Eldik isterge – eleýli úles

Búgingi kúndegi ótkir máselelerdiń biri mektep jasyna deıingi búldirshinderdi balabaqshamen qamtamasyz etý ekendigi belgili. Mine, osy kúrdeli jaıttyń ońtaıly sheshimin tabýda óńirimizde memlekettik-jekemenshik seriktestik mehanızmin qoldanýdy keńeıtýde aýqymdy sharalar júrgizilýde. Aıtalyq, byltyr ashylyp, paıdalanýǵa berilgen 99 bala­baq­shanyń 88-jekemenshik seriktestikterge tıesili boldy. Al 2016 jyly balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtý 87%-ǵa jetti. Sol úshin aýdan­dyq, qala­lyq ákimdikteriniń mektepke deıingi mekemelerdi ashý maq­satyndaǵy aǵymdaǵy jylǵy josparǵa sáıkes barlyǵy 8691 orynǵa 88 mektepke deıingi mekeme ashý kózdelinip otyr. Onyń ishinde 6-ýy jergilikti bıýdjet esebinen, 3-i Ulttyq qor esebinen, 4 mektep janyndaǵy shaǵyn ortalyq jáne 6281 oryndyq 75 balabaqsha jeke­menshik esebinen ashý­ǵa bolady. Naqtylaı tússem,Ulttyq qor esebinen 280 oryndyq bala­baqsha Eńbekshiqazaq aýdany Shelek aýylynda, Qarasaı aýdany, Qyrǵaýyldy aýylynda – 320 oryndyq balabaqsha salynyp, paıdalanýǵa berildi. Sol sekildi, jergilikti bıýdjet ese­binen Panfılov aýdany, Turpan aýylynda – 100, Uıǵyr aýdany, Sharyn aýylynda – 25, Eńbek­shiqazaq aýda­ny, Tashkentsaz aýy­lynda – 120, Dostyq aýylynda – 140 oryn­dyq balabaqsha ýaqyt talabyna saı salynyp, jabdyq­talyp búldirshinderge esigin aıqara ashty. Jyl sońyna deıin 460 oryndyq 3 memlekettik balabaqsha qoldanysqa berile­di. Respýblıkamyzda búldir­shin­derdi balabaqshamen qamta­masyz etýde sýyrylyp alǵa shyqqanymyzdy osy derekter rastaıdy. Sony­men qa­tar, ústimizdegi jyly jeke­men­shik seriktestik arqyly 50 jekemenshik balabaqsha ashyldy. Táýelsizdigimizdiń 25 jyl­dyq mereıtoıy qarsańynda bir kúnde taǵy 25 jekemenshik balabaqsha iske qosylady. Almaty oblysynda jalpy jekemenshik balabaqsha úlesi 61,2%. Bul kórsetkishti aýdandarǵa bólip aıtsam, memlekettik-jekemenshik árip­testikti damytýda Ile – 72, Talǵar – 53, Jambyl – 35, Qarasaı – 44, Panfılov – 16, Eń­bekshiqazaq – 15, Uıǵyr – 10, Alakól – 3, Raıymbek – 2, Qa­ratal – 2, Taldyqorǵan qa­la­­sy – 26 paıyz bolyp tur. Mem­­lekettik-jekemenshik árip­testik aıasynda balabaqsha qurylysyna ınvestorlardy tartý arqyly aǵymdaǵy jyly Taldyqorǵan qalasynda 320 oryndyq balabaqsha iske qosylsa, Talǵar aýdanynda 500 oryndyq, Jambyl aýdanynda 100 oryndyq balabaqshanyń qurylysy bastalady. Sonymen qatar, oblysta turǵyn úı keshenderiniń birinshi qabatynan balabaqsha ashý jumys­tary da qarastyrylýda. Mysaly, bıyl Qarasaı aýdany, Irgeli aýylynda «Asyl Arman» yqsham aýdanyndaǵy №7 úıdiń birinshi qabatynan 25 orynǵa «Balmıra» jekemen­shik balabaqshasy ashyldy jáne osy aýdandaǵy №10 úıdiń birin­shi qabatynan 100 oryndyq jeke­menshik balabaqsha ashýǵa qu­jattar daıyndalýda. Tutastaı alǵanda, Jetisý jerin­de búgingi tańda 894 mektepke deıingi mekeme jumys isteıdi. Onda 63 myń bala jáne 432 mektep ja­nyndaǵy sha­ǵyn ortalyqta 16 506 bala tárbıelenýde. Jekemenshik balabaq­sha­lardyń qarqyndy damýyna úlken úles ári septik bolyp otyrǵan bul memleket tarapynan qarjylandyrý der edim. Mysaly, respýblıkalyq bıýdjetten 2016 jylǵa mektepke deıingi bilim berý meke­melerine memlekettik bilim berý tapsyrysyn qar­jy­lan­dyrýǵa jáne qosym­sha jańa oryndar ashýǵa barlyǵy 8 mlrd 21 mln 473 myń teńge jáne oblystyq bıýdjetten 2 mlrd 564 mln 587 myń teńge bólindi. Mektepke deıingi uıymdar jelisin arttyrýmen qatar erekshe bilim berýge qajettiligi bar mektep jasyna deıingi balalarǵa qajet ınklıýzıvti toptar ashylýda. Búginde 4 balabaqshada osy turǵydaǵy toptar jumys jasaýda, onda 187 bala qamtylǵan. Sonymen qatar, densaýlyǵy nashar, jıi aýyratyn mektep jasyna deıingi bir jastan alty-jeti jastaǵy balalarǵa arnalǵan emdeý, ıaǵnı aldyn alý, saýyqtyrý baǵdarlamalaryn júrgizýge sáıkes oblysta 3 sana­torııalyq úlgidegi balabaq­shalar Talǵar, Panfılov Eń­bek­­shiqazaq aýdandarynda jáne 12 sanatorııalyq toptar jumys júrgizýde. Oǵan Raıymbek, Qaratal, Kóksý, Sarqan, Ile aýdandary men Tekeli, Qapshaǵaı, Taldyqorǵan qalalarynda bar­lyǵy 480 bala qamtylǵan. Mektepke deıingi uıymdar jelisiniń damýy pedagog kadrlar sanynyń ósýine yqpal etti. 2014 jylmen salys­tyrǵanda, mektepke deıingi bilim berý mamandarynyń sany 1940 adamǵa kóbeıip 7286 pedagog boldy. Onyń 52,2%-nyń joǵary jáne tehnıkalyq bilimi bar. Balabaqshalar men shaǵyn ortalyqtardy bilikti mamandarmen qamtamasyz etý maqsatynda oblystaǵy 3 memlekettik jáne 2 jekemenshik kolledj ben I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti «Mek­tepke deıingi uıymdardyń tár­bıeshisi» mamandyǵy boıynsha mamandar daıarlaýda. Bul oblys kóleminde mektepke deıingi mamandarǵa suranysty tolyq qanaǵattandyrýda. Kolledjderde 2015-2016 oqý jy­lynda «Mektepke deıin­gi uıym­dardyń tárbıe­shisi» maman­dyǵy boıynsha 1010 stýdent oqydy, onyń 214-i memlekettik tapsyrys negizinde. 2016 jyly osy ma­mandyq boıynsha 379 túlek bitir­di. Onyń 113-i memlekettik bilim berý tapsyrysy negizinde oqyǵandar. Kúndizgi bólimde oqyǵan 115 túlektiń 98-i ju­mys­qa ornalasqanyn aıta ketelik. Mektepke deıingi uıym­dardyń sanynyń artýyna baılanysty bıylǵy jyly kolledjderge «Mektepke deıingi uıymdardyń tárbıeshisi» ma­man­dyǵyna memlekettik tapsyrys 50 adamǵa kóbeıtildi. 2016-2017 oqý jyly atalǵan ma­man­dyqqa 420 stýdent qabyl­­dandy, onyń 100-i mem­le­­kettik tapsyrysqa ıe bolǵandar. 2020 jylǵa qaraı mektep jasyna deıingi balalardy tolyq 100 paıyz qamtý baǵytynda 2017-2019 jyldary 19016 myń orynǵa negizdelgen 164 mektepke deıingi uıym ashý qarastyrylýda. Onyń ishinde 15 balabaqsha qurylysyn respýblıkalyq bıýdjet esebi­nen júrgizýge tapsyrys jasalýda. Baqtııar О́NERBAEV, Almaty oblysy ákiminiń orynbasary   Almaty oblysy