Qaltqysyz qyzmet qaǵıdasy

Rahymjan Shaıahmetovtiń ulyqtaýǵa laıyq ulaǵatty isterge uıytqy bolǵan shejireli ǵumyrnamasyn tereń zerdelegen saıyn halyqqa qaltqysyz qyzmet kórsetý jolyndaǵy parasatqa toly kemeldi kemeńgerlikke tánti bolamyz. Zamandastarynyń aıtýynsha, «qazaq qaısy?» dese, «mine, osy dep» kórsetýge turarlyq tulǵaly da tuǵyrly Rahań sózge de, iske de naǵyz myǵym adam eken. Ult kadrlaryn tunshyqtyrǵan totalıtarlyq júıeniń tamuǵyn tesip shyǵyp, eline eren eńbek sińirip, artynda aıryqsha iz qaldyrǵan alǵyr azamattyń ómiri ónege, isi úlgi. Rahymjan Omaruly qazaqtyń keń saharasyn ult-azattyq kóter-ilisiniń dúleı daýyly shar­py­ǵan 1916 jyly Qaraǵandy ob­lysy, Qońyrat aýdanynyń Sa­­ryterek aýylynda dúnıege kelipti. Onyń at jalyn tartyp azamat atanýy Qazaqstandy qasaqana «qoldan jasalǵan» aqsıraq ashtyq turalatqan 1932 jylǵa tuspa-tus kelgen. Ol sol jyly Qońyrat aýdan­dyq komsomol komıtetine qyzmetke qabyl­danyp, Saryarqany ajal apanyna aınaldyrǵan ashtyq zulmatynyń nebir oqıǵalaryna kýá bolyp, qoldan kelgenshe náýbettiń betin qaıtarý jolynda qaıyspaı kúresedi. Otyzynshy jyldary elimizdi eren qıyndyqtarǵa tap qylǵan talaı-talaı tarıh synynan súrin­beı ótken Rahań Uly Otan soǵysynyń qarsańynda Alma­ty mal dárigerlik ınstıtýtyn támam­daı­dy. Batysta soǵys órti tutanǵan jyly Pavlodar ob­lystyq sovhozdar tresi­­nde zootehnık bolyp eńbek etedi. Kóp keshikpeı uıymdastyrýshylyq qabi­le­timen daralanǵan jas maman oblystyq partııa komıtetiniń aýyl sharýashylyǵy jáne sov­hozdar bóliminiń meńgerýshisi qyzmetine taǵaıyndalady. Surapyl soǵys jyldary qaı jerde de jumys isteý jeńil bol­ǵan joq. Sebebi, aýyldaǵy er adamdardyń bar­lyǵy áskerge alynǵan. Onyń ishinde Pavlodar oblysynda aýyl sharýa­shy­lyǵyn basqarý, onyń jumysyn ilgeri damytý asa qıynshylyq týdyr­dy. Sol kezde 562 myń gektar ulan-ǵaıyr jeri bar bul oblys­ta 25 mashına-traktor stansa­sy, 444 kolhoz ben 23 sov­hoz uıym­dastyryldy. Osyndaı qy­rýar sharýany aýyldaǵy bala-shaǵa­nyń, áıelder men qyzdardyń kúsh birik­tirýimen atqarýǵa týra keldi. Bul kórgen qıyndyqtary az bolǵandaı, keıbiriniń úıine qara qaǵaz kele bastady. «Adam balasy qandaı qıyn­dyq bolsa da kótere beredi eken. Jalǵyz balasynan aıyrylyp ańyraǵan keı ananyń daýysyn estigende jáne eńiregende etegi jasqa tolǵan, saqalynan aqqan taram-taram jasty tyıa almaı otyrǵan qarııalardy kórgende saı-súıegiń syrqyraıdy, jer basyp tura almaısyń. Ne kerek, tiri adam tirshiligin jasaýǵa tıis, aýyl-aýyldarǵa shyǵyp, estııar balalardy jınap, olar­dy traktorshy, kombaınshy ma­mandyqtaryna oqyta bastadyq», – dep eske alypty sol bir surapyl jyldar oqıǵasyn Rahymjan aǵa. 1947 jyly R.Shaıahmetovti Qyzyl­orda oblystyq partııa komıteti hatshy­synyń oryn­ba­sar­lyǵyna, al 1951 jyly ob­lys­­tyq atqarý komıteti tór­aǵa­synyń oryn­basarlyǵyna, odan keıin Aqmola oblys­tyq partııa komıtetiniń hatshy­ly­ǵyna joǵarylatady. Mine, naq osy kezeńnen bastap ol 1972 jylǵa deıin 30 jyl boıy attan túspeı partııa, keńes organdarynda taban aýdarmaı adal qyzmet atqardy. Osy aralyqta, 1954 jyly ataq­ty tyń ıgerý naýqany bas­taldy. Oblystyq partııa komı­tetiniń hatshysy retinde tyń ıgerýge jan-jaqtan kelgen adam­dardyń barlyǵyn qabyldap, olarǵa jaǵdaı jasap, ornalas­tyrý sııaqty kúrdeli jumysqa jan-tánimen aralasty, oǵan aıtarlyqtaı úles qosty, eńbek sińirdi. «Sol jyldary tógilgen ter, etken eńbek ár túrli baǵa alyp júrgeni ras. О́ıtkeni, pikir ár túrli, oı topshylaý da túrlishe. Al meniń oıymsha, árıne, mundaı úlken iste qatelikter bolyp ja­tatynyn aıtqan jón. Deı tur­ǵanmen, Aqmola oblysynyń kolhozdary men sovhozdary memleketke mıllıondaǵan put astyq tapsyrǵany aqıqat. Sol jyldardy esime alyp otyrsam, kóptegen kúrdeli jaýapkershilik meniń moınyma júktelgen eken. Ýkraınaǵa baryp jetekshi kadrlardy izdes­tirý, olardy jınaqtap, astyqty aýdandarǵa bólip jiberip otyrý meniń enshime tıgen edi. Odan keıin Máskeýge sapar shegip, as­tyqty sharýashylyqtarǵa kó­mek uıymdastyrdyq. Tyń ıgerý naýqanyna kelgen ulttardyń bizdiń elge baýyr basyp, bizdiń jergilikti ultqa degen shynaıy baýyrlastyq, dostyq nıetin óz kózimizben kórdik. Biz sol jyldary tek tyń ıgerý jumysymen shektelip qalǵanymyz joq, mal sharýashylyǵyn da damytýmen aınalystyq. Astyqty aýdandar, kolhoz ben sovhozdar bolǵan soń malmen qosa qus fermalaryn ashtyq, mal sanynyń kóbeıýine kúsh saldyq», – dep jazypty Rahymjan aǵa óz esteliginde. R.Shaıahmetov 1960 jyly Shy­ǵys Qazaqstan oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵalyǵyna saılandy. Munda ol ónerkásip salasynda aýylsharýashylyq bazalaryn qurdy, onyń basshylyǵymen qus kombınaty salynyp, oblys­tyń ekonomıkasy ilgerileı berdi. Bilikti basshy 1962 jyly respýb­lıkada jańadan ashylǵan Batys Qazaqstan ólkesine qyzmetke jiberilip, ólkelik partııa komı­tetiniń ekinshi hatshysy boldy. Kóp uzamaı Batys Qazaqstan ól­kesiniń atqarý komıtetiniń tór­aǵalyǵyna saılandy. Sol ýaqyttyń ózinde elimizdiń munaı-gaz salasynyń damýyna negiz qa­lady. Al 1965-1971 jylda­ry ol Selınograd oblysy (qa­zir­gi Aqmola oblysy) atqarý ko­mıtetiniń tóraǵasy qyzmetin at­qardy. Osy qyzmetti atqarǵan jyl­dary Rahymjan Omar­uly qazirgi Astananyń, sol kez­­degi Selınograd qala­sy­­nyń ınjenerlik ınfra­qury­lym­darynyń qalyp­tasýyna, qu­rylys salasynyń qar­qyndy damyp, áleýmettik nysan­dardyń kóptep salynýyna óziniń ólsheý­siz úlesin qosty. Budan keıin 1976 jyly zeınetkerlikke shyqqansha elimizdiń et-sút ónerkásibi mı­nıstriniń orynbasary bolyp qyzmet atqardy. Isker uıymdastyrýshy, bilikti basshy Rahymjan Shaıahmetov at jalyn tartyp mingen kúnnen bas­tap, óziniń búkil sanaly ǵumy­ryn eńbek etýge, eńbek etip qana qoımaı, sol eńbekti adal, abyroıly, tabysty atqarýǵa jumsady. Eliń úshin atqarǵan eren eńbektiń eskerýsiz qalýy múmkin emes. Rahymjan Shaıahmetovtiń respýb­lıka ekonomıkasyna qosqan mol úlesi memlekettik nagradalarmen atap ótildi. Ol Oktıabr Revolıýsııasy ordenimen, Eńbek Qyzyl Tý ordenimen eki márte, Halyqtar dostyǵy ordenimen jáne birneshe medalmen mara­pattalǵan. Rahymjan Omaruly zeınet­ker­likke shyqqannan keıin de qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Ol Almaty qalalyq ardagerler keńesiniń belsendi múshesi boldy, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń saıasatyn qoldaı otyryp, egemen­digimizdi nyǵaıtý jolynda ótkiziletin is-sharalardyń uıyt­qysy bola bildi. Elbasynyń tike­leı qoldaýymen 1995 jyly Je­ńistiń 50 jyldyǵyna baılanysty Máskeýde ótken Jeńis sherýine qatysty. Iá, Rahymjan Omaruly qaı óńirde bolmasyn, qandaı qyzmet atqarmasyn qarapaıym halyqtyń múddesinen shyǵyp, el qurmetine bólene bildi. Ol óziniń jemisti eńbekpen órilgen ónegeli ómir jolynda adamgershiliktiń asyl qasıetterin ulyqtap, úlkenge de, kishige de úlgi bolar isterdi úkilep ótti. Tálimdi tulǵanyń tárbıesin alǵan shákirtteri búginde táý­el­siz Qazaqstannyń ekonomı­kasyn damytý maq­satynda sharýa­shylyqtyń barlyq salalarynda jaýapty da laýazymdy qyzmetter atqarýda. Parasat paıymy zor azamat retinde de, iri qoǵam jáne memleket qaıratkeri retinde de R.Shaıahmetovtiń ónegesi izba­sarlarymen jalǵasyn tabýda. Ardaqty azamattyń maǵynaly da ǵıbratty ǵumyrynyń aı­shyq­ty jal­ǵasy, izgilikti izi qaldy. Jarty ǵasyr bir­ge ja­sas­qan ómirlik serigi Baǵıra Aqylbekqyzy ekeýiniń artynda 4 perzent, 7 nemere, ondaǵan shóbere qaldy. Shaıahmetovter áýleti búginde bir rýly elge aınaldy. Áýlettiń máýeli báıteregi Rahym­jan Shaıahmetovtiń ǵasyrlyq ǵıbraty urpaǵyna ulaǵat. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»