Amanatqa adaldyq

Elordadaǵy Ulttyq mýzeıde Alash qaıratkeri Qoshke Kemeńgerulynyń 120 jyldyǵyna arnalǵan «Amanatqa adaldyq» atty dóńgelek ústel uıymdastyryldy. Alash ardaqtysy Qoshke Kemeńger­ulynyń ultqa sińirgen ushan-teńiz eńbegin nasıhattaý, onyń jaqsy atyn árdaıym halyq sanasynda jańǵyrtyp otyrý búgingi tirilerdiń paryzy. Osy oraıda Ulttyq mýzeıde ótken dóńgelek ústeldiń jastarǵa berer taǵylymy zor boldy. Onda az ǵumyrynda kóp eńbek etken, sońyna mol mura qaldyra bilgen ámbebap tulǵanyń shyǵarmashylyǵy áńgime arqaýyna aınaldy. Dóńgelek ústelge qatysqan belgili alashtanýshy ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Dıhan Qamzabekuly Qoshkeni búgingi kúni qaı baǵytta taný kerek degen máselede óz tujy­rymdaryn pash etti. «Búgingi kúni Ulttyq mýzeıdiń Alash zııalylaryna qatysty zaldary bar. Sonda Qoshkeniń biraz dúnıeleri qoıylsa bolar edi dep oılaımyn. Ekinshiden, bul mýzeıdiń bir ereksheligi, qylqalam sheberleriniń týyndylaryna kóp oryn berilgen. О́tken ǵasyrdyń basynda ult mádenıetine erekshe úles qosa bilgen Qoshke Kemeńgeruly, Jumat Shanın sııaqty azamattardyń beıneleri salynsa, bul da tulǵalardy halyq jadynan óshirmeýdiń bir joly bolar edi»  – degen professor Q.Kemeńgerulynyń qazaq rýhanııatyndaǵy, ǵylym-bilimin­degi orny, reformatorlyq qasıeti jaıly tushymdy oılarymen bólisti. 1926 jyly 13 qańtarda Qyzyl­ordadaǵy ult teatrynyń shymyldyǵy Qoshke Kemeńgerulynyń «Altyn saqına» pesasymen ashylǵany belgili. Sol dáýirde pesaǵa neshe túrli pikirler aıtylǵany da tarıh betterinde qattaýly. Al bizge búgingi kún bıiginen aıtylǵan oılar qyzyǵyraq kórinetini ras. Bul turǵyda   belgili tarıhshy ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Jambyl Artyqbaevtyń oı-pikiri bylaısha órbidi: «Qoshkeniń atyn estigenimiz bolmasa, biz onyń shyǵarmalaryn keıinirek bildik. 1996 jyly kitaptary shyǵa bastady. «Ezilgen ulttar haqynda», «Qazaq tarıhynan» degen tarıhqa qatysty shyǵarmalary bar. Biraq men onyń «Altyn saqınasyna» qyzyqtym. Men osy shyǵarmaǵa ınterpretasııa jasap kórip edim. Qaı zamanda kórkem ádebıet deńgeıi astaryna qarap baǵalanatynyn bilesizder. Sol astardy izdedim» – degen ǵalym pesanyń sol kezdiń ózinde ene bastaǵan genderlik saıasatty quptamaǵan shyǵarma ekenin baıandady. Dóńgelek ústelde sóz alǵan Eý­razııa ulttyq ýnıversıteti qazaq áde­bıeti kafedrasynyń professory Saǵymbaı Jumaǵulov Qoshke Ke­meńgeruly shyǵarmashylyǵyndaǵy eń ózekti taqyryptardyń biri – bilim taqyrybyna arnalǵan maqalalaryna, olardaǵy jańarý men jańǵyrýǵa bas­taıtyn jigerli ıdeıalaryna sholý jasady. Professor Alash ardaqtylarynyń barlyǵy da renessanstyq tulǵalar bolǵanyn, ulttyq qundylyqtardy bas­ty orynǵa shyǵarǵanyn baıandady. Dóńgelek ústelge Qoshke Kemeńger­ulynyń urpaqtary – Qaıyrbek Kemeńger, Rızabek Kemeńgerov, Nuranııa Shamshýalıevalar qatysty. Tektiniń tuıaǵy, ardaqty azamattyń nemeresi Rızabek Kemeńgerov Qostanaı oblystyq drama teatrynyń rejısseri Ersaıyn Tóleýbaıdyń «Altyn saqı­nany» qoımaq nıetin jarııalady. Ol sondaı-aq, jınalǵandardyń nazaryn Qoshke Kemeńgeruly shyǵarmalarynyń orys tiline tárjimalanbaǵanyna aýdardy. «Atamnyń «Qarashash» atty bir ǵana áńgimesin aýdaryp kórdim. Biraq bul jetkiliksiz. Bolashaqta Q.Kemeńgeruly shyǵarmalarynyń orys tiline aýdarylýyna kóńil bólinse» – dedi ol. Aıta keteıik, dóńgelek ústelge atalmysh ǵalymdardan, Qoshke urpaq­tarynan tys Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń magıstranttary, Eýrazııalyq Gýmanıtarlyq ınstıtýttyń stýdentteri, Astana qalasy №49 mekteptiń 10-synyp oqýshylary qatysty. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan»