Tarbaǵataıdaǵy jylyjaılar

Tabıǵaty qatań, jeri tastaq bolyp keletin tarbaǵataılyqtar úshin keıingi jyldary mal sharýashylyǵynan basqa da kásip kózderi ashylýda. Aıtalyq, aýdan ákimi Dildábek Orazbaevtyń jetekshiligimen Tarbaǵataı óńirinde jylyjaı mádenıeti keńinen óris alyp keledi. Bul nysandar negizinen mektepter men balabaqshalar janynan jáne «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda boı kóterýde. Qazirgi kezde aýdan ortalyǵynyń №2 Aqsýat orta mektebi men «Baldyrǵan» balabaqshasynda, Aqjar aýylynyń «Balaýsa-Balǵyn», «Aı-Tumar» balabaqshalarynda, Tuǵyl aýylynda jáne Qarǵyba aýylynyń «Gagarın» atyndaǵy orta mektebinde jylyjaı qurylysy júrgizilýde. Aýdandaǵy jumys sapary­myz­dyń aıasynda birqatar jyly­jaı jumysyna kýá bolǵan edik. Aldymen Aqsýat aýylynyń ortalyǵynda ornalasqan «Bal­dyr­ǵan» balabaqshasyn kórdik. Uzyn­dyǵy – 16, eni – 3, tereńdigi 1,4 metr­lik jylyjaıdyń qabyrǵasyn kirpishpen qalap, shatyryn kún jylýyn jınaýǵa qabiletti polıkarbonat materıalymen jaýypty. Shaǵyn keshenge jergilikti bıýdjetten 2,5 mıllıon teńge qarajat bólingen. Balabaqsha meńgerýshisi Quralaı Nursafına pesh arqyly jylytylatyn jylyjaıǵa qııar men qyzanaq egýdi josparlap otyrǵanyn jetkizdi. – Bizdiń maqsatymyz – balalar­dyń taǵamyn kúndelikti dárýmenmen baıytý. Osy oımen óz kúshimizge súıenip, qurylysty bastap kettik. Qarasha aıynda iske qosylatyn jylyjaı ónimin qys ortasynda jınap, búldirshinderdiń as mázirine dárýmenge baı jemisterdi qosyp, ózimizdi-ózimiz qamtamasyz etýdi josparlap otyrmyz, – dedi Quralaı Jeksenbaıqyzy. Meńgerýshiniń aıtýynsha, 2009 jyly ashylǵan «Baldyrǵan» balabaqshasynda 140 bala tárbıelenýde. Al Aqjar aýylynda 1964 jyly ashylǵan «Balaýsa-balǵyn» bala­baqshasy búginge deıin saqtalyp, 200-den astam búldirshinge tárbıe berýde. Naryqtyń qyspaǵynan aman ótken ǵımarattyń ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ket­peýine meńgerýshi Almagúl Qusaıy­novanyń erekshe úles qosqanyn aıtqan lázim. Balabaqshada 35 jyl boıy eńbek etip kele jatqan Alma­gúl Shúlenqyzy ınnovasııalyq úderis­terdi engizýimen, sharýashy­lyqty uıymdastyrý qabiletimen aýyldastarynyń iltıpatyna bólen­gen jan eken. Máselen, 2015 jyly qyrkúıek aıynda balabaqsha janynan BUU jobasy arqyly ashylǵan jylyjaı kesheni búginge deıin alty márte jemis berip úlgeripti. Byltyr balabaqsha ujymynyń áleýetimen keshenge jylý júıesi tartylǵan. Jylyjaı jumysyna jaýapty Marınka Shapatova men Gúljanar Ábilmálikovanyń aıtýynsha, keshende qııar, qyzanaq, tátti burysh, shalǵam, aqjelken, askók sııaqty kókónis túrleri ósiriledi. Balalardyń taǵamyna paıdalanylatyn jylyjaı óniminiń artylǵan bóligin ata-analar satyp alady. Bıokarbonatty shatyrmen jabylǵan keshenniń ishi tropıkalyq beldeý syndy. Qystygúni jylý topyraq qabatynyń astyna kómilgen