Baıypty baılanystar baǵdary

Qazaqstan men Reseıdiń óńiraralyq forýmy aıasynda keshe túske deıin birqatar paneldik otyrystar ótip, elderdiń ekonomıkalyq qarym-qatynasyn odan ári damytý joldary talqylandy. Eki eldiń eksporttyq áleýetin ártaraptandyrýǵa, jańa kásiporyndar men jumys oryndaryn qurýǵa baǵyttalǵan ekonomıkalyq sıpattaǵy 50-den astam qujatqa qol qoıyldy. Negizinen 2003 jyldan be­ri uıym­dastyrylyp kele jatqan forýmnyń maqsaty – shekara mańyndaǵy óńirler arasyndaǵy saýda-sattyqty damytý ekeni belgili. Al, álem boıyn­sha qurlyqtaǵy eń uzyn she­karanyń boıyn­da Qazaq­stannyń 7 oblysy men Reseıdiń 12 óńiri orna­las­qan. Endeshe, eki eldiń baı­lanystaǵy beriktigi, saý­da-sattyqtaǵy bereke­liligi, syrtqy saıasattaǵy sa­lı­qa­­lylyǵy elderdiń eko­no­mıkalyq ahýalyna aı­ryq­sha yqpal eteri anyq. Sol sebepti de, shekara mańyn­daǵy máseleler­ge basa nazar aýdarylyp keledi. Alaıda, bıylǵy forým­nyń ózindik erekshe­ligi – ol dástúr boıynsha sheka­ra mańyndaǵy oblysta emes, Qazaqstannyń ortaly­ǵynda, Astanada ótkizilip otyr. Ál­bette, onda she­kara mańyndaǵy saýda-sat­tyq jaıy ǵana emes, basqa da mańyz­dy máseleler talqylandy. Aıtalyq, forýmǵa deıingi panel­dik sessııanyń biri týrızm taqyry­by­na arnaldy. «Qazaqstan Respýb­lıka­sy men Reseı Federasııasy arasyn­daǵy týrızmdi damytýdyń jańa múmkin­dikteri» dep atalǵan alqaly otyrys­ta tarap­tar týrıstik naryqty damy­tý salasyn­daǵy tyń ıdeıalar men jetis­tikter jaı­ly pikir almasty. Eýrazııa­lyq keńis­tiktegi yqpaldastyq úderis­terin damyta otyryp, eki eldiń bul sala­daǵy ári qaraıǵy ózara baılanysyn be­kem­deı túsý múmkindikterin talqy­lady.

Týrızmdegi  teńdessiz áleýet

Árıne, qazirgi kúni elimizde týrızm týraly sóz bolǵanda, EKSPO-ǵa toq­talmaý múmkin emes. Osy turǵyda qa­zaqstandyq tarap Astana qalasy já­ne Mańǵystaý oblysynyń týrıstik áleý­etin tanystyra otyryp, halyqaralyq EKSPO-2017 mamandandyrylǵan kór­mesi jaıynda keńinen áńgimeledi. Reseı­likter Qa­zaqstan men RF-nyń Chelıa­bi, Volgograd, Sverdlov, Orynbor oblys­tary arasynda týrıster sanyn kóbeı­tý jaıynda óz kózqarastaryn bildirdi. Sessııany «Atameken» Ulttyq ká­sip­­kerler palatasy basqarma tóraǵa­synyń orynbasary Iýlııa Iаkýpbaeva júr­gizip otyrdy. Ol sóz arasynda qazaq­standyq týrızm salasyn damytý já­ne Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasynda atalǵan sala­ny órkendetý turǵysyndaǵy joǵa­ry múmkindikter kókjıegin atap ótti. «Biz kózdep otyrǵan máseleler, ol – jol men kólik qoljetimdiligi, qo­naq úılerdegi, ásirese, óńirlerdegi qonaq úı qyzmetiniń sapasy, kórikti oryn­dardy aqparattyq qoldaý. Bul máse­leler, meniń oıymsha, eki el úshin de ózekti. Bir jaǵynan, týrıstik sala­daǵy yntymaqtastyǵymyzdyń áleýeti óte qýatty. Transshekaralyq baǵ­dar­lar jasaýǵa, turaqty avıareıs­ter men temir jol qatynasy aýqy­myn keńeı­tý jáne charterlik reıster­di iske qosý arqyly kólik qoljetim­diligin art­tyrýǵa daıynbyz», dedi Iý.Iаkýpbaeva. Sondaı-aq, ol qazirgi ýaqytta alda turǵan mańyzdy mindetterdiń biri retinde, usynylatyn týrónimderdiń sapasyn kóterip, týrıstik usynystar tańdaýyn keńeıtý arqyly týrkom­panııalar men qonaq úılerdiń, tamaqtaný oryndarynyń, áýe tasy­mal­daýshylarynyń, kólik kompanııa­larynyń kúsh biriktirýin atap ótti. Al elimizdiń Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Tımýr Toqtabaev óz kezeginde Reseıden Qazaqstanǵa keletin týrıster sanynyń jyl saıyn kóbeıip kele jatqanyna nazar aýdardy. «2015 jyly elimiz reseılik azamattar úshin syrtqa shyǵatyn týrızm boıynsha tanymaldylyǵy jaǵynan 4-shi oryn aldy. Qazaqstanda 3 mln reseılik bolyp qaıtty. Qonaqtar eń kóp tyny­ǵatyn jer retinde Býrabaı shıpajaı aı­maǵy, Pavlodar oblysyndaǵy Baıan­aýyl ulttyq saıabaǵy, Balqash jáne Ala­kól kólderi, Shymbulaq taý-shańǵy shı­pa­jaıy kózge tústi», dedi vıse-mınıstr. Reseı Federasııasy Mádenıet mınıstrliginiń Týrızm boıynsha federaldyq agenttiginiń jetekshisi Oleg Safonov, Rostýrızm mekemesi reseılik-qazaqstandyq qarym-qatynastyń salalary men múmkindikterin barynsha keńeıtý úshin yqpaldastyq quraldaryn belsendi qoldanýda ekenin atap ótti. TMD elderiniń Týrızm jónindegi keńesiniń jelisi boıynsha, TMD ortaq týrıstik keńistigin qurýda jumys jalǵasyp, oǵan Qazaqstan da belsendi at salysýda. «Forým aıasynda «Qazaqstan men Reseı arasynda týrızmdi damytýdyń jańa múmkindikteri» atty paneldik sessııa­ny ótkizý – elderimizdiń áleýmettik-eko­nomıkalyq qatynastary qurylymyn qalyptastyrýda, halyqqa arnalǵan mádenı-tanymdyq jáne saýyqtyrý baǵdarlamalaryn júzege asyrýda týrızm ındýstrııasynyń qanshalyqty salmaqty rólge ıe ekenine aıqyn dálel», dedi O.Safonov.

EKSPO-ǵa Reseı  belsendi qatysady

Jıynda «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasynyń oryn­ba­sary Erbol Shormanov kórmeni ót­kizýge daıyndyq jaıyn áńgimeleı otyryp, búginde atalmysh sharaǵa qatysý týraly nıetin, Reseıdi qosqanda, 103 el men 17 halyqaralyq uıym rastaǵanyn málimdedi. Reseı pavılony aýmaǵy boıynsha eń irilerdiń biri jáne myń sharshy metrden astam jerdi alyp jatyr. Sessııada sóz alǵan Orynbor oblysy dene shynyqtyrý, sport jáne týrızm mınıstri Oleg Pıvýnov Qazaq­stan men Reseı shaǵyn jáne orta bızne­sin, servıstik ındýstrııasyn, týrız­min damytýdaǵy Uly Jibek jolyn jańǵyrtý mańyzdylyǵyn atap ótti. «Orynbor oblysy arqyly «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq avto­dáliziniń bir bóligi ótedi. Onda ha­lyqaralyq Jibek joly avtotýrıs­tik klasterin qurý ıdeıasy bar. Ja­han­dyq turǵyda Jibek jolyn jańǵyr­tý men onyń sheńberinde halyq­aralyq tý­rıstik avtoklaster jasaý, ha­lyq­ara­lyq baılanystardy damytýǵa, mem­leket-jekemenshik seriktestigi men ınvestısııalyq jobalardy júzege asy­rý­ǵa tyń serpin bermek», dedi O.Pı­výnov. Sonymen qatar, elordalyq týrızm qaýymdastyǵynyń prezıdenti Rysty Qarabaeva óz kezeginde avtokerýen syndy týrıstik amaldyń keleshegi zor ekenin mysalǵa keltirdi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan shekara mańyndaǵy reseılik týrızm áýesqoılaryna, «Uly Jibek joly» súrleýi men Qazaqstannyń ózge de kórikti jerlerine saıahatty qosa alyp júrýdi usyna alady. Paneldik sessııa barysynda Qa­zaq­stan Respýblıkasy Batys Qazaq­stan oblysy ákimdigi men Reseı Federa­sııasy Orynbor oblysy úkimeti ara­syn­da týrıstik salany damytý boıyn­sha yntymaqtastyq memorandýmyna, Astana qalasy ákimdigi «Astana Kon­venshn Bıýro» JShS men Sverdlov obly­sy «Sverdlov oblysynyń týrızm­di damytý ortalyǵy» memlekettik bıýd­jettik mekemesi arasynda týrızmdi damytý salasyndaǵy yntymaqtastyq jaıly kelisimge jáne de «Astana Kon­­venshn Bıýro» JShS men «Qor­ǵan oblysy sporttyq daıyndyq orta­lyǵy» memlekettik avtonomdyq mekemesi arasynda týrızmdi damytý salasyn­daǵy yntymaqtastyq jaıly kelisim­ge qol qoıý rásimi ótti. Taraptar eki el arasyndaǵy týrızmdi damytý Qa­zaqstan men Reseıdiń týrıstik bede­lin nyǵaıtýǵa, týrıstik áleýet­ti ilgeri jyljytýǵa, elderdiń ekono­mı­kalyq, mádenı jáne áleýmettik damý salalaryn nyǵaıtýǵa oń áser etetinine senim bildirdi.

Qatynastyń keńeıgen kókjıegi

Forýmǵa deıingi paneldik ses­sııa­lardyń kelesi biri eki eldiń kólik-logıstıkalyq keshenin damytý taqyrybyna arnaldy. Onda Qazaq­stan men Reseı arasyndaǵy ynty­maq­tastyqtyń avtomobıl, temir jol, teńiz jáne áýe kólikteri, sonymen qa­tar, Qazaqstan men Reseı arasynda­ǵy avtomobıl joldaryn damytý sııaqty negizgi máseleler talqylandy. Elimizdiń Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Berik Kamalıev Qazaq­stannyń temir joly men avtomobıl joldarynyń Reseıdiń iri she­karalyq aımaqtaryna shyǵýy qamta­masyz etilgendigin atap ótti. Olar Qazaqstan men Reseı arqyly Qytaıdan Eýro­palyq odaq elderi men Parsy shy­ǵana­ǵyna shyǵatyn jolaýshylar men júk ta­symalynyń artýyna múm­kindik týǵy­za­tyn halyqaralyq kólik dálizi sanalady. Shara qorytyndysynda «QazAvto­Jol» UK» AQ, «Reseı avtomobıl jol­dary» memlekettik kompanııasy men «RT-Invest kólik júıesi» jaýap­ker­shiligi shekteýli qoǵamy arasynda ózara túsinistik jáne yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıyldy. Aıta keterligi, búgingi tańda eki el arasynda kúndelikti 20 áýe reısi qatynaıdy. Qazaqstan men Reseı arasynda 29 ushý baǵyty qamtylǵan.

Saýda-sattyqqa  sony serpin

Forýmnyń aıasynda, sonymen qatar, elimizdiń Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev pen Reseıdiń Ekonomıkalyq damý mınıstri Alekseı Ýlıýkaev kezdesti. Mınıstrler eki­jaq­ty yntymaqtastyqtyń perspektıvalaryn talqylady. Elimizdiń Ulttyq ekonomıka mı­nıstri­niń aıtýynsha, qazirgi kúni Qazaq­stan men Reseıdiń syrtqy saý­da aınalymy birshama tómendegen. Eki eldiń ózara saýdasy 2014 jylmen salystyrǵanda 20-25 paıyzǵa azaıǵan. Bul qazirgi qalyptasqan ekonomıkalyq jaǵdaıǵa baılanysty bolyp otyr. Qazaqstandyq taýar óndirýshilerge Reseıge shyǵý qıyn, sebebi, kórshi elde Qazaqstandaǵy sııaqty tutynýshy sura­nysy tómen. Jalpy, ekonomıka taý­ardy az tutynatyn boldy. Sondyq­tan, kóptegen problemalar saýda ke­der­gilerimen emes, ortaq ekonomı­kalyq máselelermen baılanysty. Sondaı-aq, ol saýda aınalymy tómendegendikten, 2016-2017 jyldarǵa arnalǵan ózara saýdany keńeıtýge baǵyttalǵan sharalar tizbesiniń jobasy daıyndalǵanyn málimdedi. «Reseı – bizdiń iri saýda seriktesimiz. Reseı ekonomıkasynyń jaı-kúıi Qazaqstannyń ishki ahýalyna úlken áser etedi. EAEO aıasynda qarastyrylatyn mańyzdy qujattardyń biri – Keden kodeksi, onyń sheńberinde EAEO-ǵa múshe memleketterdiń úshinshi eldermen ózara saýdasynda iske asatyn prosedýralardy jeńildetý kerek. Al búgin biz saýda aınalymyn damytýdy kózdeıtin josparǵa, ıaǵnı arnaıy hattamaǵa qol qoıdyq. Onda 45 shara kózdelgen. Birlesken is-sharalar aıasynda ekonomıkanyń túrli salalarynda 4 mlrd dollardyń 27 ınvestısııalyq jobasyn júzege asyrý josparlanǵan. Olardyń qatarynda «Evrohım», О́skemendegi «Avtovaz», metallýrgııa, agrónerkásip salalaryndaǵy jobalar bar. Bıyl eki el arasyndaǵy saý­da aınalymyn 700 mln dollarǵa ósi­rýdi kózdep otyrmyz. Odan keıin kórset­kish­ti daǵdarysqa deıingi deńgeı­ge jet­kizý josparda bar», dedi Q.Bıshim­baev. Eki el arasyndaǵy saýda aınalymy kóńil kónshitpeıtinin Reseıdiń Eko­no­mıkalyq damý mınıstri de tilge tıek etti. «Bul eki eldiń problemasy ǵana emes, búkil álemdik saýdada osyndaı jaǵdaı qalyptasqan. EDYU dúnıe­jú­zilik saýdanyń rekordtyq tómen kórsetkishin belgiledi. Bıyl álemdik saýda shamamen 1,7 paıyzǵa jetse, álemdik ekonomıkalyq ósim 3 paıyzǵa jýyqtady. Mundaı jaǵdaı ekinshi jyl qatarynan qalyptastyp otyr, buryn álemdik saýda men ekonomıkalyq ósim kórsetkishi kerisinshe bolǵan. EAEO aıasynda kelisip, áreket etken jón. Keden kodeksi degen mańyzdy, qarym-qatynasty jeńildetý úshin keden organdary arasynda aqparattyq almasýdy uıymdastyrý kerek. Kedergilerdi alyp tastap, ınfraqurylymdy jaqsartyp, elektrondy júıeni damytý qajet», dedi A.Ýlıýkaev. Taraptar bıznes mıssııalar, aqparattyq júıelerdiń ıntegrasııalanýyn jáne ózara saýdanyń derekterin salystyrýdy júrgizý jóninde kelisti, bul saýda aınalymynyń ulǵaıýyna qosymsha serpin beredi jáne bıznes úshin qolaıly jaǵdaılar jasaıdy. Saýda-sattyqty keńeıtý sharalarynyń iske asyrylýy Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy saýda aınalymyn orta merzimdi perspektıvada 5-ten 11 paıyzǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi dep kútilýde. Reseı tarapy Qazaqstan óńirlerin gazdan­­dyrý jobasy aıasynda jabdyqtar men gaz jet­kizýge qyzyǵýshylyǵyn tanytty. Mı­n­ıstr­ler, sondaı-aq, qazaqstandyq kásip­oryn­­dardyń Reseıdiń ımportty almastyrý baǵ­dar­la­malaryna qatysý múmkindikterin talqy­lady. Kezdesýdiń qorytyndysy boıynsha mınıstrler talqylaý barysynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardy bekitetin hattamaǵa qol qoıdy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT, «Egemen Qazaqstan»