Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev keshe jumys babyndaǵy saparmen Aqmola oblysynda boldy. Elbasy sapary aıasynda Qazaqstan Táýelsizdigimen qurdas «Kókshetaý mıneraldy sýlary» aksıonerlik qoǵamynda jańa ınnovasııalyq jeli iske qosyldy.
О́ńirdegi kezekti irgeli joba
О́tken jyly qolǵa alynǵan bul jobaǵa 3,7 mıllıard teńge qarjy jumsalǵan jáne kóptegen jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik týǵan. Jańa óndiristik jeli alkogolsiz sýsyn daıyndaýdyń barlyq aınalymynda klasterlik júıemen jumys isteıdi, ıaǵnı sýsyndy daıyndap, ózderi jasaǵan qutylarǵa quıyp, tutynýshylarǵa daıyn ónimdi úzdiksiz jetkizedi. Munda germanııalyq eń sońǵy úlgidegi qurylǵylar ornatylǵan. Jumystyń bári avtomattandyrylyp, kompıýterlik baǵdarlamamen basqarylady. Osylaısha, Kókshe óńirindegi irgeli kásiporynnyń óndirisin keńeıtetin taǵy bir jańa jobasy jumysqa kiristi. Osynyń nátıjesinde óndiris qýaty arttyrylyp, jańa tabys arnasy ashyldy deýge bolady. Qala quraýshy kásiporyn bıýdjet qorjynyn tolyqtyrý arqyly áleýmettik salanyń damýyna súbeli úles qosatyny belgili.
Elimiz táýelsizdigin alǵan 1991 jyly qurylǵan kásiporynda búginde 100-ge tarta ónim túrleri shyǵarylady. Onyń ishinde sońǵy 15 jyl boıy «Týran» brendimen («TURAN») Reseı Federasııasyna mıneraldy sýlar men alkogolsiz sýsyndar turaqty túrde jetkizilip keledi. Bul kásiporynnyń ónim túrlerin kóbeıtýge, sapalyq kórsetkishterdi jaqsartýǵa umtyldyratyny anyq. Zaýyt shyǵarǵan tabıǵı taza sýsyndardy elimizdiń barlyq óńirinen kezdestirýge bolady jáne tutynýshylar tarapynan jaqsy baǵasyn alǵanyn aıtýymyz kerek. Qazirgi kúni kásiporynda ekologııalyq taza aımaqtardan býtıldengen tabıǵı mıneraldy sý shyǵarý boıynsha Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy halyqaralyq mańyzy bar eń úzdik ınnovasııalyq qazaqstandyq kásiporyndy qurýǵa arnalǵan jahandyq jańǵyrtý bastaldy. 2020 jylǵa deıin tabıǵı mıneraldy sýdy jylyna 400 mıllıon lıtrge deıin jetkizýge múmkindik beretin óndiristik qýatty arttyrý josparlanǵan.
Aksıonerlik qoǵam prezıdenti Murat Ahmetovtiń aıtýynsha, kásiporyn jumys istegen ýaqyttan beri bıýdjetke 50 mıllıard teńgege jýyq salyq tólengen. Oǵan osynda jumys isteıtin 1 myńǵa jýyq jumysshynyń qosyp otyrǵan úlesi zor. Yntymaqty ujym el mereıin eseleý jolynda ekpindi isterimen tanyla beretini anyq.
Birlesken kásiporynnyń bereri kóp
Nursultan Nazarbaev Aqmola oblysyna jasaǵan jumys sapary barysynda el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy tuńǵysh birlesken joba – Kókshetaýdaǵy «Qazaqstannyń agroınnovasııalyq korporasııasy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń jumysymen tanysty.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes aıasynda qurylǵan «Aýyl sharýashylyǵy jáne kommýnaldyq tehnıkalarynyń Qazaqstan-Belarýs ındýstrııalyq-tehnologııalyq parki» ınvestısııalyq jobasy 2012 jyly qolǵa alyndy. Mundaǵy maqsat – Belarýstiń kommýnaldyq jáne aýyl sharýashylyǵy salalarynyń ozyq tehnıkalaryn elimizde qurastyryp, eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanysty nyǵaıtý. Jobanyń birinshi kezeńin júzege asyrý úshin 2014 jyly Belarýstiń «Mınsk traktor zaýyty» ashyq aksıonerlik qoǵamy jáne otandyq «Qazaqstan agroınnovasııalyq korporasııasy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi birlesip, «MTZ-QAIK» seriktestigin qurǵan bolatyn.
Sol jyly bul jobany Indýstrııalandyrý kartasyna engizý usynysy oblys ákimdiginiń janyndaǵy óńirlik úılestirý keńesiniń sheshimimen qoldaý tapty. Keıin sýmen, elektrmen jabdyqtaý, káriz jáne jylý júıesi tárizdi ınfraqurylymdy tartý máselesi de oń sheshildi. Jalpy, belarýstik kompanııanyń Aqmola oblysymen iskerlik baılanysy 2010 jyldan bastaý alady. Osy aralyqta 5 mıllıon AQSh dollaryna 7 túrli tehnıkanyń 500 danasy qurastyryldy. Shyǵarylǵan tehnıkalardyń bári – otandastarymyz tarapynan suranysqa ıe kommýnaldyq jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary.
Birlesken kásiporyn shyǵaryp jatqan traktorlardyń baǵasy da qoljetimdi. Sapasy da tehnıkalyq talaptarǵa saı. Soǵan oraı, kásiporyn qurastyrǵan tehnıkalar tutynýshylar tarapynan jaqsy suranys týǵyzyp otyr. Qazir traktorlardan bólek, júk kólikteri men arnaıy maqsattaǵy mashınalardyń da birneshe túri shyǵarylýda. Osylaısha, kásiporyn óndiris kólemin jyl sanap arttyra túsýde.
Jalpy, 2012 jyly bastalǵan bul jobany júzege asyrý úshin 3,4 mıllıard teńge kóleminde qarjy jumsalǵan. Qazir tolyqqandy jumys istep turǵan kásiporyn jyl saıyn 25 túrli aýyl sharýashylyǵy jáne kommýnaldyq qyzmetke arnalǵan tehnıkalardyń 5 myń danasyn shyǵarady.
Memleket basshysy «Qazaqstannyń agroınnovasııalyq korporasııasy» JShS eńbek ujymymen kezdesýde jobanyń mańyzdylyǵyn atap kórsetip, atqarylyp jatqan jumystarǵa oń baǵasyn berdi.
El damýy Elbasy eńbegimen baılanystyryldy
Budan keıin Elbasy kásiporyn ǵımaratynda aýdan ákimderimen, sharýashylyq basshylarymen, bıznes jáne zııaly qaýym ókilderimen júzdesti.
– Qurmetti aqmolalyqtar, egin oraǵy naýqany kezinde astyqty aımaqtardy aralap shyǵatyn ádetim boıynsha Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola oblystarynda bolyp, egin oraǵynyń barysymen, aımaqtardyń tynys-tirshiligimen tanystym, dep sóz bastaǵan Qazaqstan Prezıdenti bıyl atap ótilgeli otyrǵan Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵy qarsańynda elimizdiń ótken damý joldaryna sholý jasady.
Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldarynda dúken sóreleri bosap, óndiris toqtap qalǵan aýyr kezeńde endi ne isteımiz, qalaı damımyz degen másele alda turǵan sátte qıyndyqtan shyǵar jol izdep, jedel jekeshelendirý jumystaryn júrgizip, naryq talabyna saı jumys jolǵa qoıyldy, dedi Elbasy. 2000 jyldan bastap óndiris órge basyp, damý jolyna tústik. Mine, osy tusta Ulttyq qor qurylǵan edi. Keıin álemdik daǵdarystar jaǵadan alǵan qıyn kezeńderde sol qordyń arqasynda qıyndyqtardan shyǵa aldyq. Halyqtyń turmys jaǵdaıy jaqsaryp, jalaqy, zeınetaqy deńgeıi ósti. Jańa óndiris oryndary kóptep ashylyp, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip salasy qarqyndy damýǵa baǵyt aldy. Biz áleýmettik saıasatqa beriktigimizdi dáleldep kelemiz.
Táýelsizdik jyldarynda elimizge syrttan 250 mıllıard dollar ınvestısııa tartyldy. Onyń bári de elimizdiń ekonomıkasyn damytýǵa eleýli serpin bergeni anyq. Qazir Qazaqstannyń altyn valıýta qory 95 mıllıard dollarǵa jetip otyr. Táýelsizdik jyldarynda elimizde alty myńnan astam jańa kásiporyn iske qosyldy.
Memleket basshysy elimizdiń teńizge shyǵar joly bolmaǵandyqtan, basqa eldermen saýda baılanysyna, al ol óz kezeginde óndirisimizdiń damýyna keri áserin tıgizgenin, osy oraıda tyǵyryqtan shyǵar jol retinde avtokólik jáne temir jol baılanysyn damytýǵa jete kóńil bólingendigin atap ótti. Táýelsizdigimizdi alǵannan keıingi jyldarda eki myń shaqyrymdaı temir jol jáne bes myń shaqyrym avtokólik joly salynǵan. Qazir Qazaqstan avtokólik jáne temir jol ótetin tranzıtti el bolyp otyr. Munyń ózi saýda qatynastaryn damytýǵa ıgi yqpalyn tıgizýde.
Odan ári Memleket basshysy astanalyq oblys sanalatyn Aqmola oblysynyń qazirgi damý jaıyna toqtalyp, sońǵy jyldarda oblys sharýashylyqtarynyń 10 myńdaı sheteldik tehnıkany satyp alǵandyǵyn, ónimdiligi joǵary tehnıkalardyń arqasynda egin sharýashylyǵynyń aıtarlyqtaı damyp otyrǵanyn tilge tıek etti. Buryn oraq kezinde jan-jaqtan myńdaǵan adam men tehnıka aýyldarǵa kómekke aǵylatyn, al qazir ár sharýashylyq óz astyǵyn yń-shyńsyz qysqa merzimde jınap alady. О́ıtkeni, alymdylyǵy joǵary sheteldik tehnıkalary bar, dedi Elbasy.
Búginde álemdegi astyqty eksportqa shyǵaratyn úzdik on eldiń sanatyna kiretin Qazaqstan astyǵynyń tórtten birin óndiretin Aqmola oblysynda sońǵy jyldarda ónerkásip salasy da qarqyndy damyp keledi. Memleket basshysy táýelsizdik jyldarynda qol jetken jetistikter jaıly aıta kele, munyń bári ózdiginen kelmegendigin, ony jasaýǵa barsha qazaqstandyqtar óz úlesin qosqandyǵyn kóldeneń tartty.
Qazaqstan Prezıdenti oblysty ekonomıkalyq turǵydan ártaraptandyrýdyń basty qaınar kózi agrarlyq sektor ekenin atap ótti. Astananyń bir ǵana azyq-túlik beldeýi aıasynda 100-den astam jobany júzege asyrý úshin 85 mıllıard teńgege jýyq ınvestısııa tartyldy. Sońǵy 15 jylda 10 myńnan astam jańa traktor, astyq jınaıtyn kombaın men egin egetin keshen satyp alyndy, dedi Nursultan Nazarbaev.
Buǵan qosa, Memleket basshysy óńirdiń týrıstik salasyn damytý qajettigin atap aıtty. Jyl saıyn oblysqa júz myńnan astam týrıst keledi, oǵan Shortandy-Býrabaı kýrortty aımaǵyna memlekettik qoldaý kórsetilgeni de septigin tıgizip otyr. Keler jyly jazda Astanada mańyzdy tarıhı shara – EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi ótedi. Oǵan 100-den astam eldiń ókilderi qatysady. Olardyń kóbi Astanaǵa ǵana emes, osy óńirdiń týrıstik nysandaryn da tamashalaýǵa keledi, dep atap ótti Qazaqstan Prezıdenti.
Sońynda Nursultan Nazarbaev jınalǵan qaýymdy el Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıymen quttyqtap, otbasynyń amandyq-saýlyǵy men jańa tabys jáne baq-bereke tiledi.
Budan keıin oblys ákimi Sergeı Kýlagın aımaqtyń ekonomıkalyq-áleýmettik damýy jaıynda baıandap berdi.
Al Sosıalıstik Eńbek Erleri Arshaly aýdanyndaǵy «Ijevskıı» óndiristik birlestiginiń dırektory Ibragım Janǵorazov pen Zerendi aýdanyndaǵy «Jańa aýyl» sharýa qojalyǵynyń úılestirýshisi Sartaı Jumaǵalıev, bokstan álem chempıony Dına Jolaman sóz sóılep, Táýelsizdik tabystaryn Elbasynyń eren eńbegimen baılanystyrdy.
Baqbergen AMALBEK,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
