Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń buıryǵy №234

  2015 jylǵy 19 naýryz,  Astana qalasy «Qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 18 qyr­kúıektegi Kodeksiniń 144-babynyń 6-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan «Qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly» sanıtarııalyq qaǵıdalary bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıteti zańnamada belgilengen tártippen: 1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin; 2) osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń merzimdi baspasóz basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberilýin; 3) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrylýyn qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstrine júktelsin. 4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstri E.DOSAEV «KELISILGEN» Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri ______________T. Dúısenova 2015 jylǵy 9 sáýir Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 19 naýryzdaǵy №234 buıryǵymen bekitilgen «Qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary 1. Jalpy erejeler 1. «Qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalary (budan ári – Sanıtarııalyq qaǵıdalar) tamaq ónimderin óndiretin, óńdeıtin jáne ótkizetin qoǵamdyq tamaqtaný obektilerin jobalaýǵa, salýǵa, rekonstrýksııalaýǵa, qaıta jabdyqtaýǵa, jóndeýge jáne paıdalanýǵa, sondaı-aq olardy tutyný úshin oryn berýge baılanysty saýda qyzmetimen aınalysatyn, vedomstvolyq tıistiligi men menshik nysanyna qaramastan, jeke jáne zańdy tulǵalarǵa arnalǵan. 2. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalar: 1) qurylysqa jer ýchaskesin tańdaý; 2) jobalaý, salý, rekonstrýksııalaý, qaıta jabdyqtaý; 3) sýmen jabdyqtaý, sý burý, jylytý, jaryqtandyrý jáne jeldetýdi uıymdastyrý; 4) úı-jaılardy, jabdyqtardy ustaý; 5) tamaq ónimderin óndirý, tasymaldaý, saqtaý, ólshep-oraý jáne ótkizý; 6) óndiristik baqylaýdy uıymdastyrý; 7) turmystyq qyzmet kórsetýdi uıymdastyrý, personaldy medısınalyq qarap tekserý, gıgıenalyq oqytý kezinde qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptardy aıqyndaıdy. 3. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarda mynadaı termınder men anyqtamalar paıdalanyldy: 1) azyq-túlik (tamaq) shıkizaty – tamaq ónimderin óndirý úshin paıdalanylatyn janýardan, ósimdikten, mıkrobıologııalyq, mıneraldyq, jasandy nemese bıotehnologııalyq joldarmen alynatyn ónimder jáne aýyz sý; 2) aspazdyq buıymdar – termııalyq óńdeýden ótken jáne tikeleı tamaqqa tutynýǵa arnalǵan tamaq ónimderi; 3) veterınarııalyq qujattar – memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý obektilerine respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń, astananyń, aýdannyń, oblystyq mańyzy bar qalanyń memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq ınspektorlary beretin veterınarııalyq sertıfıkat; memlekettik veterınarııalyq dárigerler beretin veterınarııalyq-sanıtarııalyq qorytyndy; jergilikti atqarýshy organdar qurǵan memlekettik veterınarııalyq uıymdardyń veterınarııa salasyndaǵy mamany janýarǵa, janýarlardan alynatyn ónim men shıkizatqa, tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birlik aýmaǵyndaǵy epızootııalyq jaǵdaı týraly beretin, sondaı-aq óndiristik baqylaý bólimshesiniń attestattalǵan veterınarııalyq dárigeri janýarlardyń, janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizattyń veterınarııa salasyndaǵy ýákiletti organ bekitken tártippen veterınarııalyq normatıvterge sáıkestigin anyqtaý jónindegi beretin veterınarııalyq anyqtama; 4) vıtamındi-mıneraldy qospa (premıks) – tehnologııalyq erekshelikterdi (sýsymalylyǵyn saqtaý) jasaýǵa arnalǵan ıngredıentter (vıtamınder, mıneraldar, metaldar, amın qyshqyldary, maı qyshqyldary, ballastty beıtarap zattar) men basqa da zattar kesheni; 5) daıyndalǵan kúni – tamaq ónimderin óndirý (daıyndaý) prosesiniń (satysynyń) aıaqtalǵan kúni; 6) daıyndaýshynyń tehnıkalyq qujattary – daıyndaýshy bekitken sáıkestendirý belgileri kórsetile otyryp, tamaq ónimderiniń ataýy, tamaq ónimderiniń ıngredıenttik quramy, qoldanylý salasy, fızıkalyq-hımııalyq jáne organoleptıkalyq kórsetkishteri, sondaı-aq tamaq ónimderiniń qaýipsizdik kórsetkishteri, tańbalaýǵa jáne qaptaýǵa qoıylatyn talaptar, jaramdylyq merzimi men saqtaý, tasymaldaý jáne kádege jaratý sharttaryn, tehnologııalyq operasııalardy jáne olardy tamaq ónimderiniń tıisti túrlerine qoldaný júıeliligin, tamaq ónimderiniń nemese ımporttyq tamaq ónimderiniń ónerkásiptik óndirisi júzege asyrylatyn óndiristik baqylaý baǵdarlamasyn qamtıtyn óndiris prosesteriniń tizbeleri men sıpattamasy bar tamaq ónimderin daıyndaý, saqtaý, tasymaldaý jáne ótkizý júzege asyrylatyn uıym standarttary, tehnıkalyq sharttar, tehnologııalyq reglamentter, tehnologııalyq nusqaýlyqtar, erekshelikter jáne basqa da qujattar; 7) daıyndyqtyń joǵary dárejesi – tutynýǵa daıyn taǵamdar, ónimder jáne jartylaı fabrıkattar; 8) daıyndaý orny – shıkizatty daıyndaý jáne jartylaı fabrıkatty daıyndaý júrgiziletin úı-jaı; 9) jalǵan jumyrtqalar – tehnıkalyq aqaý bolyp tabylatyn ınkýbatordan alynǵan uryqtanbaǵan jumyrtqalar; 10) jartylaı fabrıkattar – jylýmen óńdeýge aldyn ala daıyndalǵan shıki tamaq ónimderi; 11) jeke medısınalyq kitapsha – halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ aıqyndaıtyn nysanǵa sáıkes mindetti medısınalyq qarap tekserý nátıjeleri engiziletin, halyqtyń dekrettelgen tobynyń ókiline beriletin derbes qujat; 12) jumsaq balmuzdaq – frızerde daıyndalǵan jáne tez muzdatatyn kamerada shynyǵý prosesinen ótpegen sút ónimi; 13) jumyrtqanyń jarylýy (soǵylýy) – ishindegisiniń aǵyp, qabyǵy jáne qabyq asty qabyqshanyń tutastyǵynyń buzylýy; 14) jyldam qyzmet kórsetetin tamaqtaný obektisi – daıyndyǵy joǵary dárejedegi jartylaı fabrıkattardan jeńil daıyndalatyn taǵamdardyń, buıymdardyń, sýsyndardyń shaǵyn assortımentin ótkizetin jáne tutynýshylarǵa qyzmet kórsetýge eń az ýaqyt shyǵyndaýdy qamtamasyz etetin qoǵamdyq tamaqtaný obektisi; 15) kertilgen – qabyǵy jarylǵan; 16) qaptama (ydys) – tamaq ónimderin zaqymdalýdan, búlinýden jáne shyǵyndalýdan qorǵaýdy qamtamasyz etetin qural nemese quraldar kesheni; 17) qaptamalaý (ólshep-oraý, suıyq ónimderdi quıý) kúni – tamaq ónimderiniń qaptamaǵa (ydysqa) salynǵan kúni; 18) qaýipti tamaq ónimderin joıý – tutynýǵa jáne/nemese onyń taǵamdyq maqsattarǵa paıdalanylýyn jáne oǵan adam men janýarlardyń qol jetimdiligin boldyrmaıtyn odan ári qaıta óńdeýge jaramsyz tamaq ónimderine áser etý; 19) qaýipti tamaq ónimderi – qaýipsizdik talaptaryna, onyń ishinde sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qaýipsizdik talaptaryna jáne/nemese tamaq ónimderine arnalǵan gıgıenalyq normatıvterge saı kelmeıtin tamaq ónimderi, sondaı-aq jaramdylyq merzimderi ótken jáne saqtaý rejımderi buzylǵan nemese sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq jáne (nemese) veterınarııalyq-sanıtarııalyq turǵydan qaýipsiz emes azyq-túlik (tamaq) shıkizatynan óndirilgen, ony paıdalanǵan kezde adam ómiri men densaýlyǵy jáne qorshaǵan orta úshin jol berilmeıtin qater týyndaıtyn tez buzylatyn tamaq ónimderi; 20) qoǵamdyq tamaqtaný – tamaq ónimderin óndirýge, qaıta óńdeýge, ótkizýge jáne tutynýdy uıymdastyrýǵa baılanysty saýda qyzmeti; 21) qoǵamdyq tamaqtaný obektisi (budan ári – tamaqtaný obektisi) – taǵam ónimderin óndirý, qaıta óńdeý, ótkizý jáne tutynýdy uıymdastyrý boıynsha obekt; 22) melanj – jumyrtqanyń aqýyzy men saryýyzynyń muzdatylǵan qospasy; 23) normatıvtik qujattar – tamaq ónimderiniń, olarmen janasatyn materıaldar men buıymdardyń qaýipsizdigine, olardyń qaýipsizdigin baqylaýǵa, olardy daıyndaý, saqtaý, tasymaldaý, ótkizý jáne paıdalaný, sapasyz, qaýipti tamaq ónimderin, materıaldardy jáne buıymdardy kádege jaratý nemese joıý jaǵdaılaryna qoıylatyn talaptardy belgileıtin standarttar, sanıtarııalyq, veterınarııalyq-sanıtarııalyq jáne fıtosanıtarııalyq qaǵıdalar jáne basqa da normatıvtik quqyqtyq aktiler; 24) ónerkásiptik emes daıyndalǵan tamaq ónimderi – azamattar úı jaǵdaılarynda jáne/nemese jeke qosymsha sharýashylyqtarynda nemese baý, baqsha ósirýmen, mal sharýashylyǵymen aınalysatyn azamattar alǵan jáne tek aýyl sharýashylyǵy bazarlarynda ǵana ótkizýge arnalǵan janýardan jáne ósimdikten alynatyn ónimder; 25) ónimdiligi az tamaqtaný obektisi (budan ári – ónimdiligi az obekt) – otyrǵyzatyn oryn sany 50-ge deıin jáne taǵamdar daıyndaý assortımenti shekteýli qoǵamdyq tamaqtaný obektisi. Bul obektilerde taǵam daıyndaý boıynsha negizgi óndiristik prosess ýchaskelik bólý qaǵıdaty boıynsha bir úı-jaıda jınaqtalǵan; 26) óndiristik baqylaý – daıyndaýshy tamaq ónimderin óndirý (daıyndaý), aınalymy jáne kádege jaratý, ózine zerthanalyq zertteýler men synaqtar júrgizýdi qamtıtyn jumystardy oryndaý men qyzmetterdi kórsetý prosesinde olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan is-sharalar; 27) ónim berýshi – tamaq ónimderin ótkizetin jeke nemese zańdy tulǵa; 28) ruqsat etiletin shekti shoǵyrlaný (budan ári – RShSh) – barlyq eńbek ótili ishindegi kúndelikti jumys kezinde aýrý nemese densaýlyq jaǵdaıynda aýytqý týǵyzbaıtyn zııandy óndiristik faktorlardyń deńgeıleri; 29) saqtaý jaǵdaılary – daıyndaýshy belgilegen saqtaýdyń arnaıy tártibi (qorshaǵan aýanyń ylǵaldylyǵy, belgili bir jaryq rejımi jáne (nemese) qorshaǵan aýanyń temperatýrasy); 30) salqyn taǵamdar (tiske basar) – ekinshi ret jylýmen óńdelmeıtin, tamaq ishý aldynda salqyndatylǵan kúıde, úlestirý kezinde plıýs (budan ári – + -nan + deıin) 10-nan joǵary emes + 14 Selsıı gradýsqa (budan ári – 0S) deıin temperatýramen beriletin, + 6-dan joǵary emes +80 S deıin temperatýrada tońazytý shkaftarynda nemese kameralarynda saqtalatyn taǵamdar (salqyn tiske basarlar, salqyn qaınatpalar, qýyrylǵan, ishine farsh salynǵan, sorpa quıylyp uıytylǵan jáne basqa taǵamdar), taǵamdardy daıyndaý kezinde ekinshi ret jylýmen óńdelmeıtin, daıyn bolǵan ónim paıdalanylady; 31) sanıtarııalyq arnaıy kıim (budan ári – arnaıy kıim) – shıkizatty, qosymsha materıaldardy jáne daıyn ónimdi mehanıkalyq bólshektermen, mıkroorganızmdermen jáne basqa da las zattarmen lastanýdan qorǵaýǵa arnalǵan personaldyń qorǵanysh kıiminiń jıyntyǵy; 32) sanıtarııalyq jaramsyzdyq – tehnologııalyq operasııalar, tasymaldaý jáne jınaý barysynda buzylý saldarynan týyndaǵan, tikeleı maqsaty boıynsha paıdalaný múmkindigin boldyrmaýǵa ákeletin ónimniń organoleptıkalyq jáne tutynýshylyq qasıetteriniń ózgerýi; 33) sanıtarııalyq kún – úı-jaılardy kúrdeli jınaý, úı-jaılardy dezınseksııalaý jáne deratızasııalaý qajet bolǵan kezde jabdyqtar men múkámmaldy jýý jáne dezınfeksııalaý úshin arnaıy bólingen ýaqyt (aıyna keminde bir ret); 34) taǵamdyq ıngredıent – tamaq ónimderin óndirý kezinde paıdalanylatyn jáne daıyn ónimde bastapqy nemese ózgertilgen kúıde bolatyn, reseptýraǵa sáıkes tamaq ónimderiniń quramdas bóligi bolyp tabylatyn tabıǵı nemese jasandy jolmen alynatyn hımııalyq zat nemese janýar nemese ósimdik nemese mıkrob nemese mıneral tekti ónim, onyń ishinde taǵamdyq qospalar, hosh ıistendirgishter; 35) taǵamdyq qundylyq – quramymen jáne dáminiń artyqshylyǵymen anyqtalatyn, organızmdi nárli zattarmen qanaǵattandyrý dárejesi; 36) tamaq ónimderin daıyndaýshy – uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq nysanyna qaramastan uıym nemese jeke kásipker, onyń ishinde alýshylarǵa (tutynýshylarǵa) ótkizý úshin tamaq ónimderin óziniń atynan óndirýdi (daıyndaýdy) júzege asyratyn jáne osy ónimderdiń tehnıkalyq reglamentterdiń talaptaryna sáıkestigi úshin jaýapty bolatyn sheteldik uıym nemese jeke kásipker; 37) tamaq ónimderiniń partııasy – belgili bir ýaqyt aralyǵynda, taýardyń ilespe qujattamasy birge júretin, tamaq óniminiń qadaǵalanýyn qamtamasyz etetin bir óńirlik (memleketaralyq) standart nemese ulttyq standart jáne (nemese) uıym standarty, jáne (nemese) daıyndaýshynyń ózge de qujattary boıynsha ataýy bir, birdeı býyp-túıilgen, bir daıyndaýshy óndirgen (daıyndaǵan) tamaq óniminiń belgili bir sany; 38) tamaq ónimderin óndirý (daıyndaý) – tehnologııalyq prosestiń ózin jáne onymen baılanysty tamaq ónimderin ólshep-oraý, qaptamalaý, tańbalaý, sondaı-aq óndirisishilik saqtaý jáne tasymaldaý prosesterin qamtıtyn tamaq ónimderin daıyndaý prosesteri (satylary); 39) tamaq ónimderiniń qaýipsizdigi – adamnyń ómiri men densaýlyǵyna zııan tıgizýmen jáne qaýipti faktordyń iske asyrylý yqtımaldyǵy men onyń saldarynyń aýyrlyq dárejesiniń úılesimin eskere otyryp, tutynýshylardyń zańdy múddeleriniń buzylýymen baılanysty tamaq ónimderin ázirleýdiń (jasaýdyń), óndirýdiń (daıyndaýdyń), aına­lymynyń, kádege jaratýdyń jáne joıýdyń barlyq prosesterinde (satylarynda) jol berilmeıtin qaterdiń bolmaýy; 40) tamaq ónimderiniń qaýipsizdik kórsetkishi – adam densaýlyǵyna jáne janýarlarǵa qaýip tóndiretin hımııalyq, radıoaktıvti, ýytty zattardyń jáne olardyń qosyndylarynyń, mıkroorganızmderdiń jáne basqa da bıologııalyq organızmderdiń bolýynyń jol beriletin deńgeıi; 41) tańbalaý – tutynýshyǵa aqparat beretin jáne tamaq ónimderine, tutyný ydysyna (qaptamasyna) túsirilgen mátin, taýar belgileri, shartty belgi men sýretter, qujattar, jadnamalar (qosymsha paraqtar), zattańbalar, kontrzattańbalar, koleretkalar, zatbelgiler, japsyrmalar (stıkerler); 42) taýar kórshilestigi – shıki jáne daıyn ónimderdi birge saqtaýdy jáne ótkizýdi boldyrmaıtyn, olardyń lastanýyn jáne taýardyń sapasyna áser etetin bóten ıistiń enýin boldyrmaıtyn jaǵdaılar; 43) tez buzylatyn tamaq ónimderi – eger tamaq ónimderiniń jeke túrlerine Keden odaǵynyń tehnıkalyq reglamentterinde ózgeshe belgilenbese, jaramdylyq merzimi 5 táýlikten aspaıtyn, adam densaýlyǵy úshin qaýipti deńgeılerge deıin onda aýrý týdyratyn mıkroorganızmderdiń, búldirý mıkroorganızmderiniń damýyn jáne (nemese) ýyttardyń paıda bolýynyń aldyn alý maqsatynda saqtaýdyń jáne tasymaldaýdyń (kólikpen tasymaldaýdyń) arnaıy qurylatyn temperatýralyq rejımin qajet etetin tamaq ónimderi; 44) tehnologııalyq jabdyq – óndiristiń jumys isteýine qajetti tetikter, mashınalar, qurylǵylar, aspaptar jıyntyǵy; 45) tıeý orny – azyq-túlik shıkizaty men tamaq ónimderin qabyldaıtyn oryn; 46) tolyq daıyndaý orny – jartylaı fabrıkattardan daıyn tamaq ónimderin daıyndaý júzege asyrylatyn úı-jaı; 47) uıymdasqan ujymdar – vedomstvolyq tıistiligi men menshik nysandaryna qaramastan táýlik boıy nemese kúndiz 4 saǵat jáne odan artyq ýaqyt bolatyn turmystyq, tamaqtaný, oqý, tárbıelený, medısınalyq qyzmet kórsetý, eńbek etýdiń biryńǵaı jaǵdaılarymen biriktirilgen uıymdar kontıngenti (densaýlyq saqtaý obektileri, áleýmettik qyzmet kórsetý obektileri: ınternat úıleri, ońaltý ortalyqtary, múgedek balalarǵa arnalǵan oqý oryndary, aýmaqtyq áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyqtary, áleýmettik beıimdeý ortalyqtary, ónerkásiptik, qurylys obektileriniń tamaqtaný obektileri jáne t.b.); 48) halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy zańnama – sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq jáne gıgıenalyq talaptardy, onyń ishinde adam úshin mekendeý ortasy faktorlarynyń, ónimderdiń (taýarlardyń), jumystar men kórsetiletin qyzmetterdiń qaýipsizdik jáne/nemese zııansyzdyq krıterıılerin belgileıtin jáne halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy qatynastardy azamattardyń densaýlyǵyn saqtaý jáne qolaıly qorshaǵan ortaǵa quqyqtaryn iske asyrýdyń negizgi sharttarynyń biri retinde retteıtin zańdar jáne olarǵa sáıkes qabyldanatyn ózge de normatıvtik quqyqtyq aktiler, sanıtarııalyq qaǵıdalar jáne gıgıenalyq normatıvter. 4. Osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarda osy bólimde arnaıy anyqtama berilmegen termınder Keden odaǵy komıssııasynyń 2011 jylǵy 9 jeltoqsandaǵy № 880 sheshimimen bekitilgen «Tamaq ónimderiniń qaýipsizdigi týraly» Keden odaǵynyń tehnıkalyq reglamentinde (021/2011 KO TR) belgilengen mánderde paıdalanylady. 2. Tamaqtaný obektileriniń qurylysyna jer ýchaskesin tańdaýǵa, jobalaýǵa, rekonstrýksııalaýǵa jáne qaıta jabdyqtaýǵa qoıylatyn talaptar 5. Tamaqtaný obektileriniń qurylysyna jer ýchaskesin tańdaý, jobalaý, rekonstrýksııalaý jáne qaıta jabdyqtaý halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy zańnama talaptaryna jáne osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes júzege asyrylady. 6. Tamaqtaný obektisiniń qurylysyn: 1) buryn olar mal qorymdary, ýytty qaldyqtardy kómý oryndary, qoqys úıindileri, assenızasııalaý alańy, zırattar retinde paıdalanylǵan, sondaı-aq organıkalyq jáne hımııalyq sıpatta lastanǵan; 2) radıasııalyq qaýipsizdik normatıvteri joǵary bolǵan; 3) jer ýchaskesinde kúıdirgi aýrýy boıynsha stasıonarlyq qolaısyz pýnktterdiń topyraqtyq oshaqtary ornalasqan; 4) ónerkásiptik jáne azamattyq maqsattaǵy obektilerden sanıtarııalyq ajyraýdy uıymdastyrý múmkindigi bolmaǵan kezde, sý basýy yqtımal aımaqtarda; 5) sýmen jabdyqtaý kózderiniń birinshi sanıtarııalyq qorǵanysh aımaǵynda ornalasqan; 6) qaýipti aımaqtarda kómir jáne basqa shahtalardyń jynystarynyń úıindileri ornalasqan jer ýchaskelerinde jobalaýǵa jol berilmeıdi. 7. Tamaqtaný obektisin ornalastyrý kezinde halyqtyń ómir súrýiniń sanıtarııalyq-gıgıenalyq jaǵdaılaryn nasharlatýǵa jol berilmeıdi. Tamaqtaný obektilerin salý, rekonstrýksııalaý, keńeıtý «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń 21-1-babynyń 1 jáne 2-tarmaqtaryna sáıkes halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organ vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimshesiniń oń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndysyn alǵan kezde tamaqtaný obektilerin salý, rekonstrýksııalaý jáne keńeıtý jobalary boıynsha júzege asyrylady. 8. Tamaqtaný obektilerin jeke turǵan jáne japsarlas salynǵan ǵımarattarda da, turǵyn jáne qoǵamdyq ǵımarattardyń ishine salynǵan úı-jaılarda da, sondaı-aq ǵımarattardyń birinshi, jertóle jáne sokoldy qabattarynda ornalastyrýǵa jol beriledi. 9. Jalpyǵa birdeı qoljetimdi tamaqtaný obektilerin turǵyn úı, qoǵamdyq nemese óndiristik ǵımarattardyń ishine salýǵa nemese japsarlas salýǵa tamaqtaný obektisiniń de, ol ishine salynatyn ǵımarattyń da barlyq fýnksıonaldyq sıpattamalaryn saqtaı otyryp, qajetti sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar saqtalǵan jaǵdaıda jol beriledi. Tamaqtaný obektilerin: 1) turǵyn úılerde – ishine salynǵan nemese ishine-japsarlas salynǵan úı-jaılarda, sondaı-aq ǵımarattardyń (qurylystardyń) belgili bir túrlerine qoıylatyn normatıvtik talaptardy eskere otyryp, jobalaýǵa arnalǵan tapsyrma boıynsha; 2) jerasty ótý joldarynda – olar kommýnıkasııanyń ınjenerlik júıelerine qosylǵan jaǵdaıda jol beriledi. 10. Aspazdyq ónimderdi satýǵa arnalǵan úı-jaılardy meıramhanalar men ashanalar quramynda da, ózge maqsattaǵy ǵımarattarda da kózdeýge jol beriledi. 11. Tamaqtaný obektilerinde kremi bar kondıterlik buıymdardy táýligine 300 kılogrammnan (budan ári – kg) asyrmaı daıyndaıtyn, unnan jasalatyn kremi joq kondıterlik buıymdardy 500 kg-nan asyrmaı daıyndaıtyn ónimdiligi az kondıterlik sehtardy ornalastyrýǵa jol beriledi. 12. Turǵyn ǵımarattarda ornalasqan tamaqtaný obektilerinde shıkizat pen taýarlardy tıeýdi terezeleri joq turǵyn ǵımarattyń búıir jaǵynan jáne/nemese jerasty týnnelderinen jáne/nemese magıstraldar jaǵynan arnaıy júk tıeý úı-jaılary bolǵan jaǵdaıda júrgizedi. 13. Turǵyn úı aýlasy jaǵynan shıkizat pen taýarlardy tıeýge jol berilmeıdi. О́nimdiligi az obektiler úshin onyń jumysy bastalǵanǵa deıin kóshe bettegi kireberisten tıeýge jol beriledi. 14. Jerasty qazba jumystarynda jumys isteıtin adamdardyń tamaqtanýyn uıymdastyrýǵa arnalǵan jerasty tamaqtaný obektileri aýasy barynsha az shańdanatyn, aýanyń taza aǵynynda ornalasqan jerlerde ornalastyrylady. 15. Qurylys alańdarynda, maýsymdyq jumystarda jumys isteıtin adamdarǵa arnalǵan tamaqtaný obektileri daıyndaý kásiporyndarynan nemese ashanalardan jartylaı fabrıkattardy alýǵa eseptelgen tolyq daıyndaý orny retinde jabdyqtalady. Jartylaı fabrıkattardy jetkizetin kásiporyndar bolmaǵan jaǵdaıda shıkizatty paıdalanýǵa jol beriledi. 16. Qurylys obektisinde, maýsymdyq jumys obektisinde daıyn tamaqty taratý pýnktin uıymdastyrýǵa jol beriledi, onyń tamaqtanatyn zalynyń jumysy ózine-ózi qyzmet kórsetý negizinde qurylady. 17. Qurylys alańdarynda, maýsymdyq jumys obektilerinde jumys isteıtin adamdarǵa arnalǵan tamaqtaný obektilerin jumys sıpatyna baılanysty stasıonarlyq jáne jyljymaly etip uıymdastyrady. Stasıonarlyq tamaqtaný obektilerin ǵımarattarda nemese ýaqytsha tıptegi qurylystarda (jınalmaly tıptegi úıler, jeńil aǵash qurylystar, al jazǵy ýaqytta qalqa, tent astynda) ornalastyrady. Stasıonarlyq ýaqytsha tamaqtaný obektilerin tek qyzmet kórsetiletin obektiniń qurylysy, maýsymdyq jumys aıaqtalǵanǵa deıingi merzimge uıymdastyrady. 18. Jyljymaly tamaqtaný obektileri arnaıy jabdyqtalǵan vagon-ashanalarda uıymdastyrylady. Jyljymaly tamaqtaný obektileriniń birneshe qurylystyń jumysshylaryna aǵymdyq keste boıynsha qyzmet kórsetýine jol beriledi. 19. Tamaqtaný obektileriniń ǵımarattarynda turǵyn úı-jaılardy, sondaı-aq qyzmeti qoǵamdyq tamaqtanýmen baılanysty emes úı-jaılardy ornalastyrýǵa jol berilmeıdi. 20. Tamaqtaný obektileriniń aýmaǵy abattandyrylady, taza ustalady. Aýmaqta obektiniń sharýashylyq aımaǵyndaǵy arnaıy bólingen jerde, úsh jaǵynan tutas qabyrǵamen qorshalǵan, sý ótkizbeıtin jabyny bar, qoqys pen tamaq qaldyqtaryn jınaýǵa arnalǵan qaqpaǵy bar bólek konteınerlerdi ornatýǵa arnalǵan alań kózdeledi. Qoqys pen tamaq qaldyqtary keıinnen óńdelip jáne dezınfeksııalana otyryp, konteınerlerdiń tolý shamasyna qaraı shyǵarylady. Kiretin joldar men jaıaý júrginshi joldary atmosferalyq jaýyn-shashyn sýlary sýaǵarlarǵa aǵatyndaı etip qatty jabynnan jasalady. 21. Tamaqtaný obektisiniń aýmaǵyn jınaý kúndelikti júrgiziledi, jyldyń jyly kezinde sý sebiledi, qysqy ýaqytta qar men muzdan tazartylady. 3. Sýmen jabdyqtaýǵa, sý burýǵa, jaryqtandyrýǵa jáne jeldetýge qoıylatyn talaptar 22. Tamaqtaný obektisiniń ǵımaraty ortalyqtandyrylǵan sýyq jáne ystyq sýmen jabdyqtaý júıelerimen jáne sý burýmen jabdyqtalady. 23. Eldi mekende ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júıesi bolmaǵan jaǵdaıda ishki sý qubyry jáne sý burý qurylǵysymen jergilikti sý kózinen alynatyn sýdy paıdalanýǵa jol beriledi. 24. Sý qubyry joq eldi mekenderdegi tamaqtaný obektilerin sýmen qamtamasyz etý úshin sýmen jabdyqtaý kózi sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndy negizinde tańdap alynady. Sharýashylyq-aýyz sý muqtajdyǵy úshin ákelinetin sýdy paıdalanýǵa jol beriledi, ony ákelý tańbalanǵan arnaıy ydystarda, arnaıy avtokólikte júrgiziledi. 25. Aýyldyq jáne ishinara kárizdelgen jerlerde sarqyndy sýdy jınaý úshin sý ótpeıtin qazylǵan shuńqyrlar jabdyqtalady. Qazylǵan shuńqyrlardy tazartý olardyń úshten eki kóleminen astamy toltyrylǵan kezde júrgiziledi. 26. Aýyz sýdy tasymaldaýǵa jáne saqtaýǵa arnalǵan ydystar tazartylady, jýylady jáne dezınfeksııalanady. 27. Ortalyqtandyrylǵan ystyq sýmen jabdyqtaý júıesi bolmaǵan jaǵdaıda sý jylytqyshtar ornatylady. 28. Ystyq jáne sýyq sý aralastyrǵysh ornatyla otyryp, barlyq jýý vannalaryna jáne rakovınalarǵa, sondaı-aq qajetti tehnologııalyq jabdyqqa júrgiziledi. 29. Sý jylytý júıesindegi ystyq sýdy tehnologııalyq jáne sharýashylyq-turmystyq maqsattar úshin paıdalanýǵa jol berilmeıdi. 30. Tamaqtaný obektileri óndiristik jáne sharýashylyq-turmystyq sarqyndy sý úshin alań ishindegi káriz jelisine óz betinshe aǵatyn sý burýdyń bólek júıelerimen jabdyqtalady. 31. О́ndiristik aǵyndy shyǵarý deńgeıi sharýashylyq–nájistik aǵyndardy shyǵarý deńgeıinen joǵary etip jabdyqtalady. 32. Tógý traptary, jýý vannalary, rakovınalary, sanıtarııalyq aspaptary bar úı-jaılardy tamaqtaný obektisiniń irgesindegi alań ishindegi káriz deńgeıinen tómen ornatpaıdy. 33. Káriz jelileriniń bitelip qalýynyń aldyn alý maqsatynda ǵımarat syrtynda, syrtqy kárizdik jelige túskenge deıin óndiristik aǵyndar shyǵatyn joldarda: 1) zalynyń syıymdylyǵy 500 jáne odan kóp orynnan turatyn jartylaı fabrıkattarmen jumys isteıtin; 2) zalynyń syıymdylyǵy 200 jáne odan kóp orynnan turatyn shıkizatpen jumys isteıtin tamaqtaný obektileri úshin maı jáne ezindi ustaǵyshtar ornatylady. О́nimdiligi bir aýysymda 2 tonnaǵa deıin bolatyn tamaqtaný obektileriniń kókónis sehtary úshin qum ustaǵyshtar ornatylady. 34. Tamaqtaný obektilerin kárizdelmegen eldi mekenderde ornalastyrǵan jaǵdaıda óndiristik jáne turmystyq sarqyndy sýdy burýǵa arnalǵan jergilikti káriz qurylǵysy kózdeledi. Sarqyndy sýdy qabyldaýdy jerasty sý ótkizbeıtin qaqpaqpen jabdyqtalǵan syıymdylyqqa (shuńqyrǵa) júzege asyrady. 35. Aýladaǵy dárethana men sý ótkizbeıtin syıymdylyqty obektiniń sharýashylyq aımaǵyna ornalastyrady. 36. О́ndiristik jabdyq jáne jýý vannalary káriz jelisine qabyldaýshy shuńqyr betinen keminde 20 mıllımetr (budan ári – mm) aýa ajyraýymen qosylady. Ishki káriz aǵynynyń barlyq qabyldaǵyshtaryn gıdravlıkalyq qaqpaqpen (sıfondarmen) jabdyqtalady. Sarqyndy sýdy ashyq sý aıdyndaryna jáne irgeles aýmaqqa, sondaı-aq sý sińirgish qudyqtar qurylǵysyna aǵyzýǵa jol berilmeıdi. 37. Sanıtarııalyq toraptardy, sebezgi bólmelerin jáne ylǵaldy prosester júrgiziletin úı-jaılardy tamaqtaný obektileri qoımasynyń, tehnologııalyq úı-jaılarynyń jáne salqyndatý kameralarynyń ústine ornalastyrýǵa jol berilmeıdi. 38. Sý qubyry men sý burýdy tońazytý kameralarynyń qorshaý konstrýksııalaryna, sondaı-aq osyndaı kameralar men tambýrlar arqyly salýǵa jol berilmeıdi. 39. Ishki káriz jelilerin tóbe astynan, qabyrǵalarda, sondaı-aq sý júretin tranzıttik magıstraldardy tamaqtanatyn zaldarda, óndiristik úı-jaılarda jáne tamaq ónimderiniń qoıma úı-jaılarynda ornatýǵa jol berilmeıdi. О́ndiristik jáne qoıma úı-jaılarynda káriz tireýsheleri tamaqtaný obektileriniń turmystyq úı-jaılary arqyly tekserilmeı sylanǵan qoraptarda qoıylady. 40. Qoǵamdyq tamaqtaný obektileri úı-jaılarynyń ústindegi arajabyny arqyly sý burý jáne sý qubyrynyń tireýshelerin salý oryndary sýdan oqshaýlanǵan materıaldardan jasalady. 41. Jýý bólmeleri, defroster, tamaq qaldyqtaryn saqtaý kamerasynda traptar jabdyqtalady: 100 sh.m. alańǵa bir trap (biraq úı-jaıǵa keminde bireý). 42. Tamaqtaný obektileri aralastyrǵyshtarmen, qol jýýǵa arnalǵan quraldarmen, bir ret qoldanylatyn súlgilermen jáne (nemese) elektrli súlgilermen jaraqtalǵan, ystyq jáne sýyq sý keltirilgen rakovınalarmen: personal úshin - óndiristik úı-jaılarda, kelýshilerdiń qolyn jýý úshin – sanıtarııalyq toraptarda jabdyqtalady. Otyrǵyzatyn oryn sany 20-dan asatyn obektilerde personal men kelýshilerge arnalǵan dárethanalardy biriktirýge jol berilmeıdi. 43. Jyldam qyzmet kórsetetin tamaqtaný obektileri (jazǵy alańdar, káýáphanalar, samsa, tátti toqash satý oryndary, saýda shatyrlary, saýda avtomattary, jazǵy ýaqytta demalys aımaqtary, jármeńkeler men mereke kúnderi jappaı demalý ýaqytyndaǵy ústelderdegi jyljymaly saýda jáne t.b.) qoǵamdyq dárethanalarmen nemese bıodárethanalarmen jabdyqtalǵan oryndarda ornalastyrylady. 44. Maýsymdyq tamaqtaný obektilerinde ýaqytsha sý qubyry men sý burý júrgiziledi. 45. О́ndiristik, qosalqy jáne sanıtarııalyq-turmystyq úı-jaılardy sorý-syrtqa taratý jeldetkishimen jabdyqtalady. 46. Tamaqtaný obektileriniń sorý-syrtqa taratý jeldetkishin turǵyn jáne qoǵamdyq ǵımarattyń jeldetý júıesimen biriktirýge jol berilmeıdi. Turǵyn jáne qoǵamdyq ǵımarattardyń ishine salynǵan tamaqtaný obektileriniń sorý-syrtqa taratý jeldetkishin jabdyqtaý kezinde shýdy tómendetý boıynsha is-sharalar kózdeledi. 47. Otyrǵyzatyn oryn sany 50 jáne odan az tamaqtaný obektisinde ishke sorýdy uıymdastyrmastan syrtqa taratý jeldetkishi qurylǵysyna jol beriledi. 48. Syrtqa taratý jeldetkishi júıesi úı-jaılardyń mynadaı toptary: 1) kelýshiler; 2) óndiristik; 3) tamaq qaldyqtarynyń kameralary; 4) ydys-aıaq jýatyn mashınalardyń jergilikti sorǵyshtary; 5) dárethanalar men kıim sheshetin orny bar sebezgi bólmeleri úshin bólek ornatylady. Ystyq sehtardyń jáne jalpy almasý jeldetkishiniń, ystyq, salqyn tamaq, tolyq daıyndaý sehtarynyń, jýý jáne basqa da óndiristik úı-jaılardyń jergilikti sorǵyshtaryn, sondaı-aq sanıtarııalyq toraptardyń, temeki shegetin jáne sebezgi bólmeleriniń syrtqa taratý jeldetkish júıesin bir syrtqa taratý júıesine biriktirýge jol beriledi. 49. Tamaqtaný obektileriniń tamaqtanatyn zaldarynda jáne óndiristik úı-jaılarynda aıtarlyqtaı jylý bólingen jaǵdaıda aýa baptaý júıelerin ornatady. Qalǵan qyzmettik úı-jaılardy sorý-syrtqa taratý jeldetkishi júıesimen jaraqtaıdy. 50. Jeldetý jáne aýa baptaý júıeleriniń ónimdiligin osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 1-qosymshaǵa sáıkes úı-jaılardaǵy aýany esepteý temperatýrasyn jáne aýa almasýdyń jıiligin eskere otyryp belgileıdi. 51. Jeldetý jáne aýa baptaý júıelerin ornatý kezinde lastanǵan aımaq aýasynyń taza aımaqqa túsýine jol berilmeıdi, súzgishterge jáne tazalaýdy nemese aýystyrýdy talap etetin basqa da bólikterge qoljetimdilik qamtamasyz etiledi. Mehanıkalyq syrtqa taratý jeldetkishi júıelerinde beriletin syrtqy aýany tazalaý jáne ony qysqy ýaqytta jylytý kózdeledi. Syrtqa taratý jeldetkishi úshin aýany alý eń az lastanǵan aımaqta jerden keminde 2 m bıiktikte júrgiziledi. 52. Jeke úı-jaılarda jazǵy kezeń úshin mehanıkalyq jeldetkish retinde jergilikti syrtqa taratý qondyrǵylary jáne/nemese aýa baptaǵyshtar qoldanylady. 53. Tehnologııalyq jabdyqtardyń jeldetý arnalary, aýa ótkizgishteri shańnan, ystan ýaqtyly tazartylady. 54. Salqyn taǵamdardy, tiske basarlardy daıyndaıtyn úı-jaılarda jeldetý júıesin shańǵa qarsy jáne bakterısıdti súzgimen jabdyqtaıdy. Jeldetý júıeleriniń sańylaýlary uıashyqtary usaq tormen jabylady. Osy úı-jaılarda kún sáýlesiniń túsýinen qorǵaıtyn aýa baptaǵyshtar men qurylǵylar ornatylady. Úı-jaılardaǵy ruqsat etiletin temperatýra +18 0S joǵary emes. 55. Turmystyq úı-jaılarda kóbine tabıǵı iske qosylatyn syrtqa taratý jeldetkishiniń avtonomdy júıeleri ornatylady. 56. Ylǵal, jylý jáne gaz bólý kózderi bolyp tabylatyn jabdyq jáne jýý vannalaryn qabyldaý sańylaýlarynyń mólsherleri zııandy bólindiler kózderiniń mólsherinen aspaıtyn syrtqa taratý shatyrlary qurylǵysy bar oqshaýlanǵan syrtqa taratý júıelerimen jaraqtalady. 57. Jergilikti sorǵyshtardyń shyǵaryndylaryn, eger onyń shyǵyńqy jerine deıingi aralyq 10 m kem bolsa, ǵımarattyń eń joǵary bóliginiń jabyny ústinen kem degende 2 m bıiktikte júrgizedi. 58. Shań bólý kózderin (un, qant jáne basqa da sýsymaly ónimderdi) aspırasııalyq qondyrǵylarmen jabdyqtaıdy. 59. Júk tıeý ekspedısııasy, vestıbıýl úı-jaılary jylý perdelermen jabdyqtalady. 60. Syıymdylyǵy keminde 50 otyrǵyzý ornynan kem tamaqtaný obektileriniń ǵımarattarynda qos esik ornatýǵa jol beriledi. 61. Aýa ótkizgishter, torlar, jeldetý kameralary jáne basqa da qurylǵylar taza, mehanıkalyq buzylýlarsyz, tottaný iziderisiz, germetıkalyǵy buzylmaı ustalady. 62. Peshterdiń janyndaǵy, sondaı-aq qamyrdy aqyrǵy ashytý shkaftarynyń janyndaǵy jumys oryndarynda shyǵatyn ystyq býdan jáne gazdan qorǵaý úshin tynys alý aımaǵy deńgeıinde aýa sebezgisi uıymdastyrylady. Aýa resırkýlıasııasyna jol berilmeıdi. 63. Jumys oryndaryndaǵy jylýmen sáýlelenýmen, undy, qant untaǵyn jáne basqa da sýsymaly ónimderdi eleýmen baılanysty barlyq jumystar qosýly sorý-syrtqa taratý nemese jergilikti syrtqa taratý jeldetkishi bar kezinde júrgiziledi. 