Kókeıkesti kógildir otyn

«QazTransGaz» AQ «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldy gaz qubyrynyń qýatyn arttyrýda Bir jylǵa jeter-jetpes ýaqytta «QazTransGaz» birneshe iri jobany eńserdi. Máselen, ótken jyldyń sońyna qaraı ulttyq operatorymyz el ekonomıkasyndaǵy eń mańyzdy oqıǵalardyń biri – «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldy gaz qubyrynyń «S» jelisin paıdalanýǵa bergen bolatyn. Bul – energetıkalyq jáne óńirlik áriptestik salasyndaǵy iri halyqaralyq jobanyń qorytyndylaýshy kezeńi boldy. Endi mine, kezekti ret eki mem­lekettiń, ıaǵnı Qazaq­stan men Qy­taı­­dyń beldi BAQ ókilderi arnaıy jolǵa shyǵyp, shalǵaıda jatqan Almaty oblysy Uıǵyr aýdanynda úlken istiń bitkenine kýá boldyq. Biz buǵan deıin de myna ja­han qazir tabıǵı resýrstar úshin talasyp, qyrǵı-qabaq bolyp jat­qan za­man­da Qazaqstan aına­lasyndaǵy kórshilerimen qaı kezde de kókeıkesti bolyp kelgen kó­gildir otyn máselesin tatý jolmen sheship jatqany shynynda tereń saıası mánge de ıe ekenin til­ge tıek etkenbiz. Sodan beri ózger­gen dúnıe joq. Al tabıǵı otynmen qam­tamasyz etýdiń mańyzdylyǵy sol kúıinde qala bermek. Sonymen, ótken juma kúni saltanatty túrde «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldyq gaz qubyry «S» je­lisiniń №4 jáne 8 kompressorlyq stansalaryn paıdalanýǵa berý resmı rásimi ótti. Qarapaıym tilmen aıt­qanda, bul stansalar jalpy uzyn­dyǵy 7,5 myń shaqyrymnan as­tam «Túrikmenstan – О́zbekstan – Qa­zaqstan – Qytaı» transulttyq ma­gıstraldy gaz qubyrynyń qu­ramdas bóligi bolyp tabylatyn «Qa­­zaqstan-Qytaı» qubyrynyń qysymyn kóterip, gaz ótkizgishtik áleýetin aıtarlyqtaı kúsheıtedi. Al «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldy gaz qubyry «S» jelisiniń uzyndyǵy – 1303 shaqyrym. Bul oqıǵanyń erekshe atap aıtatyn tusy – zamanaýı tehnıkamen jab­dyqtalǵan alyp kompressorlyq stansalar qashyqtyqtan basqarý jo­lymen, ıaǵnı kádimgi smartfon arqyly basqarý, baqylaý júıesimen qamtamasyz etilgen. Qaýipsizdiktiń joǵary deńgeıimen de qamtamasyz etilgen. Endigi jerde bul nysandardyń ju­mysy «S» jelisiniń ótkizý qa­bi­­letin jylyna 20 mıllıard tekshe metr gazǵa deıin ulǵaıtýǵa múm­kindik beredi. Al eń zamanaýı teh­nologııalarmen jabdyqtalǵan bar­lyq úsh «A», «V» jáne «S» kom­pressorlyq stansalardyń qury­ly­sy tolyq aıaqtalǵannan keıin gaz tasy­maldaý qýattylyǵy jylyna 55 mıllıard tekshe metrge deıin jetedi. Joǵaryda atap ótkendeı, ja­ńa kompressorlyq stansalar álem­­­­­degi jetekshi gaztýrbınalyq jáne kompressorlyq tehnıkala­ryn jasaıtyn «Rolls-Royce» já­ne «General Electric» kompa­nııa­larynyń ınnovasııalyq qural-jabdyqtarymen jaraqtalǵan. «QazTransGaz» AQ tapsyrysymen elimizdiń gaz tasymaldaýshy júı­esi úshin alynǵan gaz aıdaýshy agregattardyń qazirge taıaý jáne alys elderde balamasy joq deýge bolady. О́ıtkeni, bul tehnologııa­lar eń sońǵy, eń jetildirilgen, tıim­diligi joǵary ın­novasııalyq jabdyqtar. Munan da bólek kom­­­pressorlyq stansalardyń qosymsha kómekshi júıeler ke­sheni magıstraldy gaz qubyryn paıdalanýdyń barlyq kezeńinde qaýipsiz jáne tehnologııalyq tur­ǵy­da úzdiksiz gaz tasymaldaýdy qam­­­­­­ta­­­masyz ete alady. Budan basqa, agregattardy ázirleý barysynda onyń ekologııalyq qaýipsizdigi de eskerilgen. Iаǵnı, kompressorlyq stansalar zııandy qaldyqtardy aýa­ǵa barynsha az shyǵarady ári qur­ǵaq qaldyqtardy súzip otyratyn  júıemen qamtamasyz etilgen. Sonymen, jańa nysandardy sal­­tanatty túrde iske asyrý shara­syna Qazaqstan men Qytaı tarapynan osynaý jobaǵa tikeleı jaý­apty kompanııalar men jergilikti bılik ókilderi túgel qatysty. Bul oqıǵanyń óńir úshin de, memleket úshin de mańyzdylyǵyn Qazaq­stan Respýblıkasynyń Energetıka vı­se-mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev atap ótti. Al Almaty oblysy áki­­­­­mi­­niń orynbasary Ǵalymjan Áb­diraıymovtiń aıtýynsha, bir ǵana kompressorlyq stansa oǵan jaqyn eldi mekenderdiń 100-ge tar­ta tur­ǵynyn turaqty jumyspen qam­tamasyz etedi. Sonymen, Ortalyq Azııadaǵy eń úlken tranzıttik gaz qubyrynyń qýatyn artyratyn kompressorlyq stansalardy qosý planshet arqyly onlaın júıede júzege asyryldy. Iаǵnı KS-4 Jambyl oblysy Turar Rysqulov aýdany Lýgovoı stansa­sy mańynda bolsa, ekinshi KS-8 biz turǵan Almaty oblysy Uıǵyr aý­dany Sharyn kentiniń mańynda  ornalasqan edi. Osynaý aıtýly sharada «Qaz­MunaıGaz» UK» AQ atqarýshy vıse-prezıdenti Qaırat Shá­ripbaev: «Otandyq gaz salasyn damytý memlekettik energııa saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bizdiń al­dymyzǵa eksporttyq baǵyttardy keńeıtý, otandyq gaz tranzıtin ulǵaıtý jóninde min­detter qoı­dy. Sondyqtan «QazTransGaz» eks­porttyq gaz tasymaldaý dálizderin keńeı­týge, eń ozyq tehnologııalardy óndiriske engizýge zor kóńil bóledi. Bul gaz magıstraldarynyń uzaq jyl­dar boıyna irkilissiz jumys isteýine ǵana emes, tasymaldaý kó­lemderin qajettiligine qa­raı ulǵaıtýǵa da múmkindik beredi. Mysaly, paıdalanýǵa beriletin kompressorlyq stansalar «Qazaq­stan-Qytaı» magıstraldy gaz qubyrynyń ótkizý qabiletin keıin­nen ulǵaıtý múmkindigin eskere otyryp jobalanǵan. Iаǵnı, 4-shi jeli salynǵan jaǵdaıda jańa kom­pressorlyq stansa salyp, oǵan qomaqty aqsha jumsaýdyń qajeti joq. Biz barlyq burmalardy tósep qoıǵandyqtan, tek jańa jelini qosý qaldy. Budan basqa, osy óńirlerdiń barlyq tutynýshylaryn gazǵa qosý­dy qamtamasyz etetin burma gaz qu­byr­lary kózdelgen», – dep atap ótti. Sonymen, qurylysy 2013 jy­ly bastalǵan stansanyń negizgi tapsyrys berýshisi «Azııalyq gaz qubyry» JShS men «SRSS» JShS birikken kásiporny bolyp tabylady. Atalmysh kompanııalar atynan «Azııalyq gaz qubyry» JShS bas dırektory Chjýn Fan sóz alyp, stansalardyń sátti jumysqa qo­sy­lýymen quttyqtap, jobany júr­gizý barysynda udaıy qoldaý bildirip otyrǵan «QazTransGaz» kompanııasyna úlken alǵysyn bildirdi. Qalaı desek te, bul nysandardyń iske qosylýy birqatar strategııalyq maqsattardy sheshe alady. Onyń ishinde ishki naryqty gazben irki­lissiz qamtamasyz etý úshin oń­tús­tik dálizdiń gaz tasymaldaý qýa­tyn arttyrý da bar. Jáne Qy­taı baǵytyndaǵy eksporttyq múm­kindikterdi ulǵaıtyp,  oǵan qosa elimizdegi magıstraldy gaz qubyr­laryn biryńǵaı gaz tasymaldaý jú­ıe­sine biriktirýge múmkindik beredi. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» Almaty oblysy