Áıeldi jasy kelgende maqta

Kelisti kelin, aqylman ene bola bilgen Roza Meıirmanova jaıly bir úzik syr Shattyǵy shal­qy­ǵan shańyraqtaǵy erli-zaıypty eń al­ǵash kezdeskende ekeýi de nebary on bes jasta eken. Gúl sezimniń alǵash búrshik jarǵan shaǵy da sol kezeńge sáıkes kelipti. «Bizdiń artymyzdaǵy partada otyrdy ǵoı bul táteń» deıdi Dúısebek aǵa sóz arasynda. «Qaıdaǵy, sender bizdiń arty­myzda otyratynsyńdar» dep, Roza tátemiz áńgimeniń jelisin túze­tedi. Sirá, osy kisiniki durys-aý. Atam qazaq aq jaýlyqty ji­git­tiń ekinshi baılyǵy dep maqal­daǵan. Ásili, adamǵa bolmysy­nyń máni, ár kúniniń sáni, bola­shaǵynyń tini bolatyn jaqsy jar kezdesse, baǵynyń janǵany deı berińiz. Keıde «qusy» ońal­maı, isi qyryn ketip, ómirdiń ókinishi men óksigin taýysa almaı zar keshetinderdi de kórip jata­myz. Al, Dúısebek pen Roza ra­synda shyn baqyttylar qata­ryndaǵy jandar. Tarıh jylnamalarynda qal­ǵan Sýyqtóbeden syldyrlaı quı­ylatyn Qastek degen ózen búgingi Aqqaınar aýylynyń ba­tysyn boılaı aǵady. Osy aýyl­daǵy ejelgi eldiń ata qonysynan sylqym sulý Samsy ózeni tamyr tartady. Eli aralas, maly qoralas jatqan aǵaıyn bir-birine arýdyń qos burymyndaı qymbat, erte zamannan-aq etene jaqyn bolǵandyqtan Samsydaǵy jeti­jyldyq mektepti bitirgen soń ekeýi de oqýyn Almaty aýyl sha­rýa­shylyǵy tehnıkýmynda jal­ǵas­tyryp, biri qurylys, biri býhgalterlik esep bóliminde arnaıy mamandyq alýǵa den qoıady. Dıplom alǵan 1962 jyly shańyraq kóteredi. Ol kezde qandaı, arnaıy oqý bitirgen árbir maman joldama boıynsha jibergen jerge barýǵa mindetti bolatyn. Sóı­tip, jas jubaılarǵa qasıetti Túr­kistan óńirindegi Sozaq aýda­nynyń jańadan qurylǵan «Shý» qarakól sovhozynan dám-tuz buıy­rady. Osy jerde tuńǵyshy, búginde medısına ǵylymdary­nyń doktory, bilgir terapevt-dáriger Sáýle qyzdary ómirge keledi. Degenmen, týǵan jerge degen saǵynyshtyń jóni bólek, 1964 jyly Úńgirtas aýylyna kóship kelgen Dúısekeń «Qastek» asyl tuqymdy qoı zaýytynda áýeli kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary jónindegi prorab, keıin syrttaı oqyp bitirgen ma­mandyǵy boıynsha zootehnık bolyp eńbek etedi. «Talapty erge nur jaýar» degen ǵoı, 1973 jyly «Uzynaǵash» sovhozyna bas zootehnık bolyp taǵaıyn­da­lady. Mal sharýashylyǵyn óris­tetýdegi osy basshylyq qyzmetti ol 1984-88 jyldary Myńbaev atyndaǵy tájirıbe sharýashyly­ǵynda, 1988 jyldan 1995 jylǵa deıin burynǵy Lenın atyndaǵy ujymsharda jalǵastyrady. Ártúrli eńbek ortasynda jıyrma jyldan astam bas zootehnık bolyp, qyrýar tájirıbe jınaqtaǵan Dúısebek Maldy­baev 1998 jyly óz aldyna «Suńqar» sharýa qojalyǵyn qur­ǵanda ıeliginde qyryq shaqty qoı, úsh-tórt sıyr men bir-eki jylqy ǵana bolypty. Alaıda, mal ósirýdiń bilikti mamany on jylda fermerliktiń ozyq úlgisin aınalasyna tanytty. Qazir jer men maldyń tilin tapqan ol 15 adamǵa turaqty jumys berip, olarǵa aı saıyn 40 myńnan astam jalaqy tóleıdi. Jaz aıla­ryndaǵy qarbalas naýqanǵa 40-50 adam qatysady. Qaramaǵynda 1000 bas qoı, júz alpys bas iri qara, onyń júz basy saýylatyn sıyr, alpys jylqysy bar. Byltyr 60 tonna sút, 16 tonna et, 4 tonna jún óndirse, bıylǵy mejesi sútti 100, etti 25 tonnaǵa jetkizý. Negizinen «Alataý» tuqymdas sıyrlar men qazaqtyń bııazy júndi qoılaryn ósirip, asyl tuqymdy sharýa qojalyǵy már­te­besin ıelengen olar memleketten tıisti sýbsıdııa alady. So­nyń arqasynda, Qutyrǵan óze­ni­niń boıyndaǵy qutty mekenniń shyraıyn kirgizip otyr. Iá, osynaý ónegeli otbasy­nyń qos tiregi – Dúısebek pen Ro­zanyń úlgisinen úırener tá­lim-tárbıe az emes. Ekeýi úsh ul, úsh qyzyn mápelep ósirdi. Roza ananyń úlken áýletke kelin bolyp túsken kezinen bastap ıba men izettiń, meıirim men qam­qorlyqtyń úlgisine aınalǵanyn otaǵasy asa bir rızashylyqpen moıyndaıdy. «Rozanyń jaq­sy­lyǵy ǵoı bári de, meniń inilerim men qaryndastarym jeńgelerin anasyndaı kóredi... Solar menen góri osyǵan jaqyn ba dep qalam keıde», – dep Dúısekeń jymıyp qoıady. Ras-aý, jaqsy jeńgesi ana­syndaı, jaqsy jezdesi panasyn­daı bolatyn qazaq degen halyq­pyz. Sol halyqtyń ata dástúr, salt-sanasyn boıyna ana súti­men birge sińirgen ekeýine eki jaqtan da eljireı umtylatyn jaqyn týys, jamaǵaıyn juraǵat qanshama. Ata-eneniń aq batasy­men kógergen, búginde úlken áýlettiń uıytqysyna aınalǵan, jýyrda ǵana Prezıdenttiń Jar­lyǵymen «Kúmis alqa» taǵynǵan Meıirmanova Roza ana áńgimeniń bir tusynda: «Atam aqtyq saparǵa attanarda artynda qalyp bara jatqan qyzdaryn asa bir alań kóńilmen maǵan tabystap edi. «Qaraǵym, shamań kelgenshe osylardy oqytshy. Uldar bir­deńe bolar, jumys istese de ólmes, qyzdar nanyn jylamaı júrip taýyp jeıtin bilim alsa dep armandap edim, qaıteıin» degeni esimnen esh shyqqan emes. Dúısebek ekeýmiz ákeniń sol amanatyn oryndadyq dep oılaı­myn. Bári joǵary bilim aldy. О́z aldaryna otaý quryp, órken jaıdy. Qazir solar aǵasyna aıta bermeıtin keıbir jaıtty menimen aqyldasady. Bizdiń balalar da óz jolda­ryn tapty ǵoı. Bir kelinim koreı qyzy. Pendeshilik shyǵar, ulty bóten dep bir jyldaı kelisim bermeı júrdik. Jurttan «uıal­ǵan» sıqymyz da baıaǵy. Biraq Allanyń buıryǵynan asa almaı­dy ekenbiz. Adalynan kezdesken bala boldy. Toıyn jasap jatqa­nymyzda «Jaıyqtyń qadirli ata-anasy, búgin sizderdiń kelin­derińiz bolyp otyrmyn. Meni otbasylaryńyzǵa shyn nıette­rińiz­ben qabyl alyńyzdar. Alda­ryńyzdan qııa ótpeımin. Qazaq­tyń tilin de, salt-dástúrin de úırenýge ýáde beremin», degeninde ishi-baýyrym eljirep sala bergen edi. – Munyń týra áskerı ant qoı, Natalıa jaryǵym dep, qapsyra qushaqtap, betinen qalaı súıgenimdi de bilmeı qalyppyn. Sodan beri Natalıa kelinimiz bir úıimizdiń shyraǵyn jaǵyp otyr. Aıym, Ámir atty eki nemeremiz ósip keledi. О́zge qyzdar men uldar, kelin-kúıeý balalar óz aldyna ǵoı, Jaıyǵym men Natashanyń jóni erekshe boldy sóıtip, dep rıza peıildegi ana syryn jasyrmaı jaıyp saldy. Iá, tirshiliktegi aınalasy erekshe synmen qaraıtyn ana- áıel, kelin-ene degen qurmetti sózge laıyq ǵumyr keshken keı­ýana koreı qyzyn ana tilimizde sóıletse, nemereleri Shámshi atalarynyń ánderin shyrqaǵanda tamsana tyńdaısyń. Ol úshin júrekten shyǵyp, júrekke jetetindeı sóz taýyp aıtyp, tálimdi tárbıesimen baýraǵany anyq. Syrly aıaqtyń syry ketse de, syny ketpegen, kelisti kelbeti-men, qazaqy keńdigimen ol aǵaı­yn-týǵannyń, aýyldastarynyń alǵysyna bólengen. Olardyń baqytty ekenderi daýsyz. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy, Jambyl aýdany. ------------------------------------ Sýrette: Dúısebek pen Roza nemeresi Elamanmen birge.