Kóne dápterdiń syryn ashpaq

Keıipkerimiz jazýshy Muhamedqalı Baımuhanov telejýrnalıs­tıkamen qatar, ólke jáne memleket tarıhyna qalam terbep, oqyrmanynyń ystyq yqylasyna ıe bolyp otyrǵan jandardyń biri. Onyń «Abylaı zamany» atty tarıhı-tanymdyq derekti kitaby týraly belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov óziniń jyly lebizin bildiripti. – Bıyl qolyma Kenishbaı Týǵanbaıuly aqynnyń tóte jazýmen jazylǵan 24 dápteri tústi. Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy men Alash kósemi Álıhan Bókeıhanovtyń 150 jyldyq mereıtoıyna súıinshi retinde osy jazbalardyń syryn sheship, qazirgi qazaq qarpine aýdarýdy bastadym. Bul kezin­de ataqty Shashýbaımen qatar atalǵan aıtys aqyny edi. Kenishbaıdyń qoljazba dápterlerin, eskishe jazýmen jazyl­ǵan­dyqtan, kez kelgen zertteýshi oqı almaıtynyn aıtyp, Narmanbet Ormanbetulynyń 2 tomdyq kitabyn shyǵarǵan belgili qalamger Amangeldi Týǵanbaev degen aza­mat halyq arasynan taýyp alyp, ma­ǵan ákelip berdi» – deıdi Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, mádenıet salasynyń úzdigi, Reseı memleketiniń M. Sholohov atyndaǵy medaliniń ıegeri, «Beıbitshilik álemi» halyqaralyq qazaq shyǵarmashylyq birlestiginiń Qaraǵandy oblysy boıyn­sha ókiletti dırektory Muhamedqalı Baı­muhanov. Muhań osylaısha bul kúnderi osy qol­jazbamen erinbeı-jalyqpaı aınalysýda. – Onyń týǵan jeri – Alashtyń úsh birdeı arysy Álıhan Bókeıhanov, Álimhan Ermekov, Jaqyp Aqbaevty dúnıege ákelgen Qyzylaraı taýynyń etegi, – deıdi M.Áýezov atyndaǵy oblystyq ám­bebap kitaphananyń dırektory, máde­nıet qaıratkeri A.Shýlanbaev. – О́zi sol arystardyń jalǵasyndaı erekshe jan. Mektepte jaqsy oqydy. Qabiletin baı­qaǵan alǵashqy ustazy Seıtqazy Ábdirazaqov edi. Omyraýy orden, medalǵa toly. Uly Otan soǵysyna qatysqan kapıtan shenindegi ustaz shákirtine zor senim artatyn. Áskerde Máskeýdegi áskerı-qurylys bóliminde boryshyn ótedi. Osynda Muhamedqalı ǵumyrynda kórmegen munara kranynyń mashınısi mamandyǵyn alyp shyqty. Áskerde júrgen kezinde de kitap oqýyn jalǵastyrǵandy jón kórdi. Sóıtip júrip, ústinde soldat kıimi bar Muhash M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetine jol tartady. Arab tili fakýltetin tańdap alǵan, Muhashtyń arab tilin meńgersem degen tilegin akademık Sherbatov birden qabyl alady. «Biraq siz soldatsyz ǵoı» deıdi, onyń múmkindigi shekteýli ekenin eskertip. Sóıtse de, assıstentin shaqyryp, retine qaraı kómektesip turýǵa buıyrady. Muhamedqalı aǵany arab tilin tereńirek úırenýge úgittegen qazaqtyń kórnekti ǵalymy Aqjan Mashanov edi. Aqańmen jazysqan hattary áli saqtaýly. Almatyǵa múftııatqa baryp júrgende ǵalym Halıfa Altaımen tanysyp, týǵanyndaı baýyr ári dos, joldas bolyp ketedi. Myńdaǵan Quran-Kárim kitabyn sol kisiniń ruqsatymen aldyryp, elge tegin taratady. Sapasy óte joǵary ol kitaptardy Halıfa Altaı Medıne qalasynan shyǵartsa kerek. Búginde ár musylmannyń úıiniń tórinde Halıfa Altaı aýdarǵan Quran Kárim turǵandyǵy aıtpasa da túsinikti. Jáne sol bir jyldary Qarqaralyda «Qunanbaı qajy» degen muraǵattyq-qujatty fılm túsirile bastaǵan edi. Qajyrly rejısser Aıaǵan Shájimbaev pen Muqamedqalı Baımuhanovtyń qosymsha rejıssýrasymen fılmdi dendep-aq qalyp edi. Biraq Aıaǵan Almaty qalasyna aıaq astynan jol júrip ketip, taǵdyrdyń jazýymen sol sapardan qaıtpady. Sóıtip, bitýdiń az-aq aldynda turǵan osy fılm aıaqsyz qalady. Sondaı-aq, Muhamedqalı aǵa Qarqaralydaǵy Qunanbaı saldyrǵan meshittiń Táýelsizdik alǵan jyldary qaıta qalpyna kelip, halyqqa esigin aıqara ashýyna yqpal etken adam. Búginde ony Semeı óńiri, Abaı aýdanynyń jurtshylyǵy osy Qunekeńniń meshitin ashýǵa sebi tıgeni úshin de erekshe qurmetteıdi. Raýshan NUǴMANBEKOVA Semeı – Qaraǵandy Sýretti túsirgen avtor