Kúrmeýi qıyn kóshi-qon

Ultaralyq tatýlyqqa uqyptylyqpen qaraıtyn elder beıbitshilik besiginde kún kesheri daýsyz. Sebebi, qazir zamannyń aıaq alysyn, júrek qaǵysyn, barar baǵytyn anyqtap aıtý qıynǵa soǵyp tur. Dóńgelengen dúnıe dórekilikke toly sátte meıirim mekenin izdeýshiler kóp. Bireýi dostyqty oılap, bireýi qastyqty oılap keledi. Bireýler aqshany, bireýler basqany maqsat tutyp, shekaranyń shetinen aǵylyp jatqan adamdar sany tolastar emes. Týǵan topyraǵyn tárk etken talaılardyń taǵdyry ózgelerdiń ólkesinde ótip jatqany belgili. Olardyń turmys-tirshiligindegi týyndaǵan máselelerdi talqylaý úshin 2011 jyly Qazaqstannyń bastamasymen jáne Kóshi-qon jónindegi halyqaralyq uıymnyń qatysýymen Almaty prosesi dep atalatyn únqatysý alańy qurylǵan bolatyn. Paıymdy da paıdaly pikirler men utymdy usynystardy ushtastyratyn jıynnyń úshinshi kezdesýi óz máresine jetken edi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasynda «Ortalyq Azııadaǵy aralas kóshi-qon aǵymdarynyń máselesin sheshý: halyqtyń mobıldiligi, bosqyndar men osal mıgranttardyń quqyqtary jáne aımaqtyq yntymaqtastyq» taqyrybynda kezdesý bolyp ótti. Keleli jıyn Almaty prosesiniń tóraǵasy sanalatyn Qazaqstan Respýblıkasy tarapynan jáne Elbasy kitaphanasynyń atsalysýymen uıymdastyryldy. Oǵan Qazaqstan jáne Ortalyq Azııa elderiniń ortalyq memlekettik mekemeleri ókilderi men jetekshi sarapshylary, halyqaralyq uıymdar men sheteldik elshilikterdiń ókilderi, taldaý qurylymdary men vedomstvolardyń qyzmetkerleri, kóshi-qon máselesin zertteýshiler qatysty. Eki kúnge josparlanǵan basqosýdyń basty maqsaty – tájirıbe almasý, damýshy úrdisterdi taldaý, kemshilikterdi anyqtaý jáne usynystar jasaý arqyly Ortalyq Azııa men jalpy aımaqtaǵy aralas kóshi-qonǵa baılanysty kúrdeli problemalardyń kúrmeýin sheshý. Kezdesýdiń alǵashqy kúnin Elbasy kitaphanasy dırektorynyń orynbasary Tımýr Shaımergenov ashyp, máseleniń mańyzdylyǵyna erekshe toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bul Almaty prosesi joǵary laýazymdy tulǵalardyń úshinshi kezdesýi sanalady. Jıynda «Mıgranttardyń osaldyǵy jáne Ortalyq Azııadaǵy yqpaldastyqtyń qajettigi: reemıgrasııanyń negizgi sebepteri men áleýmettik-ekonomıkalyq saldary» atty baǵalaýdyń nátıjeleri alǵash ret kópshilikke tanystyryldy. Onyń barysynda adamdardyń mobıldiligi, mıgranttar men bosqyndar arasyndaǵy osal sanattardyń quqyqtary jáne aımaqtyq yntymaqtastyq máseleleri tilge tıek etildi. Jıynǵa qatysýshylar kóshi-qon problemalaryn, halyqaralyq ozyq tájirıbelerdi, mıgranttar men bosqyndardyń quqyqtaryn júzege asyrýǵa septesetin múmkindikter máselelerin keńinen talqylady. Ashyq pikirtalas túrinde ótken jıyn barysynda Ońtústik-Shyǵys Eýropa, Shyǵys Eýropa jáne Ortalyq Azııa elderiniń aımaqtyq dırektory Argentına Czabadosh, Ortalyq Azııadaǵy Halyqaralyq kóshi-qon uıymynyń úılestirýshisi – Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan jáne О́zbekstan mıssııasynyń basshysy Deıan Keserovıch, Ortalyq Azııa boıynsha úılestirýshiniń orynbasary Tatıana Hadjıemmanýel óz pikirlerin bildirdi. Kóshi-qon máselesi kez kelgen memleket úshin mańyzdy. Ol ultaralyq qatynasqa tikeleı áser etetin bolǵandyqtan oǵan beı-jaı qaraýǵa bolmaıdy. Jıynǵa qatysýshy mamandardyń oı-pikirleri óte ózekti. Atalǵan Almaty prosesi mańyzdy máselelerdi talqylaıtyn taptyrmas alań ekenine kózimdi jetkizip otyrmyn. Biz Qazaqstanmen de, basqa da múshe memlekettermen de aldaǵy ýaqytta tyǵyz baılanysta bolatynymyzǵa senimdimin, dedi BUU Ortalyq Azııa boıynsha bosqyndardy qorǵaý jónindegi Joǵarǵy Komıssary basqarmasynyń aımaqtyq ókili jáne aımaqtyq úılestirýshisi Iаsýko Oda. Sondaı-aq, kóshi-qon jáne jumyspen qamtý salasyna baılanysty zańdarǵa engen ózgerister de alqaly jıynǵa arqaý boldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasyna sáıkes 2015 jyly 24 qarashada kóshi-qon jáne jumyspen qamtý salasyna baılanysty birqatar zańdarǵa ózgeris engizildi. Sonyń ishinde shetelden jumys kúshin tartýǵa baılanysty talapqa birqatar ózgerister bar. Zań ótken jyly qabyldanǵanymen, zańdy kúshine 2017 jyldyń 1 qańtarynan bastap enedi. Zańnyń ereksheligin atap ótsek, birinshiden, ózi jumysqa ornalasýǵa kelgen sheteldik azamattar úshin burynnan bekitilgen norma bar. Iаǵnı, úkimet bekitken 30 mamandyq jáne kvota boıynsha arnaıy ruqsat arqyly keletin. Al jańa talap boıynsha sheteldik qyzmetkerlerdi elimizge jumysqa tartatyn bolsaq, olar bilimdi maman bolýy shart, – dedi Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń orynbasary Aslan Qarjaýbaev. Sonymen qatar, ol qabyldanǵan zańnyń birqatar ózgeristerine toqtaldy. «Jańa qujatta zańdy tulǵalardyń ruqsaty arqyly sheteldik azamattardy jumysqa shaqyrý qaldy. Buryn biz olarǵa talap qoıatynbyz. Al qazirgi kúni ol talaptardy alyp tastadyq. Onyń ornyna árbir elge kirgen sheteldik azamat úshin qarjy tóleýdi engizip otyrmyz. Bul barlyǵyna birdeı bolmaıdy. Ár salaǵa baılanysty. Mysaly, ol bilikti maman bolsa, oǵan azdaý jalaqy tólenedi. Al jaı jumysshyny tartatyn bolsa, onyń baǵasy joǵary bolady. Osyndaı ózgerister engizildi», dedi maman. Sondaı-aq, Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń orynbasary sheteldik mamandar óz qujattaryn qalaı rásimdeı alatyndyǵyn da tilge tıek etti. Jalpy, damyǵan memleketterdiń basym bóligi jaqsy mamandardy tartýǵa tyrysady. Sol elderdiń tájirıbesin zertteı kele, biz de osyndaı sheshimge keldik. Mysaly, kvotadan jáne ruqsattan tys naqty bir jumys berýshi sheteldik mamandy elimizge jumysqa tarta alady. Ol úshin bizge, ıaǵnı ortalyq apparatqa kelip, óz qujattaryn tapsyrady. Sodan soń bizden óz mamandyqtaryna sáıkes ári bilikti mamanǵa jatatyndyǵy jóninde anyqtama alady. Beriletin anyqtama – baldyq júıede. Ol qujat boıynsha sheteldik azamat 3 aı Qazaqstanda zańdy túrde júre alady. Osy ýaqyt aralyǵynda ol jumys berýshini izdeı alady. Eger taba almasa, elimizden shyǵarylady. Al jumys tabatyn bolsa, ári qaraı 3 jyl óz mindetin atqarýǵa quqyǵy bar, dep túıindedi sózin A.Qarjaýbaev. Kezdesý qorytyndysy boıynsha Almaty prosesi boıynsha aldaǵy qadamdar men qolǵa alynatyn jumys baǵyttary belgilendi. Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan»