Tunyq sý ishken aýyldar

Qazyǵurt aýdanynda Aqjar eldi mekenine qarasty Shanaq degen aýyl bar. Shalǵaıda jatqan osy aýyl aýyz sýdyń azabyn bir kisideı tartqan. Sý joq emes, bar, biraq ashy. Aýyldyń turǵyny Tur­lybek Elemes osy aýylda turatyn úsh myń halyqtyń seksen paıyzy búırek, asqazan aýrý­larymen aýyratyn edi. Byltyr­ǵy jyly oblys basshysy Asqar Myrzahmetov aýylǵa kelgende osy máseleni aıttyq. Aýyr jaǵ­daıymyzdy bilgen oblys ákimi tapsyrma berdi. Qarjy bólindi. Endi mine, tátti sý iship otyrmyz. Buryn aýylǵa keletin qonaqtarǵa aldyn-ala duǵaı sálem aıtyp, tushy sý aldyratyn edik. Endi olar «sýlaryń qandaı tátti» dep, qaıtarlarynda bizden ákete­tin boldy. Bıyl elimizdiń Táýelsiz­dik alǵanyna jıyrma jyl bolyp otyr. Oǵan úlesimizdi qosý úshin ár otbasy jıyrmajyldyqqa jıyrma túp kóshet otyrǵyzýdy qolǵa alyp jatyrmyz. Bul – aýy­lymyzdyń qoly jetken tushy sýynyń arqasynda  bolyp otyr deıdi. Taza aýyz sý baǵdarlamasy boıynsha oblysta qandaı sharýalar atqaryldy? Sý qubyrynyń qurylysy, qaı­ta qurý, aǵymdaǵy jóndeý jáne jobalyq-smetalyq qujattarǵa 7,7 mlrd. teńge qaraldy. 75 myń­nan astam halqy bar 30 eldi mekende aýyz sý júıeleri paıdala­nýǵa berildi. Nátıjesinde, qubyr sýymen qamtamasyz etilgen eldi mekender sany 512-ge jetti. Tasymaldap sý ishetin 13 eldi meken problemasy sheshildi. Sý eseptegish quraldarmen qamtý 41 paıyzdan 95 paıyzǵa jetti. 2011 jyly 100 paıyz orynda­lady. Túrkistan qalasy káriz júıe­siniń 700 mln. teńge qury­ly­sy júrgizilýde. 37,4 mln. teń­ge uzaq jyldan beri qaıta qal­pyna keltirýdi qajet etetin 5 qalanyń (Saryaǵash, Lengir, Arys, Shardara jáne Jetisaı) káriz júıe­lerine jobalyq-smetalyq qujat­tar ázirlendi. Halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatynda júr­gizilgen sharalar boıynsha oblys respýblıka boıynsha keýde qa­tarda keledi. Bir jylda 82 densaýlyq ny­sandary salyndy. Senseńiz de, senbeseńiz de shyndyǵy osy. Áýel­­de jospar boıynsha 42 ny­san salynýy kerek eken. Qarjy­sy bólingen. Joǵarydan maqul­dan­ǵan. Jobasy kelisip tur. Ob­lystyq densaýlyq saqtaý basqar­ma­synyń bastyǵy Jumaǵalı Ismaılov «tarta jese taı qalady­ny» bilip ósken kósheli jigit. Aýyldyq medısınalyq pýnktke bólingen qarjynyń artyqtaý ekenin baıqaıdy. Oıyn oblys basshysyna bildiredi. Oblys áki­mi bilikti qurylys mamandary­nyń esep-shotyna salyp jiberse, rasynda jobalaýshylar merdiger jonyp jeıtindeı úlken úles qaldyrypty. Oblys basshysy tıis­ti nusqaý beredi. Nátıjesin­de úlken qarjy únemdelip, taǵy da qyryq nysandy kóterýge qa­rajat tabylady. 82 medısına­lyq nysannyń 90 paıyz úlesi shó­mishten qaǵylyp júretin aýyl­ǵa tıedi. 36 ambýlatorııa jáne 35 medısınalyq pýnkt. Ambýlato­rııaǵa qosymsha aýylǵa kelgen jas mamanǵa eki bólmeli páter qo­sa salynady. Árıne, salǵan ny­sannan azdaý paıda túsirgen mer­digerler qońqyldap qaldy. Biraq, paıdany kórip jatqan ózin tú­let­ken altyn besik aýyly ǵoı. Joldaýda bes jyl ishinde 350 medısınalyq nysan salý máse­lesi kóterildi. Ońtús­tik­tiń birdi eki ete alatyn jigitteri ózderine tıesili jumysty qazirdiń ózinde jartylaı oryn­dap tastady. Bizdiń biletimiz, ázirge birde-bir oblys mundaı mejeni baǵyndyra alǵan joq. Osyǵan oraılas oı. Densaýlyq saqtaý salasynda qandaı jaǵymdy jańalyqtar bar? Qaterli isikke shaldyqqan­dardyń ómir súrýin uzartý 6 paıyzǵa ósti. Respýblıkada birinshi bo­lyp asqazan-ishek júıesiniń qa­ter­li isikterin erte anyqtaý boıyn­sha skrınıng-tekserýler júrgizilýde. Ashyq júrekke 308 operasııa, 444 koronarlyq arte­rııaǵa stent qoıý operasııalary jasaldy. Qan aınalymy júıesi aýrýlarynan bolǵan ólim kórset­kishi – 18, náresteler ólimi – 6,7, analar ólimi 28,8 paıyzǵa tó­mendedi. Shymkent shahary Qazaq­stan­daǵy úshinshi qala bolady degen  sóz bar. Kúnniń kózi kóbirek tú­se­tin, halqy kóp óńirdiń tabı­ǵaty osy qısynǵa kelgenimen, Shymkentteı shaharyńyzda, bas­qa­syn aıtpa­ǵan­da, neke saraıy joq bolatyn. Dúnıege sábı áke­lýden Qazaqstan boıynsha al­dyń­ǵy orynda tursa da. Sáýletti ǵımarattarymen de maqtana al­maıtyn. Oblys bas­shysy sáýlet­shilerdiń báriniń ba­syn qosyp, túrli salalar boıyn­sha konkýrs jarııalaǵan. Kásip­kerlermen keleli keńes ótkizgen­de osy joba­lardy aldaryna tart­ty. Halyq ózderińizdiki. Qa­la ózderińizdiki. Elde bolsa eringe tıedi degen. Bıznestiń áleý­mettik jaýapkershiligi aıasynda qandaı úleste­rińizdi qosasyzdar degen. Kásip­kerler tosylyp qal­dy. Qa­pelimde qaltańdaǵy aq­shaǵa qol suǵý qıyn eken. Oblys­tyq depýtattar korpýsyndaǵy jalǵyz hanym, «Bereke A» kor­po­rasııasynyń prezıdenti Rash­kúl Ospanálıeva ornynan turyp ketti. – Jigitter, nege tosylyp qaldyńdar? Qarjyny mańdaı terimizben tapsaq ta elimizdiń, Otanymyzdyń arqasy. Qala kórkeıip jatsa, bárimizdiń mereıimiz ǵoı. Osylaı degen ol baǵanadan beri kóz qıyǵymen baǵyp otyr­ǵan sáýletti qurylystyń joba­sy­na qolyn sozdy. Bul – búgingi kúnde Shymkent shaharynyń shyraıyn ashyp turǵan neke saraıy edi. Qymbattaý tıse de qazaqtyń qaısar qyzy osyndaı táýekelge barǵan. Jigitter de qarap qalmady. Bir-bir jobany menshiktegen. Qazir Shymkent atty kisi túsip qaraıtyndaı ásem qalaǵa aınaldy. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda qandaı nysan­dar salyndy? «Dańq» memorıa­ly, «Shámshi álemi» kesheni, Sh.Qal­daıaqov eskertkishi, daryndy kompozıtorlar men ánshilerdiń «Jul­dyzdar» alleıasy, Jastar ortalyǵy, Neke saraıy, Dańqty sportshylar jáne Jas jubaılar alleıasy, ortalyq sýburqaq ashyl­dy. Dendrosaıabaq aýmaǵynda jańa demalys orny iske qosyl­dy. Qazyǵurt, Túlkibas aýdandaryn­da sporttyq-mádenı saýyqtyrý kesheni, Túrkistan qalasynda Jeńis saıabaǵy, Otyrar aýdanyn­da «Batyr analar» gúlzary, «Meniń Qazaqstanym» alleıasy halyq ıgiligine berildi. Ońtústikte táýelsizdiktiń jıyr­ma jyldyǵy qarsańynda osyndaı ońdy ister atqarylyp jatyr. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.