Sońǵy on jylda elimizge shetelden keletin týrıster sany 2 ese ósse, bul salanyń tabysy 5 ese ulǵaıǵan. Nazar aýdaratyn bir derek: ústimizdegi jyly el ishinde demalyp, saıahattaýshylar sany 5,8 paıyzǵa artsa, syrtqy týrızm úlesi 18 paıyzǵa kemigen eken. Kemimeı qaıtedi, daǵdarys pen devalvasııa aıaǵymyzǵa tusaý salyp, aýyl-aımaqtan uzatpaı qoıdy ǵoı dep aıtatyndar da tabylady. Báribir ishki týrızm úlesi óskeni – qýanarlyq jaıt. Bul jaqsy kórsetkish, jaqsy nyshan, saıahattyń syrtynda ekonomıkalyq áleýet pen saıasat jatqanyn da umytpaıyq.
Úkimet 2014 jylǵy 19 mamyrdaǵy qaýlysymen 2020 jylǵa deıin elimizdegi týrızm salasyn damytý tujyrymdamasyn qabyldaǵan edi. Mundaı qomaqty da mańyzdy baǵdarlama qajet-aq: týrızm áleýeti boıynsha Qazaqstan álemdegi 140 eldiń bel ortasynda keledi. Damyǵan elý, otyz eldiń qataryna qosylýdy maqsat tutqan memleket úshin bul, árıne, kóńil kónshitpeıtin kórsetkish. Sondyqtan da bul salaǵa silkinis, serpilis kerek. Elbasy basshylyǵymen elimiz ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn, temir jol, avtomobıl joldaryn, turǵyn úıler salýdy údete júrgizýde. Al endi qaıtarymy tez-aq sezilip, ishki jalpy ónimdegi úlesi jyl saıyn óse berýi tıis týrızm ındýstrııasy salasy nege kibirtiktep, maltyǵyp, óris ala almaı otyr? Álemde toǵyzynshy oryn alamyz, jerimiz tym úlken, osy qolaısyzdyq týǵyzady deýshiler az emes. Jyl saıyn Túrkııa men Arab Ámirlikterine, Shyǵys Azııaǵa asyǵatyn 4 mıllıonnan astam otandasymyz negizinen teńizge shomylý úshin barady. Qysy qytymyr, aýasy qurǵaq el turǵyndaryna tuzdy sý kerek-aq. Oý, teńiz ózimizde de bar ǵoı. «Kaspııdiń tolqyn taýlary» dep ár qazaq jyrǵa qosyp júr ǵoı. Endeshe, syrtqa qarjy jumsap ne kerek, tart Kaspııge!
Qazaqstan kartasyna kóz salsań, Mańǵystaý jáne Atyraý oblysy terrıtorııasynyń teń jartysy Kaspııge suǵynyp jatyr, endeshe ne turys? Biraq bizdiń aǵaıyndar kúni ystyq, teńizi tuzdy bolsa da Kaspııden góri Jerorta teńizin, Qyzyl teńizdi, Arab teńizin, tipti ıt ólgen jerdegi Ońtústik Qytaı teńizin alyssynbaı tartyp otyrady. Nege? Mine, Úkimet osy suraqqa jaýap izdeýi kerek. Bıyl Alakólde ǵana emes, Aqtaý qalasyndaǵy jaǵajaıda da jatatyn emes, ótetin oryn bolmady dep jazdy basylymdar. Munan oryn tappaǵandar Kendirlige aǵylady. Ol Aqtaýdan 200 shaqyrym alysta. Elimizdiń munaıly astanasy – Atyraý qalasynan Kaspıı 35 shaqyrym qashyqtyqta ǵana eken. Qamys ósken batpaqty jaǵalaý dep oǵan baratyndar kóp emes. Atyraýdaǵy iri munaı kompanııalary nemese sheteldik ınvestor nege ol jaǵajaıdy ıgerýdi, retteýdi qolǵa almasqa? Kezinde qamys ósken batpaqty jaǵalaý – Belekti túrik aǵaıyndar qazir bes juldyzdy qonaqúıler, golf alańdary qalashyǵyna aınaldyrǵan joq pa? Jalpy, «tútinsiz zaýyt» – demalys oryndaryn salýda túrik aǵaıyndardan úırenetin úrdis jeterlik. Munda týrızm ındýstrııasyn damytýdy memleket ótken ǵasyrdyń 80-jyldarynan bastap óz qolyna alyp, «tútinsiz zaýyttardy» qaptatyp, bul kúnderi salanyń el ishki jalpy ónimindegi úlesin 50 paıyzǵa jaqyndatýy tańǵalarlyq jaıt. Ispanııa, Meksıka, Mysyr, Marokko, Malaızııa, Arab Ámirlikterinde týrızm ındýstrııasy memlekettik saıasattyń basym baǵytyna aınalǵandyqtan da jaqsy nátıje berdi. Elimizdiń biregeı ásem jerlerin áńgimelep, tańdy tańǵa uryp, eshkimge des bermeı maqtana alatyn bizder sol oryndarǵa jetetin joldy jóndeı aldyq pa, demalatyn oryndy jaıly ete aldyq pa, kólik máselesin sheshe aldyq pa, baǵany retteı aldyq pa, uzyn sózdiń qysqasy ózimiz de, jat jurt ta uıalmaıtyn ınfraqurylym (dárethana da osyǵan jatady) jasaı aldyq pa degen saýaldar bizdi únemi mazalap otyrady.
Biz joǵaryda sóz etken úsh kezeńnen turatyn 5 aımaqta klaster qurýdy maqsat etken tujyrymdamanyń birinshi kezeńi bıyl bitedi, nátıjesi qandaı? Úkimettiń osy baǵdarlamasyna sáıkes 2020 jylǵa deıin týrızm ındýstrııasyn órkendetýge memleket tarapy men jeke ınvestorlardan 10 mıllıard AQSh dollary kóleminde qarjy quıylýy tıis. Qyrýar qarjy, úlken mindet, bıik beles. Biraq osyndaı tek qazynaǵa qosymsha qarjy quıýmen, jańa jumys oryndary ashylýmen ǵana emes, elimizdiń álemdegi ımıdjin kóteretin, otandastarymyzdyń patrıottyq sezimin shyńdaıtyn salany órkendetip, órge súıreýge alyp mınıstrlik quramyndaǵy shaǵyn ǵana týrızm ındýstrııasy departamentiniń qaýqary, múmkindigi, áleýeti jete me? Taıaýda kánigi saıasatker, tájirıbeli basshy Ahmetjan Esimov aıtqan «Mańyzdy, ilkimdi, iri salalyq memlekettik qurylymy joq birde-bir týrıstik derjavany kezdestirmeısiz» degen pikirge jańa Úkimet qulaq asady degen oıdamyz. О́ziniń ekonomıkalyq jáne geografııalyq áleýetimen týrıstik derjava qataryna qosylýǵa Qazaqstannyń múmkindigi mol. Endeshe, Úkimet qaǵaz betinde qalǵan josparlaryn iske asyrýǵa kirisýi kerek.
Erkin QYDYR,
«Egemen Qazaqstan»
