Imamdar men kásibı teologtar ǵana dinı aǵartýmen aınalysýy tıis

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ústimizdegi jylǵy 29 qyrkúıekte oblysta bastalǵan «Halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý» jobasy boıynsha áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshý úshin vedomstvoaralyq top bir aı boıy qarbalas jumysty qorytyndylady. Top jetekshisi Bas prokýror Jaqyp Asanov oblystyq ákimdikte úkimettik emes uıymdar jáne oblystyq basqarmalar men departamentter basshylary, qala jurtshylyǵymen kezdesip, atqarylǵan jumystardy saralady, osy baǵyttaǵy ózindik oı-tujyrymdarymen bólisti. Jıyndy qysqasha sóz sóılep ashqan oblys ákimi Berdibek Saparbaev top músheleriniń ortaq máselelerdi birigip sheshýdegi qoldaý-kómekterine rızashylyǵyn bildirdi. Elimizdiń Bas prokýrory Jaqyp Asanov óz kezeginde res­pýblıkalyq jumys toby músheleri ustanǵan jeti baǵyttyń júzege asý jaıy tarata baıandady. Onyń aıtýynsha, azamattardyń problemalaryn birlesip sheshý maqsatynda elden 230 úzdik sarapshy iriktep alynǵan. Onyń quramynda 55 dáriger, 16 áleýmettik qyzmetker men psıholog, 10 teolog, 10 ǵalym, 13 qar­jyger men kásipker, 14 ımam bar. Olardan basqa biraz ortalyq memlekettik organdardyń ókilderi de tartyldy. Sarapshylar árbir altynshy aqtóbeliktiń jaǵdaıymen tanysty. Bas prokýror mundaı aýqymdy is-sharanyń elimizde tuńǵysh ret ótkizilip otyrǵanyna nazar aýdara kelip, bul jumystyń múlde jańa formaty ekenin jetkizdi. Joba aıasynda 2,6 myń is-shara ótki­zilip, oǵan bes aýdan men Aqtóbe qalasynda 145 myń adam qatysty. Ortalyqtan kelgen mamandar jergilikti jerde bıznestiń birqa­tar ózekti máselelerin sheshýge kómektesti. Basqa óńirlerdegideı, oblys turǵyndarynyń jartysy – aýyl turǵyndary. Shyny kerek, aýyldarǵa ınvestor tartý ońaı emes. Osy sebepten de 108 aýyl ákimi halyqpen qalaı jumys isteý kerektigi týraly daǵdylardy ıger­di, jergilikti turǵyndar 850 bıznes-ıdeıamen qamtyldy. 81 semınar men dóńgelek ústel ótkizilip, 1 myńnan astam adam óz bıznesin uıymdastyrýǵa jáne júrgizýge oqy­tyldy. 237 óz isin bastap jatqan áıelder vızaj ben jarnama boıynsha sheberlikterin shyńdady. Damý ınstıtýttary jelisi boıynsha da aýqymdy ju­mys atqaryldy. Qazirgi ýaqytta jalpy quny 5 mıllıard teńgeden astam somaǵa 227 joba qaralý ústinde. Jıyntyǵynda damý ınstıtýttary 125 joba úshin 3,1 mıllıard teńge nesıe berdi. Bas prokýror tabys tabamyn, kásippen aınalysamyn degen aýyl turǵyndaryna jergilikti ákimge barý­dy usyndy. Olardyń bul baǵytta saýaldarǵa jaýap berýge, kómekshi, keńesshi bolýǵa mindetti ekenin atap ótti. Jaqyp Asanov óńirde elimizde alǵashqylardyń biri bolyp aýyl ákimderiniń derekter bazasy iske qosylǵanyn, onda árbir turǵynnyń qandaı áleýmettik kómek alatyny, otbasynda múgedekter bar ma, memlekettiń kómegi qajet pe, sol jónindegi aqparat bolatynynan habardar etti. Aınaldyrǵan bir aıda áleýmettik másele boıynsha 46 myń adam qamtyldy. Sonyń ishinde 4,6 myń adamǵa kómek kórsetildi. Top músheleri turǵylyqty jerdegi 502 múgedekke baryp, olardyń 136-sy kómek aldy. Az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylardan shyqqan 6,5 myńǵa jýyq azamatqa áleýmettik ataýly kómek alýdyń tártibi túsin­dirildi. Sarapshylardyń qaty­sýymen bes aýdanda bos jumys oryndary jármeńkesi ótkizildi. Olarǵa qatysqan 701 adamnyń ara­synan 123 jumyssyz jumysqa ornalastyryldy. Eńbekaqy tólemegen 153 kásiporyn basshylarymen ót­ken kezdesýden keıin 232 jumys­shy osy kezge deıin ala almaı kelgen 9 mıllıon teńge eńbekaqylaryna qol jetkizdi. Sarapshylar aýdandardaǵy 1960 jyly dúnıege kelgen áıel­dermen kezdesip, olarǵa zeınet­kerlikke shyǵý qarsańynda eńbek ótilin retteý, taǵy da basqa máse­leler jóninde keńes berdi. Aıta keteıik, óńirde osy jyly týǵan 5300 áıel bar. Osy kezeńde elimizdiń úzdik dárigerleri 9637 azamatty tek­serip, 1008 turǵynǵa kómektesti. Olardyń ishinde 301-in respýb­lıkalyq ortalyqqa jiberdi, al 707 syrqat birden sol jerde em aldy. Aýdandar boıynsha «Densaýlyq» medısınalyq poıyzy júrip otyrdy, onyń dárigerleri 5 aýdanda 5279 adamdy tekserdi, olardyń ishinde 1921 adamǵa qosymsha em alý úshin medısınalyq mekemelerge joldama berildi. 14899 mektep oqýshysy profılaktıkalyq tekserýden ótti, olardyń ishinde 1055-i saýyqtyrýǵa alyndy. Top músheleri din máselelerine baılanysty da jan-jaqty jumys­tar júrgizdi. Jalpy alǵanda, 20 myńnan astam adamdy qamtyǵan 149 is-shara ótkizildi. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy 61 ımamdy attestattaýdan ótkizip, nátıjesinde olardyń árbir altynshysy bul synnan ótpeı qaldy. Osy kúnderi oblys turǵyn­darynyń ótinishi boıynsha 20 jergilikti ımamnyń biliktiligi arttyrylýda. 5 aýdandyq jáne aýyldyq meshitterde elimizdiń basqa óńirlerinen kelgen 6 táji­rıbeli ımam taǵaıyndaldy. Aýdan ortalyqtarynda 3 meshit úl­gili etip jasaqtaldy. Meshit qyz­metshisiniń minsiz beınesin qalyptastyrý úshin ımamdar men din ókilderine «Imamnyń bir kúni» fılmi kór­setildi. Barlyq telearnalardan antıterrorlyq baǵyttaǵy rolıkter, spektaklder men fılmder kórsetildi. – Tek ımamdar men kásibı teologtar ǵana dinı aǵartý kózderi retinde qyzmet etýi tıis, – dep atap ótti Bas prokýror. Ol qazaqstandyq ınternet segmentinde ekstremızm men radıkalızmge qarsy jarnama jasaýdy usyndy. – Biz Aqtóbede jastar ınter­nettegi psevdodinniń qurbany bolǵan otbasylyq tragedııa jaıly «Esigimdi qaqqan kim?» atty spektakldi kórdik. Spektakl qa­zir el aýmaǵynda kórsetilýde. Ony ásirese, mektepterde, joǵary oqý oryndarynda, barlyq kınote­a-­trlarda kórsetý qajet. IT-maman­darǵa aıtarym, sizder de qosy­lyńyzdar, qazaqstandyq ınternette ekstremızm men radıkalızm­ge qarsy jarnama bolatyndaı jaǵ­daı jasaıyq, – dedi Jaqyp Asanov. Áleýmettik jelide 18 promo-rolık ornalastyryldy, 9 derekti fılm men 2 spektakl kórsetildi. Olardy 13 myń adam qarady. «ÚouTube» jelisinde de arnaıy «Anti Terror» arnasy jasaldy. Áleý­mettik jelilerde «ÚouTube» jeli­sinen ekstremızm men terro­rızmge shaqyratyn beınelerdi óshirý jónindegi nusqaýlyq ornalastyryldy. – Búgingi kúni biz radıkaldyń tıptik áleýmettik-psıhologııalyq portretin jasadyq. Bul beıneniń artynda ne kánigi bandıt, ne margınal turǵanyn anyq bilemiz. Desek te, olardyń kópshiligi ıslamnyń ne ekenin bilmeıdi. Buny túsiný bizge jaqyn arada olarǵa qarsy is-qımyl jasaýdyń tásilderin túzetýge múmkindik beredi, – dep atap ótti Bas prokýror. Árbir azamattyń terakt bol­ǵanda nemese onyń qaýpi tóngen kezde ne isteý kerektigin bilýi maq­satynda aımaqtyń 23 myń turǵynymen 199 is-shara ótkizildi. Bul daǵdylarǵa úıretý úshin 2,5 myń mektep oqýshysy men muǵalimderge 30 sabaq ótkizildi. Qoǵamdyq oryndarda 12 myń turǵynǵa taqyryptyq kórneki býkletter taratyldy. Adamdarǵa terakt qaýpi nemese ol jasalǵan kezde ne isteý, bul týraly kimge jáne qandaı arnalar arqyly habarlaý kerektigi, mundaı jaǵdaıda ózińdi jáne jaqyndaryńdy qalaı qorǵaý qajettigi aıqyn túsindirildi.Te­rak­tilerden qorǵaný júıesi 49 nysanda júrgizilip, tótenshe jaǵ­daı týyndaǵan kezde jasalatyn áreketter úıretildi. – Árıne, bizdiń jumysymyzǵa baǵa berý áli erte. Degenmen, qazirdiń ózinde jekelegen baǵyttar boıynsha aldaǵy ýaqytta qaıta baǵdar ustaý kerektigin bilemiz. Bir aıda júzege asyrǵan jumystarymyzdy muqııat taldaımyz, azamattardyń naqty prob­­lemalaryn sheshýdiń úlgi-model­derin jasap shyǵaramyz jáne olardy basqa aımaqtarda da paı­dala­namyz, – dep túıindedi oıyn Bas prokýror. Onyń aıtýynsha, barlyq ba­ǵyttar boıynsha jergilikti jer­lerde basqarýshylyq sheshim­der­di túıindi túrde jáne tıimdi qa­byldaý úshin memlekettik organ­dardyń jumysynda neni jáne qalaı ózgertý kerektigi týraly usynystar jınaqtalǵan. Jumys barysynda zańdar men zańǵa táýeldi aktilerde kóptegen kemshilikter men tosqaýyldar anyqtalǵan. Top músheleri ekstremızm men terrorızmge qarsy memlekettik baǵdarlamaǵa túze­týler daıyndaýdy qolǵa alýda. – Eger top quramynda kelgen dáriger eń bolmasa bir aqtóbeliktiń ómirin qutqarsa, ne bir sharýa qojalyǵy aýylsharýashylyq tehnıkasyn alsa nemese radıkal burynǵy oıynan qaıtyp, dástúrli mazhabqa oralsa, bir aı boıǵy jumystyń zaıa ketpegeni, – dedi Bas prokýror. Jıyndy qorytyndylaǵan oblys ákimi Berdibek Saparbaev ákim­shilik pen jergilikti qury­lymdar barlyq baǵyttar bo­ıyn­sha jumystardy jalǵas­tyratyndyǵyn aıtyp, aldaǵy 10 qarasha men 10 jeltoqsan aralyǵynda qalǵan 7 aýdan qam­tylatynyn jetkizdi. Ol úshin jergilikti sarapshylardan osyndaı toptardan basqa eks­tre­­mızmdi qarjylandyrý kóz­derin anyqtaıtyn segizinshi top qurylatynan habardar etti. Sonymen qatar, oblystaǵy ótken bir aı ishinde atqarylǵan jumystar qory­tyndysy boıynsha aıtylǵan barlyq usynystar qoldaý tabatynyn jetkizdi. «Halyqtyń qaýipsizdigin qamta­masyz etý» jobasynyń qarapaıym halyqtyń áleýmettik máselelerin ońtaıly sheshýge degen yqpaly aıqyn ańǵaryldy. Bıliktiń be­rekeli isterge betburys jasaýy adam­dardyń boıynda erteńgi kúnge degen senimdilikti burynǵydan góri nyǵaıta tústi. Turaqtylyq pen tynyshtyqty saqtaýda barsha jurt­tyń jumy­lýy nátıjeli bolatynyna kózderi jetti. Al jergilikti bılik­tiń bul bastamany laıyqty jal­ǵastyrýǵa yqylas tanytýy onyń ómir­sheńdigin kórsetedi. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy