Dúısenova jumyssyz jastardy áskerge jiberýdi usynady

Osydan biraz buryn Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenova Úkimet otyrysynda jumyssyz jastardy áskerge jiberý týraly usynys aıtty. «Qorǵanys mınıstrligimen tıptik oqýdan soń jumyspen qamtylmaǵan, mektepten soń joǵary oqý oryndary jáne kolledjderge túspegen jastardy áskerge alý jaıyn qarastyryp jatyrmyz», – dep Premer-Mınıstr aldynda esep bergen ol, elimiz halqynyń 24 paıyzyn quraıtyn 14-29 jas arasyndaǵy 4 mıllıon 206 myń jastyń 686 myńy «erekshe nazarda ustaıtyn» jastar ekenin de eskertip ótti. Mınıstrdiń aıtýynsha, olardyń arasynda jumyssyz, ekonomıkanyń beıresmı salasynda tabys taýyp júrgender, ózin ózi jumyspen qamtyǵandar bar. «О́zin ózi jumyspen qamtyǵan jastardyń 68 paıyzy, jumyssyz jastardyń 38 paıyzy aýyldyq jerlerde turady. Bular – mektepten soń oqýǵa túspegen, bilim almaǵan jáne sottalyp shyqqandar», – dedi mınıstr. Bir qaraǵanda, jaı ǵana sandar bolǵanmen, bul – tereńirek boılap, keleshekke kóz tige alatyn jandardy qatty oılandyrýy tıis bultartpas derek. Búgingi búkil álemdi terrorızm elesi kezip, lańkestik áreketter osy kúnge deıin turaqtylyq araly sanalyp kelgen bizdiń Qazaq­stanymyzda da boı kórsete bastaǵan tusta, muny usaq-túıek dep qaraýǵa áste bolmaıdy. Ekin­shi jaǵynan, aýyl – qazaqtyń altyn besigi ekenin eskersek, áıteýir bir jumysty aldanysh kórip, sodan tapqan bolmashy ǵana tabys­ty talǵajaý etip júrgen jastardyń 70 paıyzǵa jýyǵy, al eki qolǵa bir kúrek tappaı júrgen jumyssyz jas­tardyń 40 paıyzǵa jýyǵy aýylda turatyny, ózge de tirshilik etý negizderimizdiń ózi qatty ózgerip otyrǵanyn kórsetedi. Onyń ústine «ózin ózi jumyspen qamtyǵan» qalǵan 30 paıyz jas pen jumyssyz jastardyń 60 paıyzy qalada turady. Al belgili jumysy, turaqty tabysy joq olar qaıda barady, kimge eredi?!. Bul – ulttyq bolmysymyz ben qazaqy asyl qasıetterimizdiń saqtalyp, ári qaraı damýyna da keri áserin tıgizip jatqany sózsiz. Sonyń saldarynan baýyrmal­dyq, meıirbandyq, úlkendi syılaý, kishini tyńdaý, aýyzbirlik, otbasyndaǵy syılastyq, elge, jerge, Otanǵa degen súıispenshilik sııaqty basqa da qundylyqtardyń qadiri kemip, sanany tek «tabys tabý kerek» degen materıaldyq qajettilik bılep, ol adamdardyń negizgi ómir súrý mánine aınalyp barady. Dál osyndaı jaǵdaıda aýyldyq jerlerdegi mıllıondaǵan gektar qunarly da shuraıly jerler ıgerilmeı, ónim óndirý bylaı tursyn, paıdaǵa jaramaıtyndaı deńgeıde tozyp bara jatqandyǵy qynjyltady. Jastardy eńbekpen qamtý, olardy otansúıgishtik rýhynda tárbıeleý, keleshegin qamtamasyz etý turǵysynan, Tamara Dúı­senova hanymnyń usynysy nazar aýdarýǵa ábden laıyq. Muny tezdetip sheship, jýyq arada iske asyrsa – nur ústine nur bolar edi. Onyń ústine tek jumyssyz júrgen jastar ǵana emes, 18 ben 27 jas arasyndaǵy barlyq jas qazirgideı 1 jyl emes, 2 jyl mindetti áskerı qyzmetten ótetin zań qabyldaý qajet. Tipti oǵan «Joǵary oqý oryndaryna kóp jaǵdaıda tek mindetti áskerı qyzmetin ótegen jastar ǵana qabyldanady», degen arnaıy bap engizilse de artyq bolmas pa edi? Sonda qazirgideı ata-anasynyń tirnektep jınaǵan qarjysyn 4-5 jyl boıy aqyly oqýǵa jumsap, sońynda jumyssyz qalatyn jaǵdaı da jaqsy jaǵyna qaraı ózgereri anyq. Áleýmettik, ekonomıkalyq turǵyda bul – el úshin de, qoǵam úshin de, ár-bir jas úshin de tek paıdaly bolatyny sózsiz. О́ıtkeni, sońǵy derekterge qaraǵanda, qazir jastardyń basym kópshiliginiń densaýlyǵy nashar. Biz 14 jasqa kelgen jasóspirimdi tirkeýge alyp, áskerı esepke qoıamyz. Ás­kerı esepke alynǵan árbir jas­óspirimdi turaqty dárigerlik baqylaýǵa alyp, aýrýy bar bolsa emdep, 18 jasqa tolǵansha ony ásker qata­rynda qyzmet etýge sa­qa­daı-saı etip daıyndasaq, qane. Bul salamatty urpaq tárbıeleý turǵysynan memleket úshin óte mańyzdy bolar edi. Ekinshi, jastar tolyq mindetti áskerı qyzmetten ótetin bolsa, olardyń barlyǵy taza áskerı bólimderge túspeıtini anyq. Sondyqtan áskerde jastarǵa ártúrli kásip úıretip, qyzmettiń sońǵy jylynda tikeleı bir kásipke beıimdep, mysaly jol, temirjol, turǵyn úı qurylysy, aýyl sharýashylyǵy, basqa da salalarǵa baýlysaq utylmas edik. Sóıtip, olardyń tapqan tabystary árqaısysynyń atyna ashylǵan arnaıy esepshottarǵa aı saıyn aýdarylyp otyrsa. Bul álemdik tájirıbede joq emes. Basqasyn bylaı qoıǵanda, biz kóbirek aralasatyn elderde, basty áriptesimiz – Reseıde munyń bári birazdan beri iske asyrylyp keledi. Taǵy bir mańyzdy nárse, stýdent jáne oqýshy jastardyń jylyna eki-úsh aı jumys isteıtin eńbek otrıadta­ryn uıym­dastyrýdy qolǵa alýdyń artyqtyǵy joq. Sondyqtan Tamara Dúısenova hanym­­­­nyń usynysyn tek jumys­syz jas­tardy ásker qata­ryna shaqyrý dep emes, sala­matty urpaq tárbıeleý, jastardyń kele­shegin qamtamasyz etý, mıllıondaǵan ju­mys kúshin olardyń jeke ózderi úshin de, qoǵam úshin de paıdaly bolatyndaı keshendi túrde qarastyrǵan lázim.  Qutmaǵambet QONYSBAI  Almaty oblysy