Qaraǵandyda jańa nan zaýyty ashylady

О́ndiristik qýaty táýligine 80 tonnaǵa jetetin jańa kásiporyn oblys ortalyǵynyń turǵyndaryn ǵana emes, seriktes qalalardy da nan-toqash ónimderimen tolyqtaı qamtamasyz etetin bolady. «Damý» qorynyń qoldaýy­men salynyp jatqan jańa ká­sip­orynnyń irgetasy bıylǵy jyldyń sáýir aıynda qalanǵan bolatyn. Soǵan qaramastan, jumys qarqyndy júrip, búgin­gi kúnde qurylysshylar ish­ki árleý-óńdeý jumystaryn aıaq­­­­taýǵa jaqyndap, qural-jabdyqtardy ornatyp jatyr. Jabdyq demekshi, onyń bar­lyǵy Eýropanyń eń úzdik zaýyttarynan jetkizilipti. Bári birdeı sheteldiki dep aıtýǵa taǵy bolmas, ǵımaratty salýǵa ketken qurylys materıal­da­rynyń túgeli ózimizde ja­sal­ǵan otandyq ónimder eken. Muny bizge «Saryarqa Nan Qara­ǵandy» JSSh bas dırektory Valentın Karakalıýk aıtyp berdi. – Men, – deıdi V.Karakalıýk, – qalada shyǵarylatyn nan ónimderiniń túgeliniń dámin tattym. Dál qazir bulardyń bá­rinen de dámdi nan pisiremiz dep senimmen aıta alamyn... Jańa zaýytta qalypty nan jáne baton shyǵaratyn avtomatty eki júıe bolmaq. Ta­ǵy ekeýi bólke nan men toqash pi­sirýge arnalady. Sonymen qatar, kondıter jáne qabattama sehtary da salynýda. Zaýyt basshylarynyń aıtýynsha, jańa kásiporyn konveıerinen shyqqan ónimderdiń baǵa­sy basqa óndirýshilerdikinen jo­ǵary bolmaıdy. Al sapa ja­ǵynan kelgende, maqsat – bá­se­kelesterdi basyp ozý. Bul ıgi istiń júzege asyrylýyn za­ýyttaǵy arnaıy zerthana qatań túrde qadaǵalap otyrady. Nan zaýyty iske qosyl­ǵan kezde munda 400-den as­tam adam eńbek etetin bola­dy. Qa­zirdiń ózinde synnan súrinbeı ótken naýbaıhanashylar  jumysqa alynyp jatyr. Tilek bildirgenderdiń kóp­tigine qaraǵanda, kásip­oryn­­­nyń jumysshy kadr­dan taryqpaıtyny besene­den bel­gili. Jumysqa qabyldan­ǵan qyzmetkerlerdi jańa qon­dyr­ǵylardyń tilin bilýge tá­jirıbeli tehnologtar men ın­jenerler oqytatyn kórinedi. Qyzmet kórsetý salasy­na kelsek, qazirgi talaptyń biri – tutynýshy nandy býy bur­qyraǵan ystyq kúıinde alǵandy qalaıdy. Iаǵnı, tań atar-atpastan peshten jańa ǵana shyqqan nan dúken sórelerinde turýy kerek. Sondyqtan da munda ón­diristiń damýy óz aldyna, ónimdi jetkizý men ótkizý­ge de basa kóńil bólingen. Bas dı­rektordyń aıtýynsha, nan-toqash ónimderiniń satylymda joǵary nátıjege jetýine logıstıkanyń yqpaly zor bol­maqshy. Sondyqtan zaýyt janynan jóneltim aı­maǵy salynyp, jeke kólik se­hy qurylǵan. Onyń qu­ramy Qazaqstanda jasap shy­ǵarylǵan 57 jańa nan tasýshy avtomobıl­den turady. Budan bólek, zaýyttyń óz men­shigindegi tu­raqty dúkender jelisi de salynbaqshy. Tek qa­na zaýyt ónimderin satatyn bul saýda núkteleriniń sany 47-ge jetkiziledi. Olardyń árqaı­sysynyń aýmaǵy 30 sharshy metrdi quraıtyn bolady dep jos­parlanǵan. Jańa zaýyttyń otyz jyldan beri nan pisirý sala­synda eńbek etip kele jatqan tájirıbeli basshysynyń paıym­daýynsha, adamdar ylǵı da ózderiniń ata-anasy jegen nan ónimderin tutynýǵa beıildi bolyp turady eken. Degenmen, qazaqstandyq naýbaıhanashylar qoldanyp júrgen eski reseptterdi birte-birte jańa tehnologııalarmen almastyrý basym baǵytta­ǵy sharýalardyń biri bolyp otyr. Mysaly, zaýyttaǵy un qap­­talmaǵan ádis boıynsha saq­talmaq. Un saqtaıtyn qoımanyń qabyrǵasy tat bas­paıtyn bolattan jasalǵan. Mundaı qoımalar búkil Eýro­panyń ózinde birdi-ekili jerde ǵana kezdesedi eken. Nannyń dámdi bolyp pisýi unyna da baılanys­ty. Ja­ńa zaýytqa un jetkizýshiler qazir­­diń ózinde belgili. Olar­dyń barlyǵy da jergilikti astyq óndirýshiler. Tańdaýdyń bu­laısha túsýi de tegin emes. Ne­ge deseńiz, Ortalyq Qazaq­standa ósiriletin qatty bıdaı suryby keńestik kezeńnen keıingi keńistiktegi naýbaıhana­shylar arasynda joǵary sura­nysqa ıe eken. Babyna jetpegen ashyt­qysyz nannyń dámi tatyp alǵy­syz bolady. Sondyqtan da jańa kásiporyn ashytý bóli­miniń jumysyna erekshe mán bermekshi. Bul jerde Fransııadan ákelinetin ashytqy daqyldary negizinde ashytylǵan sút ónimderi ashyt­qysy paıdalanylatyn qamyr saqtalatyn bolady. Jalpy, sońǵy jyldary ob­lysta nan jáne nan-to­qash ónimderin shyǵaratyn ká­siporyndarǵa degen kózqaras erekshe. Mysaly, byltyr Balqash qalasynda da 140-qa taıaý adamdy jumyspen qam­­­­tyǵan jańa nan zaýyty salynǵan bolatyn. Qysqa ǵana ýaqyt ishinde boı kótergen, zamanaýı talaptarǵa saı bul kásiporynnyń búginde 60-tan astam asa sapaly nan ónimderin shyǵaryp, jurttyń ystyq yqy­lasyna bólinip otyrǵany belgili. Bárin aıt ta, birin aıt, Ar­qa óńiri turǵyndarynyń aq das­tarqanynan búgingi talap­qa saı tehnologııamen pisirilgen, dámi til úıiretin  nan-toqash ónim­­deriniń úzilmeıtindigi qýantady. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY