Jeke sot oryndaýshylary iske kirispek

Búgingi tańda Qazaqstannyń basty jetistikteriniń biri – bul sottar men sýdıalardyń tek formaldy-zańdy ǵa­na emes, sonymen qatar naqty təýel­sizdikke ıe bolýynda jatyr. Al bul təýelsizdik sot bıligi qalyptasqan sət­­­ten bastap kórinýde. Biraq osy táýel­sizdik, eger sottardyń shyǵarǵan sheshimderi oryndalmaıtyn bolsa, esh­teńe bermeıdi. Mine, sondyqtan da El­basy Sýdıalar odaǵynyń V sezin­de negizgi másele retinde sot sheshim­deri­niń oryndalý deńgeıi men sapa­sy­na kóńil aýdarǵan edi. Sot bıliginiń bedeli men ərekettiligi onyń sheshimine týra baılanysty dedi. Demek, sot­tyń shynaıy sheshimi týra oryndalsa ǵana ádildik ornamaq. Ol úshin jeke sot oryndaý ınstıtýty qajet. Keshe osy máselelerdi arqaý etken «Qazaq­stan­da jeke sot oryndaýshylary ıns­tıtý­tyn engizý» atty semınar bolyp ótti. Ərıne, ádil jəne satylmaıtyn sot demokratııalyq jəne quqyqtyq mem­le­kettiń asa mańyzdy negizi bo­lyp ta­bylady. Biraq sottyń adal­dy­ǵy onyń ádil sheshimi naqty oryn­dal­ǵanda ǵana kórinis beretindigi ta­ǵy belgili. Son­dyqtan da Elbasy Sýdıalar odaǵynyń IV sezinde atqarý ón­dirisi salasynda reforma jasap, jeke sot oryndaý­shy­lary ınstıtý­tyn engizý qajettigin aıt­ty. Osy mindetti qolǵa alǵan eli­mizdiń Sot aktilerin oryndaý komıteti biraz sharýanyń betin qaıyrdy. Sodan beri alys-jaqyn shetelderdiń, atap aıtqanda, Fransııa, Bolgarııa, Latvııa, Estonııa jáne t.b. elderdiń osy sa­la­daǵy qyzmetteri saralanyp, ózi­mizge qajet dep tabyl­ǵan jeke sot oryndaý ınstıtýtyn engizýdiń úlgisi jasaldy. Qazaq­stan­dyq jeke sot oryndaý ıns­tıtýty úl­gi­siniń ereksheligi – munda mem­le­kettik jáne jeke sot oryn­daý­shylary bala­maly túrde qatar jumys isteıtin bo­la­­dy. О́ıt­keni, azamattar qandaı sot oryndaý­shy­ǵa júginý qa­jet­tigin óz­deri tań­daı­dy. Bul oraıda azamat­tar­dyń qu­qyq­tary men bostan­dyq­tary­na jáne jeke sot oryndaý­shy­lary qyzmeti­niń zańdylyǵyna erek­she nazar aý­da­rylady. Sóıtip, osyn­daı kóp­­­tegen izdenisterdiń arqa­synda ót­ken jyly jeke sot oryndaý­shylary ınstı­tý­tyn kózdeıtin «At­qarý­shy­lyq is júr­gizý jáne sot oryn­daýshy­lary­­nyń mártebesi týraly» zań kúshine endi. Alaıda, semınarǵa qatysqan sheteldik sot oryndaýshylary men sa­rap­shylar atalǵan zańnyń kemshin tustary bar ekendigin alǵa tartty. Al jeke sot oryndaýshylary ınstı­tý­tyn kózdeıtin zań áli qoldanysqa tús­peı jatyp, onyń olqy tustary bar dep aıtý erterek deıdi buryn osy ıns­tıtýttyń irgetasyn qalaýǵa atsa­lys­qan, qazir Parlament Májilisiniń depýtaty Irak Elekeev. Sheteldikter kóbine ózderiniń kózqarasyna salyp qaraıdy, al bizdiń zań ózimizdiń qu­qyq­tyq mádenıetimizge sáıkestendiri­lip jazylǵan. Sondyqtan olarǵa bul kemshilik sekildi bolyp kórinedi. Demek, kósh júre túzeledi degendeı, áýeli zań qoldanysqa túsýi kerek, sonda onyń kem-ketigi nemese artyqshy­lyǵy birden baıqalatyny anyq. Bir quptarlyǵy, atalǵan zańda tıisti or­gan­nyń, sottardyń, sot oryndaý­shy­lary alqasynyń, prokýratýra men ózge de baqylaýshy organdar tarapy­nan kóp deńgeıli qadaǵalaý júıesi qarastyrylǵan. Degenmen, jeke sot oryndaý­shy­lary ınstıtýtyn engizýdi ýaqyt talap etip otyr. Sondyqtan Sot aktilerin oryndaý komıteti ústimizdegi jy­ly jeke sot oryndaýshylar qyz­meti­ne lısenzııa alýǵa úmitkerlerden qu­jat­tar qabyldaýdy bastamaq. «At­qarý­shylyq is júrgizý jáne sot oryn­daýshylarynyń mártebesi týra­ly» zańǵa sáıkes Komıtet birqatar uıym­­dastyrý sharalaryn júzege asy­rypty. Jeke sot oryndaýshysy qyzmetine qa­byldaý ýaqyty, qyzmet atqarý bary­sy, biliktilik emtıhan­da­ryn tapsyrý tártibi, t.b. belgilengen. Endi keıbir kemshilikterdi túzegen soń kóp uzamaı Qazaqstanda alǵash ret jeke sot oryndaýshylary mindetine kirisetin bolady. Onyń ústine bizdiń elimiz TMD elderi arasynan alǵashqy bo­lyp jeke sot oryndaý­shy­lary ınstı­týtyn engizip otyrǵandyqtan, munyń máni men mazmuny orasan bolmaq deıdi semınarǵa qatysýshylar. Aleksandr TASBOLATOV.