plastıka qubyrlar arqyly beriledi. – Buryn tarbaǵataılyqtar úshin jylyjaı ertegi sııaqty edi. О́ıtkeni, bizdiń qysymyz qatań, óte sýyq bolady. Sol sebepti bastapqyda jylyjaılar jelisi bizge tán emes degen baılam bolǵany jasyryn emes. Biraq munyń ózine tán mashyqtaný jumystaryn ıgerse, óte paıdaly dúnıe eken, – dedi balabaqsha meńgerýshisi. Jylyjaıynan kúnine 1 sentnerden asa jas kókónis alatyn «Balaýsa-balǵyn» balabaqshasynyń ujymy О́skemen qalasynda 27 jylyjaıǵa ıelik etetin kásipker Nıkolaı Kýzmınmen tájirıbe almasyp otyrǵandaryn aıtady. Qazirgi kezde balabaqsha basshylyǵy burynǵy ǵımaratqa qosa qaraýsyz qalǵan eski ǵımaratty da menshigine alyp, 3 mıllıon teńgeden astam qarjyǵa tolyǵymen kúrdeli jóndeýden ótkizdi. Fransııa, Italııa elderiniń daryndy balalarmen jumys isteý ádistemesi boıynsha jańa ortalyq ashyp, búldirshinderge aǵylshyn tilin úıretýdi qolǵa aldy. Aıta keterligi, balabaqshada sábıdi 8 aılyǵynan bastap qabyldaıdy. Bul – óńirde buryn-sońdy bolmaǵan qubylys. Qazir munda 1 jasqa tolmaǵan 24 sábı tárbıelenip jatyr. Iаǵnı, táı-táı basqan búldirshinderdiń tusaýkeserin balabaqshada ótkizý dástúrge aınalǵan. Aýdandaǵy Aqsýat pen Aqjar­dan keıingi eń iri eldi meken – Tuǵyl. Zaısan kóliniń jaǵasynda ornalasqan, negizinen balyq aýlaý­men shuǵyldanatyn bul aýylda 5 myńnan asa halyq turady. Iаǵnı, jergilikti ónimge suranys bar. Osyny eskergen aýyl turǵyny Erkinbek Seıilhanov jeke jylyjaı salýǵa «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasymen 2,5 mıllıon teńge nesıe alǵan eken. Quny 5 mıllıon teńgeni quraǵan jylyjaı keshenine jeke qarjysyn da quıǵan. Otanasy Gúljan Seıilhanova jalpy aýdany 400 sharshy metrdi quraıtyn jylyjaıdyń 2 metr tereńdiktegi qazanshuńqyrǵa orna­las­qanyn, falgo qaǵazynyń ústinen jylý qubyry júrgizilip, topyraq jabyndysymen jabylǵanyn, bul ádis kókónistiń tamyryn qysqy yzǵar shalýdan saqtaıtynyn aıtty. Al qyzy Gúlnáz Ádilǵazına jylyjaıǵa alǵashqy kókónis bıyl tamyz aıynda egilgendigin jetkizdi. – Qazir qııar túınek tastady. Qyzanaqtyń boıy bıiktep, ábden kóterilip aldy. Bul tuqymdy О́skemennen alyp kelgendikten, sýyqqa tózimdi bolyp keledi. Sátin salsa, qııar qarasha aıynda, qyzanaq jeltoqsan aıynda ónim bermek, – dedi Gúlnáz Erkinbekqyzy. Syrtta – kúzdiń qara sýyǵy, al jylyjaıda jyly lep esedi. Kún súıetin kókóniske keregi de osy. Kólikte kele jatqanymyzda aýdan ákiminiń orynbasary Erjan Sabyrbaev jol shetinde qalyp bara jatqan sharýa qojalyǵynyń ıesi de jylyjaı qurylysyn bastaǵanyn, Tarbaǵataıda jylyjaı keshenin salýǵa nıet bildirýshiler qatary jedel artyp kele jatqanyn jetkizdi. Iаǵnı, úrdisten úlgi alýshylar paıda boldy. Bul – ilgerilik pen ilkimdilik kórinisi. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan» Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany