Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń buıryǵy  №233 

  2015 jylǵy 19 naýryz, Astana qalasy «Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Kodeksiniń 144-babynyń 6-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan «Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti zańnamada belgilengen tártippen: 1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin; 2) osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń merzimdi baspasóz basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalanýǵa jiberilýin; 3) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda ornalastyrylýyn qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstrine júktelsin. 4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka mınıstri E.DOSAEV «KELISILGEN» «KELISILGEN» Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne ǵylym mınıstri ___________ A. Sárinjipov áleýmettik damý mınıstri ___________ T. Dúısenova 2015 jylǵy 15 sáýir 2015 jylǵy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 233 buıryǵymen bekitilgen «Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary 1. Jalpy erejeler 1. «Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary (budan ári – Sanıtarııalyq qaǵıdalar) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodeksiniń (budan ári – Kodeks) 144-babynyń 6-tarmaǵyna sáıkes ázirlendi jáne sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerin jobalaý, salý, sýmen jabdyqtaý, sý burý, jaryqtandyrý, jeldetý, úı-jaılaryn kútip-ustaý jáne paıdalaný, emdik-profılaktıkalyq jáne qoǵamdyq tamaqtanýdy, medısınalyq qamtamasyz etýdi, personaldyń turý jáne eńbek jaǵdaılaryn uıymdastyrý kezinde olarǵa qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptardy qamtıdy. 2. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalar qyzmeti emdeý-saýyqtyrý, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý, oqý-tárbıeleý jumystaryn jáne mádenı bos ýaqyttaryn uıymdastyrýmen jáne júzege asyrýmen baılanysty jeke jáne zańdy tulǵalardyń oryndaýy úshin mindetti bolyp tabylady. 3. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarda mynadaı uǵymdar paıdalanylady: 1) arnaıy kıim – shıkizatty, qosymsha materıaldar men daıyn ónimdi mehanıkalyq bólshektermen, mıkroorganızmdermen lastanýdan jáne basqa da lastanýlardan qorǵaýǵa arnalǵan personaldyń qorǵanysh kıiminiń jıyntyǵy; 2) aerarıı – aýa vannalaryn qabyldaý úshin jabdyqtalǵan alań, qalqa; 3) brakeraj – organoleptıkalyq kórsetkishter boıynsha tamaq ónimderiniń jáne daıyn taǵamdardyń sapasyn baǵalaý; 4) Gencha synamasy – sábıdiń tynys alý júıesiniń fýnksıonaldyq jaǵdaıyn baǵalaıtyn kórsetkish; 5) dezınfeksııalyq jáne dezınseksııalyq quraldar – ınfeksııalyq (parazıttik) aýrýlardyń qozdyrǵyshtaryn jáne jándikterdi joıý úshin qoldanylatyn hımııalyq zattar; 6) ınsolıasııa – alańdy, úı-jaıdy, ǵımaratty gıgıenalyq baǵalaýǵa arnalǵan kún radıasııasynyń normalanatyn kórsetkishi; 7) Ketle ındeksi – balanyń dene damýynyń úılesimdiligin baǵalaý kórsetkishi; 8) klımattyq aımaq – klımattyq belgileri (temperatýra, ylǵaldylyq) boıynsha bólinetin aýmaq; 9) palatka túrindegi balalardy saýyqtyrý uıymy – bul jazǵy kanıkýl kezinde tabıǵat aıasynda uıymdastyrylatyn, balalar men jasóspirimderdi ornalastyrý jáne olarǵa qyzmet kórsetý úshin palatkalardy paıdalaný arqyly olardyń demalý túri; 10) sanatorııalyq obektiler – tabıǵı emdik fızıkalyq faktorlardy (klımat, mıneraldy sýlar, balshyqtar), fızıoterapııalyq ádisterdi, emdik dene shynyqtyrý jáne basqa da jaǵdaılardy basym paıdalana otyryp, belgilengen rejımdi saqtaý kezinde profılaktıkaǵa, medısınalyq ońaltýǵa jáne demaltýǵa arnalǵan emdeý-profılaktıkalyq mekemeler, onyń ishinde týberkýlezge qarsy mekemeler (budan ári – sanatorııler); 11) sanıtarııalyq-aýlalyq qondyrǵylar (budan ári - SAQ) – jerústi bóligi men qazylǵan shuńqyry bar, ǵımarattan keminde 25 metr (budan ári - m) qashyqtyqta, obektiniń aýmaǵynda ornalasqan kárizdenbegen dárethana. Jerústi úı-jaılaryn bir-birine tyǵyz jalǵasqan materıaldardan (taqtaılardan, kirpishterden, bloktardan) jasaıdy. Shuńqyr sý ótkizbeıtin materıaldan jasalady. Shuńqyrdyń tereńdigi jerasty sýynyń deńgeıine baılanysty, biraq 3 metrden aspaıdy; 12) saýyqtyrý obektileri – 6 jastan 18 jasqa deıingi balalar úshin oqý-tárbıeleý, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý, emdeý-saýyqtyrý qyzmetin jáne mádenı bos ýaqyttaryn uıymdastyrýdy júzege asyratyn balalardy saýyqtyrý uıymdary (budan ári - BSU), onyń ishinde jalpy, orta jáne qosymsha bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn jyl boıy jumys isteıtin BSU; 13) solıarıı – kún vannalaryn qabyldaý úshin jabdyqtalǵan alań, úı-jaı; 14) tehnologııalyq prosestiń aǵymdylyǵy - taza jáne kir (kıimniń, ydystyń), shıki jáne daıyn ónimderdiń qarama-qarsy aǵymyn, kelýshiler men personaldyń qarama-qarsy qozǵalysyn boldyrmaıtyn tehnologııalyq prosesterdiń júıeliligin qamtamasyz etý. 4. Obektilerdegi personaldyń qyzmetterdi júzege asyrý kezinde mindetti medısınalyq tekserýden ótkeni, jumysqa jiberilgeni týraly belgisi bar jeke medısınalyq kitapshasy, gıgıenalyq oqytýdan ótkeni týraly málimetter bolýy qajet. 5. Balalardyń týberkýlezge qarsy sanatorııine emdeýdiń súıemeldeýshi fazasyndaǵy bakterııa bólmeıtin týberkýlezben aýyratyn naýqas balalardy qosa alǵanda 18 jasqa deıingi balalar, vırajben jáne gıperergııalyq reaksııasy bar balalar, sondaı-aq týberkýlez ınfeksııasy oshaqtaryndaǵy jáne týberkýlezben aýyryp saýyqqan balalar qabyldanady. Sanatorıılerde jatatyn jáne tolyq nemese jarym-jartylaı ózdiginen qozǵalý múmkindiginen aıyrylǵan balalar úshin 10%-ǵa deıin oryn kózdeledi. 2. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerin jobalaýǵa, salýǵa, qaıta jańartýǵa, jáne paıdalanýǵa berýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar 6. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý uıymdaryn (budan ári - obektiler) jobalaýǵa, salýǵa, qaıta jańartýǵa jáne paıdalanýǵa berýge halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy ýákiletti organnyń aýmaqtyq vedomstvo bólimshesiniń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndysy bolǵanda júzege asyrylady. Maýsymdyq jazǵy BSU-da, onyń ishinde palatka túrindegi stasıonarlyq BSU-da balalar men jasóspirimderdi saýyqtyrý boıynsha qyzmetti júzege asyratyn jeke jáne zańdy tulǵalar jazǵy maýsym bastalar aldynda Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen talaptarǵa sáıkes halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy ýákiletti organnyń aýmaqtyq vedomstvo bólimshesiniń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndysyn ýaqytyly alý qajet. 7. Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy ýákiletti organnyń aýmaqtyq vedomstvo bólimshesi saýyqtyrý obektisiniń boljanyp otyrǵan ashylý kúni týraly saýyqtyrý obektisiniń basshysyna jazbasha habardar etýi qajet. 8. Obektiler aýmaǵynda tikenekti butalardy, gúldegende mamyqty tuqymdar beretin jasyl jelekterdi (aǵashtardy, butalardy) otyrǵyzbaıdy. 9. Saýyqtyrý obektisiniń basshysy saýyqtyrý obektisiniń ashylýy aldynda jáne ary qaraı kórsetkishter boıynsha aýmaqty dezınfeksııalyq, deratızasııalyq jáne dezınseksııalyq óńdeý júrgizýdi uıymdastyrady. 10. Jas kóshetteri joq aýmaqta, kiretin joldarda, júk túsiretin alańdarda, trotýarlarda, kólik quraldarynyń turaǵyna arnalǵan oryndarda qatty jabyny jáne jańbyr men erigen sý aǵatyn eńisteri bolady. 11. Obektilerdiń aýmaǵynda: turǵyn úı, mádenı-kópshilik, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý, medısınalyq, ákimshilik, sharýashylyq jáne tehnıkalyq maqsattaǵy aımaqtar kózdeledi. Sharýashylyq jáne tehnıkalyq maqsattaǵy aýmaqtarda otyn saqtaýǵa arnalǵan qoımasy bar qazandyq, sýmen jabdyqtaý qurylysy, garaj, jóndeý sheberhanalary, avtoturaq ornalasady. 12. Qabyldaý bólimshesiniń, medısınalyq maqsattaǵy úı-jaılardyń, as blogynyń jáne sanıtarııalyq-turmystyq bólmelerdiń (kir jýatyn oryn, dárethana, qoljýǵysh, sebezgi bólmesi) qabyrǵalary men edeniniń betteri jýý jáne dezınfeksııalaý quraldaryna tózimdi materıaldardan oryndalady. 13. Balalar sanatorııindegi turǵyn bólmelerdiń aýdany bir orynǵa keminde 6,0 sharshy metr (budan ári – m2) esebinen kózdeledi, eresekterge –keminde 10 sh.m. 14. 6-7 jastaǵy balalar úshin BSU bir jatyn bólmesindegi oryn sany bir balaǵa 4,5 m2 esebinen – 10-nan asyrmaı, 8 jastan 18 jasqa deıingi balalar úshin 5 orynnan asyrmaı kózdeledi. Otrıadqa arnalǵan oıyn bólmesiniń aýdany bir balaǵa 2 m2 esebinen kózdeledi. 15. Ingalıatorıı, ottekpen emdeý kabıneti jáne dárilik preparattar kabıneti japsarlas ornalasady jáne dárilik shópterdi saqtaýǵa arnalǵan jalpy qosalqy úı-jaıy bolady. 16. BSU balalardyń jas erekshelikterin esepke ala otyryp, otrıadtar nemese toptar boıynsha toptastyrylady: 1) 6 jastan 9 jasqa deıin – 25 adamnan aspaý; 2) 10 jastan 14 jasqa deıin – 30 adamnan aspaý; 3) 15 jastan 18 jasqa deıin – 25 adamnan aspaý. 17. Jylytylmaıtyn ǵımarattardaǵy BSU-nyń jatyn úı-jaılaryn ornalastyrý kezinde balalardyń ornalasýyna syrtqy aýanyń ortasha táýliktik temperatýrasy bes kún ishinde keminde plıýs 16 gradýs Selsııde (budan ári – °C) ruqsat etiledi. 18. Balalardy qabyldaý densaýlyq jaǵdaıy týraly medısınalyq anyqtama bolǵanda jáne ınfeksııalyq aýrýlarmen aýyratyn naýqastarmen baılanys bolmaǵanda júzege asyrylady. 19. Oqý prosesi kezinde balalardyń boı-jas erekshelikterine sáıkes oqý jıhazdarymen qamtamasyz etiledi. Sanatorıılerdiń jatyn bólmeleri men turǵyn úı-jaılary kereýettermen, kereýet janyndaǵy týmbalar, kıimge arnalǵan shkaftarmen jadbyqtalady. Eki qabatty kereýetter men qatty emes jınalmaly kereýetterdi paıdalanbaıdy. Jıhaz, jabdyq, jumsaq jáne qatty múkámmal, sanıtarııalyq-tehnıkalyq quraldar jumys jaǵdaıynda bolady jáne maqsatyna saı paıdalanylady. Úı-jaılardy árleýdegi ahaýlar men jabdyqtyń, jıhazdyń isten shyǵýy ýaqytyly jóndeýge nemese aýystyrýǵa jatady. 20. Obektilerdiń úı-jaılarynda tereze jeldetkishterine jáne framýgalaryna moskıt torlar ornatylady. 21. Obektilerdiń aýmaǵynda qoqys jınaýǵa arnalǵan qoqys salǵyshtar ornatylady. Turǵyn úı korpýsyna kirer jerde qoqys jınaýǵa arnalǵan qoqys salǵyshtar men aıaq-kıim tazalaǵysh reshetkalar ornatylady. 22. Qajet bolǵan jaǵdaıda obektilerde ǵımaratqa, shatyrǵa aǵymdaǵy jóndeý júrgiziledi, qoldanystaǵy ınjenerlik kommýnıkasııaǵa revızııa jasalady, sondaı-aq kúrdeli jóndeý júrgiziledi. 23. Apatty ǵımarattarda jáne úı-jaılarda ornalasqan obektilerdi paıdalanbaıdy. Obektilerdiń ǵımaraty obektiniń apattylyǵy týraly quzyretti organdardyń akitisi bolǵan kezde apatty jaǵdaıda dep tanylady. 3. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerin sýmen jabdyqtaýǵa, sýdy burýǵa, jeldetýge, jylytýǵa, jaryqtandyrýǵa jáne mıkroklımatyna qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar 24. Obektiler ortalyqtandyrylǵan sýyq jáne ystyq sýmen jabdyqtaý, jylytý jáne sý burý júıelerine qosylady. Barlyq júıeler jumys isteıtin jaǵdaıda bolady. 25. Obektiler Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 16 naýryzdaǵy № 209 buıryǵymen (Qazaqstan Respýblıkasynyń normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeýdiń № 10774 tiziliminde tirkelgen) bekitilgen «Sý kózderine, sharýashylyq-aýyz sý maqsaty úshin sý jınaý oryndaryna, sharýashylyq-aýyz sýmen jabdyqtaýǵa jáne sýdy mádenı-turmystyq paıdalaný oryndaryna jáne sý obektileriniń qaýipsizdigine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalarynyń (budan ári - № 209 buıryq) talaptaryna sáıkes qaýipsiz jáne sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etiledi. 26. As blogynyń óndiristik úı-jaılary, kir jýatyn oryn, monsha, sebezgi bólmesi, qol jýatyn oryn, jeke gıgıena kabınalary, medısınalyq maqsattaǵy úı-jaılar ystyq sýmen jabdyqtaý júıesimen qamtamasyz etiledi. Ortalyqtandyrylǵan ystyq sýmen jabdyqtaý júıesi bolmaǵan jaǵdaıda, sý jylytqyshtardy ornatý kózdeledi. Kárizdelmegen aýdandarda ǵımarattan 25 m (budan ári - metr) qashyqtyqta sý ótpeıtin shuńqyry bar aýla dá­rethanalary kózdeledi, bular kóleminiń ekiden úsh bóliginiń (budan ári - 2/3) tolýyna qaraı tazartylady. 27. Obektilerde aýyz sý rejımi uıymdastyrylady. Aýyz sý, onyń ishinde ydystarǵa (grafınderge, sháınekterge) quıylǵan jáne shólmekterdegi sý sapasy men qaýipsizdik kórsetkishteri boıynsha № 209 buıryq talaptaryna sáıkes keledi. Qaınatylǵan aýyz sýdy paıdalanýǵa jol beriledi. Aýyz sý rejımin uıymdastyrý úshin BSU basshysynyń buıryǵymen balalar sanatorııasyna jaýapty adam taǵaıyndalady. Demalýshylardyń obektilerde bolatyn barlyq ýaqyt ishinde olardyń aýyz sýǵa erkin qoljetimdiligi qamtamasyz etiledi. 28. Sý ishý úshin taza ydysty (shyny ydysty, faıansty ydysty, bir ret qoldanatyn stakandardy) paıdalanady, taza jáne paıdalanylǵan ydys úshin tańbalanǵan jeke podnos nemese bir ret qoldanylǵan ydysty jınaý úshin konteınerler bólinedi. Ydysqa quıylǵan sýǵa onyń qaıdan ákelingendigin, sapasyn jáne qaýipsizdigin rastaıtyn qujattary qosa beriledi. 29. Aýyldyq jáne jekeleı kárizdeý júrgizgen jerlerde sarqyndy sýdy jınaýǵa arnalǵan sý ótkizbeıtin qazylǵan shuńqyrlar jabdyqtalady, bular kóleminiń 2/3 bóliginiń bolýyna qaraı tazartylady. 30. Obektiniń úı-jaılary jylytý, jeldetý jáne aýa baptaý júıelerimen jabdyqtalady. 31. Barlyq úı-jaılar ashylatyn terezeler nemese framýgalar arqyly tabıǵı jeldetkish kózdeledi. 32. Sebezgi bólmeleri men sanıtarııalyq toraptar derbes sorý jeldetkishimen jabdyqtalady. 33. Temperatýrasy mınýs 40 °C tómen klımattyq aýdandarda bıiktigi úsh qabat jáne odan joǵary turǵyn úı-jaılar syrtqy aýany jylytatyn taratý jeldetkishimen jabdyqtalady. Obektilerdiń barlyq úı-jaılarynda tabıǵı jaryq bolady. Zat qoıatyn bólmelerde, sanıtarııalyq toraptarda, sebezgi bólmelerinde, kıim iletin oryndarda, jeke gıgıena bólmelerinde, boıler, sorǵy turǵan bólmelerde ekinshi jaryqpen jaryqtandyrýǵa nemese tek jasandy jaryqtandyrýǵa jol beriledi. 34. Barlyq úı-jaılarda jasandy jaryqtandyrý kózdeledi. Shamshyraqtarda qorǵanysh plafondar bolady. Úı-jaılardyń jasandy jaryqtandyrý deńgeıleri osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 1-qosymshaǵa sáıkes keledi. 35. Jaramsyz shamdardy ýaqtyly aýystyrady. Artyq jáne jaramsyz lıýmınessentti shamdar balalardyń qoly jetpeıtin úı-jaılarda saqtalady. Paıdalanylǵan shamdar men basqa da quramynda synaby bar aspaptardy qoqys jınaǵysh konteınerlerge tastaýǵa tyıym salynady. Paıdalanylǵan quramynda synaby bar aspaptardy, lıýmınessentti shamdardy saqtaý jáne shyǵarý jaýapty adamǵa júkteledi. Paıdalanylǵan lıýmınessentti shamdar men quramynda synaby bar aspaptardy shyǵarýdy jáne kádege jaratýdy osyndaı qyzmet túrine arnalǵan lısenzııasy bar uıymdar júrgizedi. 36. Ortalyqtandyrylǵan jylytý kózi bolmaǵan jaǵdaıda jeke qazandyqty ornatý kózdeledi. Jylytý kezeninde aýanyń temperatýrasy mynadaı bolyp kózdeledi: 1) jatyn jáne oqý úı-jaılarynda, kabınetterde, kitaphanalarda, mádenı-kópshilik is-sharalar ótkiziletin jáne demalý úı-jaılarynda, kompıýter synyptarynda, qyzmettik-turmystyq, kir jýatyn oryndarda +18 - 22 °C; 2) tamaqtaný zaldarynda, býfetterde, kıim útikteıtin, keptiretin bólmelerde, qoımalarda jáne kıim-keshek bólmelerinde +16°C; 3) fızıoterapevt kabınetterinde, massaj kabınetterinde +28°C; 4) medısınalyq úı-jaılarda +20 - 22°C; 5) sport zalda jáne seksııalyq sabaqtardy ótkizýge arnalǵan bólmerde, rekreasııalarda, vestıbıýl men kıim iletin oryndarda, ashanada, kıimder men aıaq kıimderdi keptirý bólmelerinde +15 - 17°C; 6) sport zalynyń kıim sheshetin ornynda +19 - 23°C; 7) vannasy bar basseın úı-jaılarynda +29 - 30°C; 8) sebizgi bólmelerinde +25°C; Úı-jaılardaǵy aýanyń ońtaıly ylǵaldylyǵy 40 - 55%-dy, as úıde jáne kir jýatyn bólmelerde 60 - 70%-ǵa deıin quraıdy. 4. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerin kútip-ustaýǵa jáne paıdalanýǵa qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar 37. Obektilerdiń aýmaǵy tazalyqta ustalady. Qoqys jınaǵyshtar (konteınerler) 3/2 bóligi tolǵan kezde tazartylady. Ýchaskeniń jabdyǵy (ústelder, oryndyqtar, dene shynyqtyrý jabdyǵy men shaǵyn sáýlet nysandary) jaramdy jaǵdaıda ustalady. 38.Turmystyq qoqys pen qaldyqtardy jınaý úshin betondalǵan nemese asfalttalǵan alańda ornatylǵan, qaqpaqtary bar metall konteınerler kózdeledi. Alań negizgi ǵımarattardan keminde 25 m qashyqtyqta ornalasady. 39. Saýyqtyrý naýqany bastalar aldynda jáne árbir aýysym aıaqtalǵan soń tehnıkalyq personal kúrdeli jınaý júrgizedi. Saýyqtyrý aýysymynyń arasyndaǵy ınterval keminde kúntizbelik 2 kún quraıdy, sol arada kúrdeli jınaý men sanıtarııalyq tazartý jumystary barlyq úı-jaılarda júrgiziledi. Belgilengen tártippen qoldanýǵa ruqsat etilgen, qoldanylatyn dezınfeksııalaý eritindileri daıyndalǵan kúni kórsetile otyryp, tańbalanǵan ydystarda nusqaýlyqqa sáıkes daıyndalady. Dezınfeksııalaý jáne jýý quraldary jáne olardyń jumys eritindileri demalýshylar úshin qol jetpeıtin oryndarda saqtalady. 40. Sorý jeldetkish júıeleriniń jalıýz torlary shańnan tazartylady jáne olardy úı-jaıdyń jáne syrtqy aýanyń temperatýrasy kenetten ózgergen kezde jabady. 41. Sanatorıı jáne BSU jumys istep turǵan kezde, apatty jaǵdaıdy joıý jumystaryn qospaǵanda, kúrdeli jóndeýdi jáne jóndeý jumystarynyń basqa da túrlerin júrgizbeıdi. 42. Jınaý múkámmaly (legender, shelekter, shetkalar, shúberekter jáne taǵy basqa) tańbalanady jáne úı-jaılarǵa bólek bekitiledi. Paıdalanylǵannan keıin jınaý múkámmalyn jýý jáne dezınfeksııalaý quraldarymen ystyq sýmen jýady jáne sol úshin arnaıy bólingen shkaftarda nemese úı-jaılarda saqtaıdy. Sanıtarııalyq toraptardy jınaýǵa arnalǵan jınaý múkámmalynyń sıgnaldy (qyzyl, sarǵylt) túsi bolady jáne jeke saqtalady. 43. Tósek-jabdyqtaryn jáne súlgilerdi aýystyrý lastanýyna baılanysty, biraq aptasyna bir retten sıretpeı (grafıkke sáıkes) jáne turatyn adamdar ketkennen keıin júrgiziledi. Las kıim -keshek kir jýý ornyna (kleenkaly jáne mata) qaptarmen jetkiziledi. Matadan tigilgen qaptar jýýǵa tapsyrylady, kleenkaly-sabyndy sodaly eritindimen óndeledi. Taza kıim jýylǵan qappen jetkiziledi. 44. Kıim-keshekti jýý kir jýatyn ornynda nemese shart boıynsha ózge kir jýatyn orynda júzege asyrylýy tıis. Infeksııalyq aýrýmen aýyratyn naýqastardyń kıim-keshekteri jýý aldynda tańbalanǵan vannalarda dezınfeksııalanýǵa jatqyzylady. 45. Kir jýatyn orynda taza jáne las kıim-keshektiń qarama-qarsy aǵymy bolmaıtyn tehnologııalyq prosestiń aǵymdylyǵy saqtalady. Obektilerde kıim-keshekti aýystyrý kestesin saqtaý jónindegi qujattama júrgiziledi. 46. Barlyq úı-jaılar men jabdyqtar tártippen jáne tazalyqta ustalady. Úı-jaılardy jınaý kún saıyn ylǵaldy tásilmen, keıinnen jeldetý arqyly júrgiziledi. Medısınalyq maqsattaǵy úı-jaılar, as blogy jáne dárethanalar jýý jáne dezınfeksııalaý quraldaryn qoldana otyryp kúndelikti tazartylady. Eden, esik tutqalary, kran barashkalary, rakovınalar jáne ýnıtazdar kún saıyn dezınfeksııalaýǵa jatady. 47. Jańadan satyp alynǵan buıymdar (ydys-aıaq, tósek ábzelderi, parfıýmerlik-kosmetıkalyq buıymdar, oıynshyqtar, jıhaz jáne taǵy basqa) sapasy men qaýipsizdigin rastaıtyn qujattarymen birge beriledi. 48. Jabdyqtar men múkammalǵa, onyń ishinde medısınalyq jabdyqtarǵa sanıtarııalyq-dezınfeksııalyq óńdeý Qazaqstan Respýblıkasynyń belgilengen zańnamasyna sáıkes, nusqaýlyqqa saı belgilengen tártippen qoldanýǵa ruqsat etilgen dezınfeksııalaý quraldarymen júrgiziledi. 49. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerindegi medısınalyq qaldyqtardy jınaý Qazaqstan Respýblıkasynyń belgilengen talaptaryna sáıkes júrgiziledi. 5. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektileriniń jaǵajaılaryn kútip- ustaýǵa jáne paıdalanýǵa qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar 50. Jaǵajaı oqshaýlanǵan ýchaskede, aılaqtardan, shlıýzderden, gıdroelektr stansııalarynan, sarqyndy sýlardy jiberý oryndarynan, maldyń qorasy men sýatynan jáne basqa da lastaný kózderinen alysta ornalasady nemese joǵaryda kórsetilgen lastaný kózderinen keminde 500 m qashyqtyqta ornalasady. 51. Sý qoımasynyń túbi uıyq, baldyrlary, bujyr aǵashtary, úshkir tastary joq, qumdy bolyp tańdalady. Balalardyń shomylatyn oryndaryndaǵy sý qoımasynyń tereńdigi 0,7-den 1,3 m-ge deıin quraıdy. 52. Jaǵajaı kúnnen qorǵaıtyn qalqalarmen, jataqtarmen jáne otyrǵyshtarmen jabdyqtalady. Aýmaqta kıim aýystyratyn kabınalar (50 adamǵa 1), sanıtarııalyq-aýlalyq qondyrǵylar (75 adamǵa 1) nemese bıodárethanalar ornatylady. 53. Jaǵajaıdy balalardyń jas erekshelikterine sáıkes oıyn qurylǵylarymen, sondaı-aq emsharalardy dozalap qabyldaý úshin solıarıılermen, aerarıılermen jabdyqtaý kerek. Solıarııler men aerarıılerde oryn sany jalpy sanynyń (II jáne III klımattyq aýdandarynda) 50 %-ynan asyrmaı quraıdy. Aerarııler men solıarıılerdiń aýdany 1 orynǵa 2,5 jáne 3,0 m2 esebimen qabyldanady. 54. Shomylý maýsymy bastalar aldynda BSU nemese sanatorıı ákimshiligi akkredıttelgen zerthanalardyń sharýashylyq-aýyz sý maqsatynda paıdalanylatyn sýǵa jáne sý qoımalarynan sanıtarııalyq-hımııalyq, mıkrobıologııalyq, radıologııalyq kórsetkishterge zertteý júrgizýin jáne parazıtologııalyq kórsetkishterge topyraqty zertteý júrgizýdi qamtamasyz etedi. 55. Shomylýǵa arnalǵan sý betiniń shekarasy ashyq tústi, jaqsy kórinetin qalqıtyn belgilermen belgilenedi. 56. Jaǵajaıdyń aýmaǵynda qoqys jınaýǵa arnalǵan qoqys salǵyshtar ornatylady. 57. Kıim aýystyratyn oryndar, kıim aýystyrýǵa arnalǵan pavılondar, kıim iletin oryndar tazalyqta ustalady. Jınaý jýý jáne dezınfeksııalaý quraldaryn qoldana otyryp júrgiziledi. 58. Jyl saıyn jaǵajaıda taza qum, malta tas sebiledi. Qumdy jaǵajaılarda aptasyna bir retten sıretpeı jınalǵan qaldyqtardy shyǵara otyryp, qumnyń betki qabatyna mehanıkalyq qopsytý júrgiziledi. 59. Adamdardyń shomylýyna arnalǵan oryndarda kıim-keshekti jýmaıdy jáne janýarlardy jýyndyrmaıdy. 6. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerinde turýdy uıymdastyrýǵa jáne turý jaǵdaılaryna qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar. 60. Kún rejımi balalardyń jas ereksheligine baılanysty qurylady. BSU-daǵy balalardyń kún rejımi osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 2-qosymshanyń 1-kestesinde keltirilgen. Kanıkýl jáne oqý jyly kezinde sanatorııdegi balalardyń kún rejımi osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 2-qosymshanyń 2 jáne 3-kestelerinde keltirilgen. 61. Dene shynyqtyrý-saýyqtyrý is-sharalary jospary dárigermen kelisiledi jáne mynadaı is-sharalardy qamtıdy: 1) tańerteńgilik gımnastıka; 2) shynyqtyrý emsharalary; 3) qozǵalys oıyndary jáne dene daıyndyǵynyń ár túrimen aınalysý; 4) sport, emdik dene shynyqtyrý, júzýge úıretý; 5) serýender, ekskýrsııalar, joryqtar; 6) sporttyq jarystar jáne merekeler. 62. Dene shynyqtyrýmen aınalysý úshin medısınalyq toptarǵa bólýdi dáriger júrgizedi. Negizgi medısınalyq toptyń balalary shekteýsiz barlyq dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jáne sporttyq-buqaralyq is-sharalarǵa qatysýǵa jiberiledi. 63. Medısınalyq daıyndyq tobynyń balalarymen dene shynyqtyrý-saýyqtyrý is-sharalary olardyń densaý­lyq jaǵdaıyn jáne jeke tózgishtigin eskere otyryp júrgiziledi. Bir kúndik týrıstik joryqtarǵa qatysýǵa tartady. 64. Tańerteńgi jattyǵý kún saıyn 10–15 mınýt boıy ashyq aýada, jańbyrly aýa raıynda jaqsy jeldetiletin úı-jaıda júrgiziledi. 65. Joryqqa qatysýshylar medısınalyq tekserýden ótedi. Balalardy joryqqa jiberýden 1–2 kún buryn baǵdar men shomylý oryndaryn týrızm jónindegi nusqaýshy tekseredi, al dáriger baǵdar paraǵyna qol qoıady. Týrıstik joryqtar medısına qyzmetkeriniń qatysýymen júrgiziledi. 66. Shynyqtyrý is-sharalary BSU-ǵa balanyń kelgen alǵashqy kúninen bastalady: 1) kún vannalary tańǵy nemese keshki saǵattarda jaǵajaıda, jelden qorǵalǵan arnaıy alańdarda (solıarıılerde) tamaqtan soń bir-bir jarym saǵattan keıin taǵaıyndalady. 2) sý rásimderi tańerteńgi jattyǵýdan keıin ylǵaldy súlgimen aldymen plıýs 30 – 35 °S temperatýrada, sodan soń salqyn sýmen plıýs 10–15 °S temperatýrada súrtinýden bastalady. 67. Shomylý kúnine bir ret, ystyq kúnderi eki ret sýdyń temperatýrasy plıýs 20 °C tómen emes, aýanyń temperatýrasy plıýs 23°S tómen emes kezde júrgiziledi. 7. Sanatorııalyq jáne saýyqtyrý obektilerinde emdik-profılaktıkalyq jáne qoǵamdyq tamaqtanýdy uıymdastyrýǵa qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar 68. Tústený zalynyń aýdany ózine ózi qyzmet kórsetý kezinde bir orynǵa (taratý jelisin qospaǵanda) 1,8 m2 (taratý jelisin qosa alǵanda), daıashy qyzmet kórsetken kezde 1,4 m2 esebimen qabyldanady. Tústený zalynyń aýdany balalardy bir mezette qyzmet kórsetý kezinde (bir aýysymda) bir orynǵa 1,0 m2 esebimen kózdeledi. 69. Obektilerdiń osy Sanıtarııalyq qaǵıdalardyń talaptaryna qarama-qarsy bolmaıtyn bóligindegi as blogyna Kodekstiń 144-baby 6-tarmaǵyna sáıkes halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ bekitken qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine qoıylatyn normalaý qujattarynyń talaptary paıdalanylady. 70. Sanatorıılerde emdik-profılaktıkalyq tamaqtaný uıymdastyrylady. 71. Daıyn tamaqty berýdi medısına qyzmetkeri osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 3-qosymshanyń 1-nysanyna sáıkes daıyn tamaqtyń sapasyn baqylaý (brakeraj) jýrnalyna jaza otyryp daıyn tamaqtyń sapasyn organoleptıkalyq baǵalaý júrgizýden keıin júzege asyrady. 72. Sanatorııde jáne BSU-da kún saıyn aspaz daıyn taǵamnyń táýliktik synamasyn qaldyrady. Synamalar qaqpaǵy bar taza (qaınaǵan sýmen óńdelgen) shyny ydysqa (garnırdi bólek ydysqa salady) alynady jáne tońazytqyshtyń arnaıy bólingen ornynda +2 °S-tan +6 °S-qa deıin temperatýrada keminde 24 saǵat saqtalady jáne alý kúni men ýaqytyn kórsete otyryp tańbalanady. 73.Tamaq ónimderin tasymaldaý sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndysy bar avtokólikpen júrgiziledi. Tamaq ónimderi saqtaý sharttaryna qoıylatyn talaptardy eskere otyryp tasymaldanady, tamaq ónimderin tasýǵa arnalǵan kólikti basqa maqsattar úshin paıdalanbaıdy. Ekspedıtor arnaıy kıimmen qamtamasyz etiledi jáne onyń jumysqa ruqsat etilgen jeke medısınalyq kitapshasy bolady. Azyq-túlikke arnalǵan ydys tańbalanady jáne maqsatyna qaraı paıdalanylady. 74. BSU úshin bir balaǵa kúnine azyq-túlikter jıyny (brýtto massasynda) osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 4-qosymshanyń 1-kestesinde kórsetilgen. 75. Jas ereksheligine (jastaryna) baılanysty balalar men jasóspirimderge usynylatyn porsııanyń massasy (grammǵa shaqqanda) osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 4-qosymshanyń 2-kestesinde kórsetilgen. 76. Balalar sanatorıılerindegi tamaqtaný normalary «Respýblıkanyń memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdarynda tamaqtanýdyń zattaı normalaryn jáne jumsaq múkámmalmen jabdyqtaýdyń eń tómengi normalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2002 jylǵy 26 qańtardaǵy №128 qaýlysyna sáıkes qabyldanady. 77. Tamaq ónimderiniń jaramdylyq merzimderi men olardy saqtaý sharttary óndirýshi (shyǵarýshy) belgilegen jaramdylyq merzimderine sáıkes keledi. 78. Tez buzylatyn tamaq ónimderin saqtaý tómen temperatýraly tońazytqysh qurylǵylarynda ( – 30°S deıin) jáne +2 – +6°S temperatýrada tońazytqysh kameralarynda nemese tońazytqyshtarda júzege asyrylady. 79. Sanatorıılerde jáne BSU-da tamaq qabyldaý arasyndaǵy aralyqty 3,5 saǵattan asyrmaı, balalardy qosymsha 2-shi tańǵy aspen nemese keshki aspen keminde bes ret tamaqtandyrý kózdeledi. Tamaq arasyndaǵy aralyqqa as mázirine qymyzdy nemese sút qyshqyly ónimin engizý usynylady. Táýliktik tamaqtandyrý rasıonynyń qunarlylyǵyn bólý mynadaı: tańerteńgilik as – 25%; túski as – 35 %, besin as 15 %, keshki as – 20 %, 2-shi tańǵy as (keshki as) - 5%. 80. Obektilerde as mázirin jasaǵan kezde ulttyq dástúr, aımaqtarda óndiriletin otandyq ónimderdiń assortımenti eskeriledi. Tamaqtaný rasıonynda vıtamındi- mıneraldy keshenmen baıytylǵan ónimder kózdeledi. Perspektıvaly mázir men shyǵarylatyn ónimniń assortıment tizbesi as blogyn paıdalanýǵa bergen kezde, keıinnen rekonstrýksııa júrgizgennen keıin, as blogy beıini nemese óndiristik úderis ózgergen kezde, sondaı-aq buryn bekitilgen assortımentke ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgen jaǵdaıda halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organnyń aýmaqtyq vedomstvo bólimshesimen kelisiledi. Naqty tamaqtaný rasıony bekitilgen perspektıvaly mázirine sáıkes oryndalady. Qajetti ónimder bolmaǵan jaǵdaıda osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 4-qosymshanyń 3-kestesinde kórsetilgen negizgi taǵamdyq zattar boıynsha ónimderdi almastyrý kestesine sáıkes hımııalyq quramy jaǵynan teń baǵaly ónimderge aýystyrady. 81. О́nimderdi salqyn jáne jylylaı óńdeý kezinde qaldyqtardyń normalary osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 4-qosymshanyń 4 -kestesine sáıkes qabyldanady. 82. Gıpovıtamınozdyń aldyn alý jáne balalardy tıimdi saýyqtyrý maqsatynda salqyndatylǵan sýsyndardy (kompot, kısel) askorbın qyshqylymen jasandy vıtamındeý júrgizedi, bul týraly osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 3-qosymshanyń 2-nysany boıynsha «S» - vıtamındeý jýrnalyna jazba jazylady. Polıvıtamın preparattaryn vıtamındelgen jáne mıneraldy zattarmen baıytylǵan tamaq ónimderin paıdalanady (qoldaný jónindegi nusqaýlyqqa sáıkes). 83. Infeksııalyq jáne jappaı ýlanýlardyń paıda bolýynyń jáne taralýynyń aldyn alý maqsatynda mynalar: 1) bankalarynyń tunshalanýy buzylǵan konserviler, qaqpaǵy kóterilgen konserviler, tot basqan, pishini ózgergen, zattańbasy joq bankalar; 2) jumsaq ydysta sý tıgen ónimder (un, jarma, qant jáne basqa da ónimder); 3) qamba zııankesterin juqtyrǵan, sondaı-aq mehanıkalyq qospalarmen lastanǵan jarma, un, qurǵaq jemister jáne basqa da ónimder; 4) zeń jáne shirý belgileri bar kókónisterdi, jemisterdi, jıdekterdi; 5)sańyraýqulaqtar; 6) jeńil asqa arnalǵan konserviler, marınadtalǵan kókónister men jemister; 7) úıde daıyndalǵan ónimder (konservilengen sańyraýqulaqtar, et, sút, balyq jáne basqa da paıdalanýǵa daıyn ónimder) paıdalanylmaıdy. 84.Tamaqqa: 1) aldyńǵy tamaqtyń qaldyqtaryn; 2) kremi bar kondıterlik ónimderdi, kremdi, sýyndardy, ózderi daıyndaǵan morstardy, kvasty, irkildekti, pashtetterdi, quıylǵan taǵamdardy (etten jáne balyqtan), maıshabaqtan jasalǵan farshmakty; 3) frıtıýrdegi buıymdardy, qýyrylǵan jumyrtqany; 4) ashy tuzdyqtardy, qyshany, aqjelkekti, buryshty, sirke sýyn, tabıǵı kofeni, shyryndar men qurǵaq konsentrattar túrindegi sýsyndardy, maıonezdi; 5) pasterlenbegen sútten daıyndalǵan sútti jáne sút qyshqyly ónimderin; 6) qan jáne ókpe-baýyr shujyqtaryn; 7) qatyqty; 8) tartylǵan et salynǵan quımaqtardy jáne flotsha daıyndalǵan makarondy; 9) sýda júzetin qustardyń jumyrtqalarymen etin; 10) úıde daıyndalǵan, konservilengen ónimderdi; 11) gazdalǵan jáne alkogolsiz energetıkalyq sýsyndardy (mıneraldy jáne aýyz sýdy qospaǵanda); 12) chıpsılerdi, kırıeshkılerdi, gambýrgerlerdi, hot-dogtardy, qurǵaq konsentrattardy garnır retinde paıdalanbaıdy. 85. Quramy taǵamdyq qospalardy, gendik-túrlendirilgen organızmderdi jáne tabıǵıǵa sáıkestendirilgen kez-kelgen ónimderdi (hosh ıistendirgishter, shyǵý tegi jasandy boıaǵyshtar, saǵyz) qamtıtyn ónimderdi tutynýǵa tyıym salynady. 86. Týberkýlezge qarsy sanatorıılerde mektepke deıingi jastaǵy balalardy tamaqtandyrýdy uıymdastyrý úshin 1 balaǵa keminde 2 m2 esebimen ashana-oıyn bólmesi; 3 uıaly jýý vannasymen, ydysty keptirýge arnalǵan sórelermen jáne olardy saqtaýǵa arnalǵan shkaftarmen jabdyqtalǵan býfet bólmesi kózdeledi. 87. Jatatyn balalarǵa jáne óz betinshe qozǵalý múmkindigin tolyq joǵaltqan ne jartylaı joǵaltqan balalarǵa arnalǵan sanatorıılerde tamaqtandyrý taratý orny bar býfet bólmesi, 3 uıaly jýý vannasymen, ydysty keptirýge arnalǵan sórelermen jáne saqtaýǵa arnalǵan shkaftarmen jabdyqtalǵan ydys jýýǵa arnalǵan úı-jaı qarastyrylǵan seksııada júzege asyrylady. Qajet bolǵan jaǵdaıda, as blogynan tamaqty berýge arnalǵan kótergish jabdyqtalady. 88. Mektep jasyndaǵy júretin naýqastar úshin bir otyratyn orynǵa 1,5 m2 esebimen tamaqtaný zaly kózdeledi. Tústený zaldarynyń syıymdylyǵyn 60 orynnan asyrmaý kózdeledi. Tústený zalynyń janynda 25 balaǵa 1 qoljýǵysh, 40 balaǵa 1 ýnıtaz esebimen sanıtarııalyq torap, ızolıatorda taratý orny men ydysty jýýǵa jáne saqtaýǵa arnalǵan úı-jaı kózdeledi. 89. Personaldyń tamaqtanýy úshin jeke esigi, sebezgi bólmesi jáne dárethanasy bar arnaıy zal bólinedi. 90. Kompottardy vıtamındeý olardy ótkizýden buryn +15°S-tan aspaıtyn temperatýraǵa deıin salqyndatqannan keıin júrgiziledi, kıselge askorbın qyshqylynyń eritindisin +30 – + 35°S temperatýraǵa deıin salqyndatqan kezde qosady. Sábı balalarǵa arnalǵan «S» vıtamıniniń táýliktik normasy 50 mıllıgramm (budan ári – mg), al mektepke deıingi balalar úshin - 60 mg, mektep jasyndaǵy balalar úshin – 70 mg. Vıtamındelgen taǵamdar jylytylmaıdy. 91. Balalardy ystyq tamaqty taratýǵa, nan kesýge, daıyn tamaqtardy porsııaǵa bólip oraýǵa, ydys jýýǵa, sanıtarııalyq toraptardy, aýmaqtardy tazalaýǵa, basseınderdi tazalaýǵa tartpaıdy. 92. Salattarǵa arnalǵan kókónisterdi keıinnen termııalyq óńdeýden ótkizbeı, bólshekteý pisken kókónister «PK» degen tańbasy bar ústelderde jáne taqtaılarda, bakterısıdtik sáýlelendirgishpen jabdyqtalǵan daıyn ónimder sehynda júrgiziledi. Salattardy daıyndaý jáne olardy tuzdyqtaý týra taratar aldynda júzege asyrylady. Tuzdyqtalǵan salattardy saqtaýǵa tyıym salynady. 93. Jabdyq, óndiristik ústelder, múkámmal, ydys-aıaq, ydys tamaq ónimderimen janasýǵa ruqsat etilgen, jýý jáne dezınfeksııalaý quraldarynyń áserine tózimdi materıaldardan daıyndalady jáne tamaq ónimderimen janasatyn materıaldar úshin qaýipsizdik talaptaryna jaýap beredi. 94. Tamaqtaný zaldary jýý jáne dezınfeksııalaý quraldaryn qoldana otyryp, olarǵa óńdeý júrgizýge múmkindik beretin jabyny bar jıhazben jabdyqtalady. 95. Qandaı da bir tehnologııalyq jáne tońazytqysh jabdyǵy isten shyqqan jaǵdaıda, as mázirine ózgerister engiziledi. 96. Tamaq ónimderin, ydystardy, múkámmaldy saqtaýǵa arnalǵan stellajdardyń tómengi sóreleri men taýarlardyń astyna qoıatyn tuǵyrlardyń edennen bıiktigi keminde 15 sm etip kózdeledi. 97. Ashanalardy bir otyratyn orynǵa keminde úsh jıyn esebinen ashana ydysymen jáne aspaptarmen qamtamasyz etiledi. 98. Tamaqtanýdy uıymdastyrý kezinde tamaq ónimderimen janasatyn materıaldar úshin qaýipsizdik talaptaryna saı keletin farfordan, faıanstan jáne shynydan jasalǵan ydystar (tárelkeler, tabaqshalar, tostaǵandar, bokaldar) paıdalanylady. Tot baspaıtyn bolattan nemese materıaldyń gıgıenalyq qasıetteri boıynsha uqsas materıaldan jasalynǵan, daıyn tamaqtardy daıyndaýǵa jáne saqtaýǵa arnalǵan ashana aspaptary (qasyq, shanyshqy, pyshaqtar), ydystar paıdalanylady. 99. Shıki jáne daıyn ónimderdi bólek saqtaý, olardy tehnologııalyq óńdeý jáne taratý úshin bólek jáne tańbalanǵan jabdyq, bólshekteý múkámmaly, asúı ydysy paıdalanylady: 1) mynadaı tańbasy bar óndiristik ústelder: shıki et «ShE», shıki balyq «ShB», shıki kókónister «ShK», «nan», daıyn ónim «DО́», «qamyr»; 2) bólshekteý múkámmaly (bólshekteýge arnalǵan taqtaı men pyshaqtar): shıki et «ShE», pisken et «AE», shıki balyq «ShB», pisken balyq «AB», shıki kókónister «ShK», pisken kókónister «PK», «nan», «gastronomııa», «askók», «qamyr»; 3) mynadaı tańbasy bar asúı ydystary: «I taǵam», «II taǵam», «III taǵam», «sút», «jumyrtqalardy óńdeýge arnalǵan», shıki et «ShE», shıki kókónister «ShK», shıki balyq «ShB», «daıyn ónimge arnalǵan», «shıki ónimge arnalǵan». Bólshekteý múkámmaly men asúı ydysy tańbalanýyna sáıkes maqsatyna qaraı paıdalanylady. 100. Pishini ózgergen, jıekteri synǵan, syzattary, synyqtary bar, emaly zaqymdanǵan asúı jáne ashana ydystaryn; alıýmınııden jasalǵan ashana aspaptaryn; plastmassadan jáne syǵymdalǵan juqa taqtaıdan jasalǵan bólshekteý taqtaılaryn; syzattary jáne mehanıkalyq zaqymdalǵan bólshekteý taqtaılaryn jáne usaq múkámmaldy paıdalanbaıdy. 101. Et pen balyqty qasaptaýǵa arnalǵan bólshekteý taqtaılary, naýalar tesikteri jáne sańylaýlary joq tamaq ónimderimen janasýǵa arnalǵan materıaldardan daıyndalady. Etti qasaptaýǵa arnalǵan naýany arnaıy tuǵyryqqa ornatady jáne kún saıyn jumys aıaqtalǵan soń tazartady jáne betine tuz sebedi. Naýanyń betin tesikteri men sańylaýlary paıda bolǵan kezde súrgileıdi jáne jonady. 102. As blogynyń óndiristik jáne basqa da úı-jaılary, óndiristik jabdyq pen múkámmal (shkaftar, ústelder, stellajdar), sanıtarııalyq-tehnıkal