Redaksııasy vagonda bolǵan basylym

«Ortalyq Qazaqstan» gazetine – 85 jyl Keńes dáýirinde dúnıege kelgen alǵashqy qazaq basylymdarynyń biri – Qaraǵandy oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń jaryqqa shy­ǵyp kele jatqanyna 85 jyl tolyp otyr. Osynsha jasap, el qajetine ja­rap kele jatqan gazet ataýly saýsaqpen sanarlyq. Bastapqyda «Qara­ǵandy proletarıaty» degen ataýmen jaryq kórgen basylymnyń tuńǵysh redaktorlarynyń biri Bárı Mázıtov ótken ǵasyrdyń 60-shy jyl­dary jazǵan esteliginde bylaı depti: «Jurtqa málim, sol jyldary Qaraǵandy basseıniniń irgesi jańa qalanyp jatqan kez boldy. Ne redaksııalyq, ne baspahanalyq úı bolmaǵandyqtan, panalaǵan alǵashqy ornymyz vagon edi. Gazet shyǵarý jumysynyń barlyq prosesi osy tar vagonda atqaryldy». 85 jyldan beri gazet qoǵam ómirine belsene aralasyp, Ortalyq Qazaqstan óńiriniń tynys-tirshiligine aına bolyp keledi. Munda osynsha ýaqyt ishinde qyzmet istegen qalamger-jýrnalıster, baspa isiniń basqa da mamandary qyrýar ıgi isterge muryndyq bolyp, talaı jannyń taǵdyryna oń áserin tıgizdi. Aıta ketý kerek, «Ortalyq Qazaqstan» – Ahmet Baıtursynulynyń «Gazet – halyqtyń kózi, qulaǵy hám tili» degen áıgili anyqtamasynan keıin kóp keshikpeı shyqqan basylymdardyń biri. Jáne sol qazaqtyń Ahańdaı arysy aıtqan sózdiń údesinen shyǵa bildi. Endi she, bastapqyda «Qaraǵandy proletarıaty», keıin 1938 jyldan «Sovettik Qaraǵandy» ataýymen shyǵyp turǵan gazet redaksııasynda qazaqtyń Sattar Erýbaev, Ǵabıden Mustafın, Áljappar Ábishev syndy qarymdy qalamgerleri qyzmet istegen. Qazynaly Qaraǵandyǵa aqyn-jazýshylar jıi kelip turǵany málim. Sondaı saparlarynda qazaq ádebıetiniń Beıimbet Maılın, Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov syndy zańǵar tulǵalary árdaıym osy gazettiń redaksııasynda bolyp, Qaraǵandy jaıly tyń týyndylaryn usynyp otyrǵan. Osyndaı uly qalamgerler oblystyq basylymdy jańa bıikterge kóterdi. Múmkindik bolsa, osyndaı me­reıtoı tusynda «Ortalyq Qa­zaqstan» gazetinde búginge deıin qyzmet atqarǵan jandardyń barshasyn, olardyń sińirgen eńbegin atap kórsetse de artyq bolmas edi. Biraq ony gazet betiniń kótermesi anyq. Degenmen, sonaý 1931 jyldyń 4 qazanynan bastap shyǵyp kele jatqan basylymnyń bas redaktorlaryn atap ótken artyq bolmas dep oılaımyz. Basylymdy alǵashqy sanynan 1997 jylǵa deıin H.Sadyqov, B.Mázıtov, J.Ormanbaev, S.Úsenov, T.Nurtazın, J.Sársekov, J.Ketikov, P.Jumanov, Á.Qaraǵulov, B.Táıkimanov, B.Isa­bekov, Á.Bóldekbaev, S.Ospanov, R.Saǵymbekov, T.Júsipov, N.Oraz­bekov, R.Súleımenov, T.Ermekbaev, B.Janatov, О́.Ahmetov syndy azamattar basqaryp, jemisti eńbek etti. Al ótken ǵasyrdyń sońǵy jyldarynan búginge deıin «Ortalyq Qazaqstannyń» tizginin tanymal qalamger, kezinde «Egemen Qazaqstannyń» Qaraǵandy oblysy boıynsha tilshisi, apparat qyzmetkeri bolǵan Maǵaýııa Sembaı ustap keledi. Men «Ortalyq Qazaqstan» gaze­tinde 1997 jyldan bertinge deıin qyzmet istedim. Kórmesek te kóńilmen sezingen burynǵy áriptesterimizge taǵzym ete otyryp, osy jerde ózim qatar qyzmettes bolǵan biraz qalamger jýrnalısterdi atap ótkenim oryndy bolar. Aldyńǵy býyn aǵalardan kózimiz kórgenderdiń birazy o dúnıelik te bolyp ketti. Arýaǵy rıza bolsyn dep olardyń qatarynda Serikbaı Alpysov, Maqsym Omarbekov, Dáýletbek Maqashev, Eskendir Tıshmaǵambetov, Zeınolla Ydyrysov, Ermaǵambet Luqpanov, Amanjol Aqyn aǵalarymyzdy atar edik. Aramyzda júrgen Aman Janǵojın, Maǵaýııa Sembaı, Serik Aqsuńqaruly, Serik Seksenov, Súıindik Janysbaı, Tileýqabyl Baıtursyn, Jumabek Imanáliuly, Tórehan Maıbas, Amandyq Rahuly, Oralbek Júnisuly, Ermek Baltashuly sııaqty júırik qalam ıeleriniń tálim-tárbıesin kórdik. Bular bir ózi tutas býyndaı boldy. Odan keıingide Erjan Imash, Jomart Ospan, Juldyz Toıbek, Aısha Turmaǵanbetova, Dáýletqalı Asaýov, Bolatbek Qaýysov, Serik Saǵyntaı, Qambar Ahmetov, Erjan Qalymbaı, Aldabergen Kempirbaev, Janat Jańqash sııaqty gazetke keńestik dáýirdiń sońǵy jyldary men el táýelsizdigi endi bekı bastaǵan tusta kelgen lek qosyldy. «Tolqynnan tolqyn týady, tolqyndy tolqyn qýady» demekshi, solardyń bári jýrnalıstıka áleminde aldyńǵylardan sabaq alyp, keıingilerge úlgi bola bildi. Damyǵan ústine damyp jatqan zamanda elektrondy tehnıkalar alǵa ozyp, baspa ónimderi keıinge ysyryla bastaǵany ras. Desek te, eń damyǵan degen elderdiń ózi merzimdi basylymnan bas tartyp kórgen emes. Oǵan mysal retinde dúnıeniń ár túkpirinen kún saıyn júzdegen myń tırajben shyǵyp jatqan «Taıms», «Le Fıgaro», «Gardıan», «Independent», «Deılı Telegraf», «Nıý-Iork Taıms», «Va­shıngton Post», «Faınenshel Taıms» sııaqty gazetterdi atasaq ta jetkilikti. Al ázirge eń úlken oblys – Qaraǵandynyń mańdaıaldy gazeti aptasyna úsh ret shyǵyp, 15 myńnan astam oqyrmanyn rýhanı azyqpen qamtamasyz etip otyr. Qaz daýysty Qazybek bıdiń «Sózdiń atasy – birlik, anasy – shyndyq» degen ataly sózin uran etken basylym óz ustanymynan aınymaı keledi. Áriptesterimizge 85 jyldyq mereıtoı qutty bolsyn deımiz! Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY