq sport túrlerinen 80 is-shara uıymdastyryldy. Qazir elimizde barlyǵy 423 balalar jáne jasóspirimder sport mektebi, 8 respýblıkalyq jáne 17 óńirlik olımpııalyq rezerv daıarlyǵy ortalyqtary jumys isteıdi. Byltyr olımpııalyq sport túrlerinen álem chempıonattarynda ulttyq qurama 11 medal, Azııa chempıonattarynda – 50, Azııa kýboktarynda – 6, álem kýboktarynda – 23, halyqaralyq týrnırlerde 255 júldeni jeńip aldy. Dastan KENJALIN.