Aımaqtar til merekesin qalaı atap ótti?

Qazaqstan halqynyń tilderi kúni aıasynda respýblıkamyzdy mekendeıtin ártúrli ult ókilderi búgingi tańdaǵy qoǵamdyq  kelisim men turaqtylyqtyń tutqasy – yntymaq pen birlik ekendigin taǵy da pash etti. Astana Kongress-holl saraıynda Astana qalasy Tilderdi damytý basqar­ma­synyń uıymdas­ty­rýymen Qazaqstan halqy tilderi festıvaliniń ashylý saltanaty ótti. Oǵan Parlament Má­jilisiniń depýtattary, zııaly qaýym ókilderi, ardagerler men kóp balaly analar, stýdentter qatysty. – Qazaqstan halqy tilderi festıvali bıyl 18-shi ret ótkizilýde. Merekeniń aıasynda, ıaǵnı qyrkúıek aıynda kóptegen mekemeler túrli sharalar ótkizdi, degen Astana qalasy Tilderdi damytý basqarmasynyń bastyǵy T.Qyshqashbaev memlekettik tildi nasıhattaýǵa, onyń damýyna erekshe úles qosyp júrgen birneshe til janashyryn Astana qalasy ákiminiń Alǵys hatymen marapattady. Bıylǵy marapat Qazaqstannyń halyq aqyny Qonysbaı Ábilge, jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Aldan Smaıylǵa, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, qoǵam qaıratkeri Saılaý Batyrshaulyna, qoǵam qaıratkeri Orazgúl Asanǵazyqyzyna, Sh.Shaıahmetov atyn­daǵy respýblıkalyq tilderdi damytý ortalyǵynyń dırek­tory Erbol Tileshovke, Astana qalasy tilderdi damytý basqarmasynyń burynǵy arda­gerleri Kópbosyn Bekmaǵambet pen Svet­lana Súleımenovaǵa, sondaı-aq, bas­qarmada on jyldan artyq qyzmet istep, memlekettik til­diń óris alýyna úles qosqan Qura­laı Aqseıitova, Talǵat Ermaǵambet, Aınur Nur­manova men Gaýhar Elenbaevaǵa tapsyryldy. Atalǵan keshte Q.Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq mýzykalyq drama teatrynyń,  «Naz» memlekettik bı teatrynyń artısteri, «Serper» dombyrashylar ansambli, «Alash» toby ónerlerin kórsetti.  Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan» Almaty Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde «Qazaq lıngvıstıkasy: bolashaǵy men ózekti máseleleri» atty ǵylymı konferensııa ótti. Oǵan ýnıversıtettiń oqytýshylary men A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtý­tynyń ǵalymdary qatysty. Konferen­sııa barysynda qazaq tiliniń memlekettik til retinde qoǵamnyń túrli salalarynda qol­danylý barysy aıtyldy. Búginde ózge ult ókilderiniń qazaq tilin úırenýge degen qy­zy­ǵýshylyǵynyń artyp kele jatqandyǵy, qazaq tiliniń ǵylym tiline aınala bastaǵandyǵy jó­nin­de sóz qozǵaldy. Konferensııa sońynda ana ti­lin ardaq tutqan, til janashyrlary bo­lýdy murat etken stýdent jastar tilge qatysty óz óleńderin oqydy.  Aıgúl Ahanbaıqyzy, «Egemen Qazaqstan» Aqtaý Aqtaýda «Máńgilik El – mártebeli til» atty patrıottar forýmy ótti. Mańǵystaý oblystyq tilderdi damytý, muraǵattar men qujattama basqarmasynyń uıymdastyrýymen ótken sharaǵa memlekettik mekemelerdiń qyzmetkerleri, stýdentter men jastar, oqýshylar jáne elimizdiń ózge qalalarynan qurmetti qonaqtar qatysty. Sonaý bir jyldary el yqylasyna bólengen «Úsh Tatıananyń» biri Tatıana Býrmıstrova da forýmǵa arnaıy shaqyrylypty. Patrıottyq shara Qazaqstandy meken etken túrli ult ókilderi arasyndaǵy dostyq pen birlikti nyǵaıtýdy, memlekettik til saıasatyn júzege asyrýdaǵy jetistikterge ún qosýdy, son­daı-aq osy izgi ustanymda jastardyń úle­s­in arttyrýdy, básekege qabiletti qoǵam mú­shesi retinde jas býynyń patrıottyq sezi­min kú­sheıtýdi jáne úsh tildi meńgergen jańa býyn­nyń úlgili ımıdjin nasıhattaýdy maqsat etti.  Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe Oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń uıymdastyrýymen «Til – táýelsizdik tiregi» atty saltanatty shara ótkizildi. Jıyn bary­synda oblystyq tilderdi damytý basqar­ma­synyń basshysy Gúlaıym Tólebaeva men oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Erbol Nurǵalıev memlekettik tildiń órisin keńeıtýge atsalysyp kele jatqan jastarǵa alǵys hat jáne syılyqtar tapsyrdy. Mara­pat­taý rásiminen keıin «Nurly Álem» qoǵamd­yq qory «Memlekettik til – meniń tilim» atty baıqaýyn ótkizdi. Bul báıgede birin­shi oryndy Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty­nyń dıspetcheri Rýslan Gasaev, ekinshi oryndy Gýmanıtarlyq kolledjiniń oqýshy­sy Aıjan Iýn, úshinshi oryndy Aýyl sha­rýashylyq kollledjiniń oqýshysy Valentına Mıshenskaıa ıelendi. Baıqaýdyń qorytyndysy boıynsha júldegerler baǵaly syılyqtarmen, dıplomdarmen marapattaldy.  Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Kókshetaý Stepnogorsk qalasynda Mádenıet jáne tilderdi damytý orta­ly­ǵynyń uıymdastyrýymen ótkizilgen kór­kemsóz oqý sheberleriniń baıqaýynda Aqsý orta mektebiniń 10-synyp oqýshysy Tatıa­na Kotenko úzdik atandy Ol Muqaǵalı Maqa­taevtyń «Úsh baqytym» óleńin, «Qazaqstan qaharmandary» kitabynan alynǵan «Ǵalym Shoqan» essesin tolǵanysty kórkemdikpen jetkize bildi. Sondaı-aq, qalanyń jumysshy kentterinde «Til – dostyqtyń dánekeri» baıqaýy kópshiliktiń kóńilinen shyqty. Ásirese, úsh tuǵyrly til baǵyty balabaqsha tárbıelenýshileri arasynda qyzy­ǵý­shylyq týdyrdy. Má­selen, «Baldyrǵan» balabaqshasyndaǵy «Til­diń mereıi – eldiń mereıi» baıqaýyna joǵa­ry toptyń búldirshinderi túgel qatys­ty. Al jalpyqalalyq básekede «Kolo­sok» balabaqshasynan Gardeı Kraeva, «Baldyr­ǵannan» Tólesh Ádilhan men Áltaıyr Muqanov, «Býratınodan» Ásel Cherkasova úsh tilde mánerlep taqpaq aıtýymen tańǵaldyryp, birinshi oryndy ıemdendi.  Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan» Qaraǵandy Oblys boıynsha 800 adam memlekettik tilden dıktant jazdy. Bul sharaǵa óz saýatyn teksergisi kelgender erikti túrde qatysty. «Mátindi biz tilderdi oqytý ortalyǵymen birlese otyryp tańdadyq. Nátıjesinde, árqaısysy 120 sózden turatyn úsh nusqa iriktelinip alyndy. Al dıktant ortalyqtyń aǵa ádiskeri Jupar Jaqanova tańdaǵan nusqa boıynsha jazyldy. Taqyryp mátinine Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy jáne basqa da aıtýly datalar arqaý boldy», dep atap ótti oblystyq tilderdi damytý jónindegi basqarmanyń aǵa mamany Saltanat Rahmetova. Dıktant «Qaztest» júıesi boıynsha tekseriledi. Onyń talaptaryna saı, eń joǵary upaı 25 balǵa teń. Al ozattardyń qataryna qosylý úshin dıktant jazýshy kem degende 18 ball alýy kerek.  Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» Qostanaı «Memlekettik til – meniń tilim» aksııa­sy aıasynda kóptegen ıgi sharalar oblys ortalyǵynan bastap, qalalar men aýdandardy, aýyldardy da qamtydy. Oblystyq tilderdi damytý basqarmasy jáne «Sosıým & Iа» qoǵamdyq birlestiginiń uıytqy bolýymen «Tildaryn» klýbynyń músheleri Qostanaı aýdanynyń jastarymen kezdesti. Sharany klýbtyń belsendi músheleri Indıra Ivanova, Aleksandra Kashelıýk, Olga Tıhova memlekettik tilde júrgizdi. Aksııanyń maqsaty memlekettik tildi nasıhattaý, onyń qoldanys aıasyn keńeıtý bol­ǵandyqtan, jas­tar osy taqyryptar tóńireginde pikir almas­ty. Qyzyqty sharanyń biri Ishki ister mınıstr­liginiń Qostanaı oqý ortalyǵynda ótti. «Til – birligimizdiń nyshany» atty sharada polıseıler «Til jáne dostyq» dep atalatyn sporttyq oıyndarǵa, til saýattylyǵyn pash etetin shyǵarma, dıktant jazýdan, aýdarmadan ótken baıqaýǵa qatysty. «Jastar jarys­ty unatady. Sondyqtan tilge baılanysty merekelik sharanyń barlyǵy da dýmandy ótti. Eń bastysy, baıqaýǵa daıyndalǵan jastardyń jeńiske jetýine memlekettik til kómektesedi» deıdi Oqý ortalyǵynyń dırektory T.Meńdibaev.  Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» Qyzylorda «Dostyq úıindegi» «Til – tatýlyq tiregi» oblystyq festıvaline aımaqtaǵy zııaly qaýym ókilderi, til janashyrlary, barlyq meke­me jáne joǵary oqý oryndarynyń bas­shylary, munaı kompanııalary men etnomá­denı birlestik ókilderi, stýdent jas­tar men oblystyq, aýmaqtyq mekemelerdiń memle­kettik tilge jaýapty qyzmetkerleri qatysty. Sharada birqatar til janashyrlary marapattaldy. Sonymen qatar, etnomádenı bir­lestikter arasynda ótkizilgen «Memle­kettik til – meniń tilim» oblystyq baıqaýynyń jeńimpazdaryna da qurmet kórsetildi. Festıval barysynda jınalǵan qaýym­ǵa merekelik shashý retinde ázirlengen konsert­tik baǵdarlama usynyldy. Etnomádenı bir­les­tikter ózderiniń án-bı ónerlerin kórsetti.  Erjan Baıtiles, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar «Memlekettik tilde úzdik qyzmet kórsetý» konkýrsynyń jeńimpazdary anyqtaldy. Bul baıqaýǵa memlekettik qyzmetkerler, jeke kásipkerler, meıramhana daıashylary jáne qarjylyq uıymdardyń mamandary qatysty. Baıqaýǵa baǵa berýshiler qatysýshylardyń memlekettik tilde sóıleý mánerine, kásibı sheberligine jáne olar ázirlegen beınerolıktiń mazmunyna nazar aýdardy. – Til saıasatyna oraı tamyz jáne qyrkúıek aılarynda oblys boıynsha 200-den astam is-shara uıymdastyryldy. Al «Memlekettik tilde úzdik qyzmet kórsetý» baıqaýyn bıyl alǵash ret ótkizdik. Qatysýǵa úmit bildirgender qatary kóp boldy jáne usynǵan materıaldarynyń sapasy da joǵary, – dedi oblystyq tilderdi damytý basqarmasy basshysynyń orynbasary Gúlsara Kokına. Baıqaý qorytyndysy boıynsha «Áleý­mettik tólemderdi vedomstvoaralyq esepteý ortalyǵy» departamentiniń qujattardy qa­byldaý jónindegi mamany Sánııa Qasanova birinshi, «Eýrazııalyq bank» AQ qarjy keńesshisi Janerke Turarbekova ekinshi, «Biryńǵaı jınaqtaý zeınetaqy qory» AQ Pavlodar oblysy boıynsha jetekshi mamany Gúlbıra Temirova úshinshi orynǵa ıe boldy.  Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» Petropavl Bıyl óńirde Qazaqstan halqy tilderiniń fes­­tıvali aıasynda úsh júzge jýyq is-shara ótki­zý belgilengen. «Til–parasat» saıysyna qazaq tilin erkin meńgergen orys jastary qatysyp, úsh kezeń boıynsha sheberlik synasty. Úmitkerlerdiń arasynan petropavldyq stýdent Galına Jý­kova erekshelendi. Ol qazaqsha tamyljyta án salyp, Abaıdyń qara sózderi men óleńderin jatqa oqyp, oza shapqandyqtan birinshi orynǵa laıyq dep tanyldy. 1400-deı oqýshy bilim alatyn, 9 etnobólim jumys isteıtin ulttyq órkendeý mektebinde uıymdastyrylǵan shara «Nur Otan» partııasy jergilikti fılıalynyń qoldaýymen ótip, mazmundylyǵymen este qaldy. Baıqaý-saıystardyń qaı-qaısysynda bolsyn til–halyq qazynasy, ulttyń jany, mem­lekettik til Qazaqstandy Otanym dep ardaq­taı­tyn ár perzenttiń ortaq tili degen maqsat nysana etildi.  О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» О́skemen Bir aı boıy Shyǵys óńirindegi túrli ulttyń tili men dástúrin pash etken «Otanymyz ortaq, tilimiz túrli, tilegimiz bir» atty oblystyq festıval el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnaldy. Semeıdiń ortalyq saıabaǵynda ótken sharaǵa О́skemen, Kýrchatov sekildi qalalar men Jarma, Besqaraǵaı, Borodýlıha, Zyrıan, Ulan aýdandarynan arnaıy kelgen túrli etnos ókilderi ózderiniń tarıhy men salt-dástúrine baılanysty kórmeni jurt nazaryna usyndy. Shyǵysqazaqstandyq til janashyrlary al­­dymen saıabaqtaǵy Shákárim eskertkishine gúl shoqtaryn qoıyp, aqyn rýhyna taǵzym etti. – TMD elderi ishinde tilder merekesi Qa­zaq­­standa ǵana toılanady. Bul merekeniń artyq­­shylyǵy elimizde turatyn barlyq halyq­­tardy jaqyndastyryp, týystyrady, – dedi oblystyq «Vozrojdenıe» nemis qoǵam­dyq birlestiginiń tóraıymy Lılııa Goncharýk. Sondaı-aq, sharaǵa jınalǵan jurtshy­lyq­ty Semeıdegi tatar jeksenbilik mektebiniń oqytýshysy Raýfa Nýrlına, orys áleýmettik-mádenı ortalyǵy tóraǵasynyń orynbasary Nadejda Kozyreva jáne taǵy basqalar quttyqtap, jyly lebizderin bildirdi.  Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan» Taldyqorǵan Taldyqorǵandaǵy Dostyq úıi – Qoǵamdyq kelisim ortalyǵynda «Til tutastyǵy – el tutastyǵy» atty dóńgelek ústel májilisi ótti. Jıynda Almaty oblysynda 105 etnos ókilderi bir atanyń balalaryndaı tatý-tátti ómir súrip, memlekettik tildi jete úırenýde ekendigi basa aıtyldy. Basqosýda etnos ókilderi men mektep oqýshylary, I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń stýdentteri sóz alyp, memlekettik tildiń damýy jaıly, bo­lashaqtaǵy qazaq tiliniń ahýaly tóńire­ginde oı órbitip, óz pikirlerin ortaǵa saldy. Al «Parasat» til janashyrlary klýby­nyń tóraǵasy Igor Skoromnyı qazaq halqy­nyń janashyrlyǵy men onyń qasıetti tili­niń ǵumyry uzaq bolatynyn jetkizip, sol jolda klýb músheleri jabyla jumys atqara­tyndyǵyna senim bildirdi. Nurbol Áldibaev, «Egemen Qazaqstan» Taraz Tilderdi damytý basqarmasy til janashyrlary men memlekettik tildi jetik meńgergen etnos ókilderiniń jáne oblystaǵy etnomádenı birlestik ókilderiniń arasynda «Til – tatýlyq tiregi» atty oblystyq festıval ótkizdi. Búginde qasıetti Áýlıeata jerinde tatýlyǵy men birligi jarasqan 80-nen astam ult pen ulys tatý-tátti ómir súrip jatyr. Memlekettik tildiń qoldanylý aıasyn keńeıtý, mártebesin kóterý men mańyz­dy­lyǵyn keńinen nasıhattaý jáne óńirdegi túrli etnostardyń ana tilderin damytýǵa qoldaý kórsetý, sondaı-aq elimizdegi tatýlyq pen azamattyq kelisimdi nyǵaıtýdy basty maqsat tutqan bul is-shara barysynda birqatar til janashyrlary alǵys hatpen marapattaldy. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Shymkent «О́ziń turyp jatqan, bolashaǵyńdy baılanystyrǵan memlekettiń tilin bilmeseń, bilýge tyryspasań, ol seniń biligińniń, máde­nıe­tińniń tómendigi. Ony osyndaǵy barsha ulttar men ulys ókilderi bilýge tıisti». Oblysta ótken «Memlekettik til» baı­qaý­ynda Iran etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy Kapar Pýr osylaı dedi. Shymkent qalalyq tilderdi oqytý orta­lyǵy ótkizgen baıqaýǵa qatysqan memlekettik qyzmetkerler segiz komanda bolyp synǵa tústi. Olar tórt bólimnen turatyn saıys barysynda til sheberligi, sheshendik sóz óneri jaǵynan da ózderiniń biliktiligin baıqatty. Memlekettik tilde qoldanystaǵy júrgen úsh júzge jýyq termınderdiń mánin tarqatty. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»