Parlamenttik dıplomatııa Venada ózin jaqsy jaǵynan óte sheber kórsete bildi

Álem jáne Qazaqstan

___________________

О́tken aptada bolǵan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­ty­maq­tastyq jónindegi uıym Parlamenttik Assambleıasynyń qysqy sessııasy Eýropa jáne onyń aınalasyndaǵy eń ózekti máselelerdi talqylaýǵa múmkindik berdi. Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart To­qaev bastaǵan qazaqstandyq parlamentshiler delegasııasy bul pikirtalastarǵa qyzý qatysyp, elimizdi mazalap otyrǵan pro­blemalardy ortaǵa saldy, sonymen qatar, Qazaqstannyń EQYU Tóraǵalyǵynan keıingi ýaqytta da belsendi halyqaralyq oıynshy bolyp qala beretinin kórsetti. Jalpy, ótken jyldyń EQYU Tóraǵalyǵy qaldyrǵan saıası mu­ra týraly sessııa barysynda kóp aı­tyldy. Parlamenttik Assam­bleıa­nyń Tóraǵasy Petros Ef­tı­mıý forýmnyń ashylýynda sóı­legen sózinde Qazaqstannyń 2010 jylǵy EQYU-daǵy tóraǵaly­ǵy­nyń ta­bys­ty bolǵanyn aıryqsha atap ótti. Ol tarıhı mańyzy bar Astana Deklarasııasyna sońǵy on jyl­da paıda bolǵan qaýip-qaterge qarsy kúrestegi ortaq qadam bol­dy degen baǵa berdi. Bular: lań­kestik, uıymdasqan qylmys, zań­syz kóshi-qon, jappaı qyryp-joıý qarýynyń taralýy, kı­ber­qaýip, sondaı-aq Ortalyq Azııa aı­maǵy men onyń sheńberinen tys jeńil jáne atys qarý-jaraǵymen, adamdarmen, esirtkimen zańsyz saýda. Petros Eftımıý Astanada ót­ken EQYU Sammıti Uıym qyzme­tine tyń serpin berdi degen kóz­qarasta. Sammıt bul halyq­ara­lyq qaýipsizdiktiń iri quryly­my­na jańa ózgerister engizý boıyn­sha barlyq múshe memleketter men seriktes elder, sondaı-aq bir­qa­tar basty uıymdar yntymaq­tas­tyqty jalǵastyrýǵa daıyn­dy­ǵyn kórsetti. Bıylǵy jyldyń jazynda Bel­gradta ótetin jyl saıynǵy sessııa «EQYU tıimdiligi men ná­tıjeliligin kúsheıtý – Astana Sammıtinen keıingi jańa bastaý» ta­qyrybyna arnalady. Al Venadaǵy Assambleıa komı­tet­teriniń aıasynda ótken kópte­gen pikirtalastar barysynda da Sammıt qorytyndylary men Astana Deklarasııasynyń negizgi qa­ǵıdattary talqylandy. EQYU-nyń Qazirgi tóraǵasy retinde Lıtva Syrtqy ister mınıs­tri Aýdronıýs Ajýbalıs osy eldiń Uıymǵa basshylyq etý ke­zeńindegi basymdyqtary jaıly baıandady. Árıne, Qazaqstan elimizde dál osy kúnderi resmı saparmen júrgen Ajýbalıs myr­zanyń EQYU qyz­metine parlamentshilerdi belsendirek tartý jó­nindegi pikirin tolyq qoldaı­dy. Qazaqstan Uıymnyń Qa­zirgi tóraǵasy – Lıtva jáne 2012 jyl­ǵy tóraǵasy – Irlandııamen qa­tar, EQYU «Úshtigine» kiredi. Bul organnyń quramynda memleketimiz EQYU-daǵy tóraǵalyq tá­ji­rıbesimen bólisip, bastalǵan sha­ralardy jalǵastyrýǵa qolǵa­bys kórsetedi. Jalpy, Q.Toqaev basqarǵan, qu­­ramynda Májilis pen Senat de­pýtattary Ámzebek Jolshy­be­kov, Ádil Ahmetov, Baqbergen Dos­manbetov, Tólebek Qosmambetov bar delegasııa Assambleıa turaqty komıtetteriniń otyrystaryna bel­­­­­­sendi atsalysyp, áriptes­teri­men ózekti máseleler boıynsha pikir almasty. Elimizdiń depýtattary – EQYU qaýymyna belgili tulǵalar jáne qazaqstandyq tóraǵalyqqa daıyndyq pen atqarý kezeńińde belsendi ári jemisti qyzmet at­qardy. Al senator ári elshi Ádil Ahmetov úshinshi jyl qatar Is basyndaǵy tóraǵanyń Musylman­darǵa qatysty tózimsizdik pen kemsitýshilikke qarsy kúres jó­nindegi Jeke ókili qyzmetin at­qarady. Byltyrǵy jyly EQYU Parlamenttik Assambleıasynyń Qyr­­ǵyzstan boıynsha arnaıy óki­li retinde qyzmet etti. Venadaǵy osy sessııada qazaq­standyq depýtattar úsh Jalpy komıtetteriniń birlesken májili­sinde «Immıgrasııa, ıntegrasııa jáne EQYU-daǵy kópultty ún­qatysý» atty arnaıy talqylaýda Qazaqstannyń ımmıgrasııalyq saıa­­saty týraly málimdeme ja­sady. Qazirgi tańda árbir memleket aldynda turǵan basty dılemma – ámbebap adamı qaǵıdattar jónindegi mindettemeler men óz halqynyń ujymdyq ıgiligin qı­ystyrý problemasy. Bular – egjeı-tegjeıli talqylaýlar, tyǵyz halyqaralyq yntymaqtastyqty jáne tájirıbe almasýdy talap etetin máseleler. Buǵan deıin habarlaǵanymyz­daı, Belarýstegi jaǵdaı Assam­ble­ıa májilisinde aıryqsha na­zarǵa ıe boldy. Sessııa bastalar al­dynda EQYU-nyń Demokratııa­lyq ınstıtýttar men adam qu­qyqtary jónindegi bıýrosynyń Belarýs Prezıdentiniń saılaýyn baǵalaıtyn qorytyndy qujaty jaryq kórgenin atap ótken jón. Al parlamentshiler brıtan­dyq depýtat Tonı Lloıd bas­qarǵan prezıdenttik saılaýlardy baıqaý boıynsha EQYU PA-daǵy qysqa merzimdi baqylaýshylar mıs­sııasynyń Arnaıy úılestirý­shisiniń esebin, sondaı-aq Belo­rýs­sııadaǵy saılaýdan keıingi já­ne EQYU-nyń Mınskidegi ofı­siniń jabylýyna baılanysty ahýal­dy talqylady. Belarýstegi 2010 jyly 19 jel­­toqsanda bolǵan saılaýǵa EQYU PA Vıse-prezıdenti retinde baqylaýǵa qatysqan Q.To­qaev sóz alyp, eldegi jaǵdaıǵa bir­jaqty qaraýǵa bolmaıtynyn aıtty. Jal­py, eki bólek nárseni ajyratý qa­jet – saılaý jáne saılaýdan keıingi túni Mınskiniń bas alańynda bolǵan oqıǵalar. Jal­py alǵanda, saılaý jaqsy uıym­dastyryldy. Belarýs halqy óz tańdaýyn jasa­dy jáne saılaý qorytyndylaryn kúmánǵa salýǵa negiz joq. Al keshke bolǵan oqı­ǵalardy egjeı-tegjeıli zerttep, osy aralyqta el bas­shy­lyǵy men oppozısııa sabyr­lylyq saq­taý­lary qajet. Q.Toqaev halyq­ara­lyq sanksııalardyń kesiri eń aldymen belarýs halqyna tıetindigin atap ótti. Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaı bu­ryn­ǵysynsha Assambleıanyń kún tár­tibindegi ózekti máselelerdiń biri bolyp tabyldy. Saıası má­seleler jáne qaýipsizdik jónin­degi Jalpy komıtettiń otyry­synda Assambleıanyń Ortalyq Azııadaǵy arnaıy ókili Kımmo Kılıýnen ha­lyqaralyq komıs­sııanyń Qyr­ǵyzstannyń ońtús­tigindegi oqıǵa­lardyń saldaryn zert­teý bo­ıyn­sha baıandama jasady. Taıaý Shyǵystaǵy ahýal da basty nazarda boldy. EQYU seriktes elderiniń (Aljır, Egıpet, Izraıl, Iordanııa, Marokko, Týnıs) parlamentshileri Jerorta te­ńizi aımaǵyndaǵy qazirgi ahýal­dy talqylaýǵa bólek arnaıy pikir uıymdastyrdy. Burynyraq habarlaǵa­nymyz­daı, saıası máseleler jáne qa­ýipsizdik jónindegi komıtet oty­rysynda Q.Toqaev EQYU parlamentshilerin sońǵy kezde paıda bolǵan transulttyq qaýipterge, sonyń ishinde negizgisi – jappaı qyryp-joıý qarýynyń taralýyna qarsy kúreske Qazaqstannyń qo­syp otyrǵan úlesi jaıly máli­metpen tanystyrdy. EQYU elde­riniń depýtattary 2010 jylǵy sáýirde Vashıngtonda ótken Iаdro­lyq qaýipsizdik boıynsha Ja­handyq sammıtte Elbasy jarııa etken bastamalardy qyzyǵýshy­lyqpen qabyldady. Bul Iаdrolyq qarýsyz álemniń Jalpyǵa ortaq deklarasııasyn daıyndaý jáne MAGATE aıasynda elimizdiń aýma­ǵynda ıadrolyq otynnyń halyq­aralyq bankin ornalastyrýǵa daıyndyǵymyzǵa qatysty. Sondaı-aq, Senat Tóraǵasy As­­sambleıa Turaqty komıtetiniń otyrysynda EQYU parlamentshilerin 3 sáýirge josparlanyp otyr­ǵan Qazaqstandaǵy kezekten tys prezıdenttik saılaýǵa da­ıyndyq barysymen tanystyrdy. EQYU Parlamenttik Assam­bleıa­synyń Tóraǵasy P.Eftımıý aldaǵy saılaýǵa baıqaýshylar mıs­sııasyn jiberý týraly sheshim qa­byldady. Mıssııany Horvatııa Par­­lamentiniń depýtaty, bu­ryn­ǵy Syrtqy ister mınıstri Tonıno Pısýla basqarady, onyń oryn­ba­sar­lary V. Gabsbýrg Dýglas (Shvesııa) jáne M.Mekkachı (Italııa) bolyp tabylady. Parlamenttik Assambleıa delegasııa­sy­nyń quramyna 60-qa jýyq depýtat kiredi. Osyǵan oraı Q.Toqaev mıs­sııa­nyń Qazaqstandaǵy prez­ı­dent­­tik saı­laýdyń halyqaralyq standart­tar­ǵa saı ádil jáne erkin ótýine qol­daý kórsetedi dep úmit bildirdi. Talǵat JUMAǴULOV, «Egemen Qazaqstan» – Venadan.