64. О́ndiristik úı-jaılardyń aýasyndaǵy zııandy zattardyń RShSh-dan asýyna jol berilmeıdi. Jumys aımaǵynyń aýasyndaǵy zııandy zattardyń ruqsat etilgen shekti shoǵyrlanýy jáne jekelegen qaýipti synyptary osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 2-qosymshaǵa sáıkes aıqyndalady. 65. Tamaqtaný obektileri ortalyqtandyrylǵan jylytý júıesimen jabdyqtalady, ol bolmaǵan jaǵdaıda jergilikti jylytýmen jabdyqtalady. О́zge maqsattaǵy ǵımarattardyń ishine salynǵan, ishine-japsarlas salynǵan tamaqtaný obektileriniń jylytý júıelerin bólek ornatady. Jınaý, qarap tekserý jáne jóndeý júrgizý úshin jylytýdyń barlyq túrleri kezinde jylytý aspaptarynyń qoljetimdiligi qamtamasyz etiledi. 66. Turǵyn úı ǵımarattarynda, turǵyn úı ǵımarattarynyń ishine salynǵan (ishine-japsarlas salynǵan) tamaqtaný obektilerinde pisirý, jylytý peshterin (plıtalar) jáne qatty otynmen janatyn mangal qurylǵylaryna jol berilmeıdi. 67. Jylytý, jeldetý jáne aýa baptaý júıeleri tamaqtaný obektisi úı-jaılarynyń mıkroklımaty men aýa ortasynyń ruqsat etiletin jaǵdaıylaryn qamtamasyz etedi. Tamaqtaný obektisi mıkroklımatynyń parametrleri osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 3-qosymshaǵa sáıkes aıqyndalady. 68. Tamaqtaný obektilerinde tabıǵı jáne/nemese jasandy jaryqtandyrý kózdeledi. 69. Adamdar únemi bolatyn óndiristik úı-jaılarda tabıǵı jaryq kózdeledi. Jumys kúni ishinde jumysshylar 50 paıyzdan (budan ári – %) aspaıtyn ýaqyt bolatyn úı-jaılarda tabıǵı jaryqtandyrýdyń bolmaýyna nemese jetkiliksiz tabıǵı jaryqtandyrýǵa jol beriledi. 70. Tabıǵı jaryqtandyrýsyz nemese bıologııalyq áseri boıynsha jetkiliksiz tabıǵı jaryqtandyrýsyz (tabıǵı jaryqtandyrý koeffısıenti keminde 0,5 %), ornalastyrýǵa arnaıy negizdeme bolǵan jaǵdaıda óndiris tehnologııasyna sáıkes jol beriletin óndiristik úı-jaılardy (jumyskerler únemi bolatyn): 1) jasandy jaryqtandyrýmen; 2) erıtemdi sáýlelenýge arnalǵan qurylǵymen; 3) jumys oryndarynan 100 m aspaıtyn aralyqta jumys isteıtin adamdardyń qysqa merzimdik demalýyna arnalǵan tabıǵı jaryqtandyrýy bar bólmelermen; 4) turaqty jumys isteıtin yqtııarsyz jeldetkishpen jabdyqtaıdy. 71. Jaryqtandyrý kózderi jaryq beretin qorǵanysh armatýramen jaraqtandyrylady. О́ndiristik úı-jaılardy jáne qoımalardy jaryqtandyrý úshin ylǵal-shańnan qorǵaýdy oryndaıtyn sham qoldanylady. 72. Shamdy plıtalardyń, tehnologııalyq jabdyqtyń, óndiristik ústelderdiń ústine ornalastyrýǵa jol berilmeıdi. Jumys oryndarynda shaǵylysýdy boldyrmaıtyn qosymsha jaryqtandyrý kózderin ornatady. 73. Jaryqtandyrý aspaptary, armatýra, terezeler men oıyqtardyń shynylanǵan betteri taza ustalady jáne lastaný shamasyna qaraı tazartylyp otyrady. 74. Salqyn taǵamdardy, kremdi daıyndaýmen, torttar men tátti toqashtardy árleýmen baılanysty tamaqtaný obektisiniń úı-jaılaryn ornalastyrý soltústik-batys baǵdarmen júrgiziledi. 75. Ashylatyn barlyq oıyqtardy jyldyń jyly mezgilinde jándikter kirmeýi úshin almaly-salmaly qorǵanysh qorǵanysh torlarmen jabdyqtaıdy. 76. Úı-jaılardaǵy jaryqtandyrý deńgeıi osy Sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa 4-qosymshaǵa sáıkes tamaqtaný obektileriniń úı-jaılarynyń jaryqtandyrý kórsetkishteriniń ruqsat etilgen deńgeılerine saı qamtamasyz etiledi. 77. О́ndiristik úı-jaılardy jobalaý, rekonstrýksııalaý, qaıta beıindeý, jóndeý jáne paıdalaný kezinde shýdan qorǵaý: úı-jaılardy dybystan oqshaýlaıtyn qurylys materıaldarymen árleý, elektr qozǵaltqyshtardy amortızatorlarǵa dybys sińiretin qaptardy qoldana otyryp ornatý, jabdyqtardy diril sińiretin irgetastarǵa ornatý, jabdyqtarǵa ýaqtyly aldyn alý jáne jóndeý jumystaryn júrgizý, mýzykamen bezendirýdiń shyǵys qýattyyn shekteý; arajabynnan 40-50 santımetr (budan ári – sm) araqashyqtyqta aspaly tóbelerdi ornatý, jabdyqty daıyndaýshy kásiporynnyń pasportynda kórsetilgen rejımderde paıdalaný boıynsha is-sharalardy oryndaıdy. 78. Personaldyń tamaqtaný zaldaryndaǵy jumys oryndaryn estradadan, akýstıkalyq júıelerden alshaq shýy az oryndarda ornalastyrý usynylady. 79. Úı-jaılardaǵy jaryqtandyrý, shý men diril deńgeıleri Kodekstiń 144-babynyń 6-tarmaǵyna sáıkes gıgıenalyq normatıvter talaptaryna sáıkes keledi. 4. Obektini, jabdyqty ornatýǵa jáne kútip-ustaýǵa qoıylatyn talaptar 80. Úı-jaılardyń kólemdik-josparlaý jáne konstrýktorlyq sheshimderi shıkizattyń, shıki jartylaı fabrıkat­tardyń jáne daıyn ónimderdiń, paıdalanylǵan taza jáne las ydys-aıaqtyń qarama-qarsy aǵynyn, sondaı-aq kelýshiler men personaldyń qarama-qarsy qozǵalysyn boldyrmaıtyn tehnologııalyq prosesterdiń aǵynyn kózdeıdi. 81. Tamaqtaný obektilerinde shyǵarylatyn ónimderdiń assortımentin ob