Basty qarjy qujaty qabyldandy

Keshe Senat Tóraǵasynyń orynbasary Muhambet Kópeevtiń jetekshiligimen palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp ótti. Kún tártibinde depýtattar qaraýyna «2011-2013 jyldarǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy usynyldy. Qarjy qujatyna ózgeristerdi qarastyratyn zań jo­basyn talqylaýǵa Premer-Mınıstr K.Másimov bastaǵan Úkimet músheleri qatysty. Bıýdjetke engiziletin túzetý­ler týraly Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Janar Aıtjanova, Qarjy mınıstri Bolat Jámishev, Ulttyq bank tór­aǵa­sy­nyń orynbasary Bısenǵalı Tá­jiıa­qov baıandama jasady. Janar Seıdahmetqyzy óz sózinde  bıyl­ǵy eldiń negizgi makroeko­nomı­ka­lyq parametrleriniń boljamyn naqtylaýǵa birqatar faktorlar­dyń sebep bolǵanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, 2010 jyly ishki jalpy ónimniń kólemi 21 513,5 mıllıard teńgeni qurap, burynǵy boljamnan 2,2 trıllıon teńgege joǵary bolǵan.  Iаǵnı, ishki jalpy ónim 7 paıyzǵa ósken. Qysqa merzimdik ekonomıkalyq ındıkator  bıyl byltyrǵy jylǵy qańtar aıy­men salystyrǵanda 106,9 paıyzdy quraǵan. Onyń ishinde, óner­kásip óndirisi 5,8 paıyzǵa, qurylys jumystarynyń kólemi – 2,2, ishki saýda taýar aınalymy – 11,1 jáne kólik qyzmetiniń kólemi 7 paıyzǵa artqan. Úshinshi faktor retinde mınıstr ústi­mizdegi jyl­dyń qańtar aıynda Halyqaralyq valıýta qory álemdik ekonomı­kanyń ósýi jó­nindegi boljamyn 4,2 paıyzdan 4,4 paıyzǵa deıin ulǵaıtý jaǵy­na qaraı túzetti degen málimetti keltirdi. Taǵy bir belgilisi, byltyrmen salystyrǵanda bıyl álemdik ry­nok­ta aýyl sharýashylyǵy ónim­de­ri men metalǵa degen baǵa ortasha jyldyq mánde joǵary deń­geı­de bolady. Munaıdyń 2011 jyl­ǵy ortasha álemdik baǵasy bir barreline 65 AQSh dollary deń­geı­in­de saqtalǵan. Al ekonomıkanyń ósimi 5 paıyz deńgeıinde bolja­nyp otyr. Bul ótken jyl (3,1 paıyz) boljamynan 1,9 paıyzdyq tarmaqqa joǵary. Nomınaldy mán­degi  ishki jalpy ónim 2 567,6 mlrd. teńgege ulǵaıýy jaǵyna qaraı túzetilgen. Negizinen bıýd­jet jobasy Memleket basshysy­nyń Qazaqstan halqyna  arnaǵan «Bolashaqtyń irgesin birge qa­laı­myz» atty Joldaýynda belgilengen mindetterdi iske asyrý maq­satynda ázirlengen. Respýblıka­lyq bıýdjetke naqtylanǵan kór­set­kishter tutastaı alǵanda mynandaı boldy: – bıýdjet túsimderi 4 249,3 mıllıard teńge kóleminde belgilendi nemese qoldanystaǵy bıýd­jetpen salystyrǵanda 207,9 mıllıard teńgege ósedi; – respýblıkalyq bıýdjet shy­ǵystary bekitilgen bıýdjetpen sa­lystyrǵanda 301,3 mıllıard teń­ge­ge ulǵaıyp, 4 945,1 mıllıard teńge bolady; – tapshylyq – 695,8 mıllıard teńge nemese bekitilgen kórset­kish­ke qaraǵanda 93,3 mıllıard teń­gege ósip, IJО́-niń 2,9 paı­y­zyn quraıdy. Áleýmettik salalarǵa: densaý­lyq saqtaý, bilim berý, halyqty eń­bekke tartýdy qamtamasyz etýdi bıýdjettik nyǵaıtýǵa qosymsha shy­ǵystardy baǵyttaý qarasty­ry­lyp otyr. Sondaı-aq aýyl sharýashy­ly­ǵy­na, básekege qabiletti óndiris­ter­di saýyq­tyrýǵa, sonymen birge, sapa­ly aýyz sýmen qamtamasyz etý baǵ­darlamasyn júzege asy­rý­ǵa memlekettik sýbsıdııa beriletin bolady. Talqylaýlar nátıjesinde atal­ǵan zań jobasy jan-jaqty qoldaý tapty. Sonymen qatar, otyrysta bir­qatar halyqaralyq kelisimder de ratıfıkasııalandy. Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq soty­nyń statýsy jónindegi zańdyq qujatta EýrAzEQ sotynyń qyz­metin uıymdastyrý qarastyry­lady. Sotqa júginý múmkindigi EýrAzEQ-qa múshe memleketterge, EýrAzEQ organdaryna, sondaı-aq Keden odaǵyna múshe memleket­terdiń sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerine beriledi. Al elimiz Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy Bosqyndar isteri jónindegi Joǵarǵy komıssary­nyń basqarmasy arasyndaǵy yn­ty­maqtastyq týraly kelisimge qa­tysty zań jobasy bosqyndardy halyqaralyq qorǵaýǵa alý jáne olarǵa gýmanıtarlyq kómek kór­setý salasyndaǵy yntymaq­tas­tyq­qa quqyqtyq negiz qalaýy tıis. Iаdrolyq materıaldy fızıka­lyq qorǵaý týraly konvensııaǵa túzetýdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy osy saladaǵy barlyq qaýipsizdik sharalaryn júrgizýge barynsha yqpal etýi tıis. Sondaı-aq otyrysta sharýa nemese fermer sharýashylyǵy jáne azamat­tyq zańnamalardy jetildirý má­seleleri boıynsha qoldanystaǵy zańdarǵa ózgerister engizý týraly zańdar qabyldandy. Asqar TURAPBAIULY.