On aıdyń esebi: kisi óltirý azaıdy, urlyq kóbeıdi

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Qylmystyq quqyq buzýshylyqtar kartasy» jáne ústimizdegi jyldyń 10 aıyndaǵy elimizdegi qylmystyq jaǵdaıǵa arnalǵan brıfıng ótti. Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetiniń tóraıymy Sáýle Aıtpaeva esepti kezeńde elimizdegi jalpy qylmys deńgeıi jaǵdaıy 6 paıyzǵa tómendegendiginen habardar etti. Keltirilgen málimetke qara­ǵanda, elimizde asa aýyr qyl­mystar – 11,4 paıyzǵa, aýyr qyl­mystar –  4,5 paıyzǵa, jáne aýyr emes qylmystar sany 27,9 paıyzǵa kemigen. Tarqatyp aıt­qanda, kisi óltirý – 4,1 paıyzǵa (729-dan 699-ǵa), densaýlyqqa aýyr zııan keltirý – 3,4 paıyzǵa (1 914-ten 1 848-ge) jáne tonaý 10,5 paıyzǵa (10 435-ten 9 342-ge) azaı­ǵan. Sol sııaqty qaraqshylyq – 9,3 paıyzǵa (731-den 663-ke), bopsalaý – 16,3 paıyzǵa (601-den 503-ke), alaıaqtyq – 17,4 paıyzǵa (34 022-den 28 093-ke) jáne buzaqylyq 36,9 paıyzǵa (20 626-dan 13 024-ke) tómendegeni bel­gili boldy. О́kinishke qaraı, urlyq sany – 6,3 paıyzǵa (174 617-den 185 697-ge), al páterlerden urlaý 22,4 paıyzǵa (31 454-ten 38 501-ge) artyp ketipti. Sondaı-aq, ju­myssyzdar jasaǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqtar sany 70 223-ten 79361-ge (13 paıyz) art­qandyǵy da ataldy. Ásirese, ká­meletke tolmaǵandar jasaǵan qyl­mystar – 14,3 paıyzǵa (2266-dan 2589-ǵa), al alkogoldik jáne esirtkilik zattardy tutynýdan mas kúıinde jasalǵan qylmystar sany 15,8 paıyzǵa (14 274-ten 16 531-ge) joǵarylaǵan. Jol-kólik oqıǵalary aǵym­daǵy jyly 4,7 paıyzǵa kemigen kórinedi. Zardap shekkender men jaraqat alǵandar sany 6,5 pa-ıyz­ǵa, al adam ólimi 4,4 paıyzǵa tómendepti. Jalpy, jol-kólik apatynyń 90 paıyzdan astamy júr­gizýshiler kinásinen bolady eken. Sonyń ishinde júr­gizý­shilerdiń alkogol nemese esirtki zattaryn paıdalanýynan mas kúıindegi 505 faktisi tir­kelgen. Komıtet barlyq ákim­shilik quqyq buzýshylyqtar týraly da esep júrgizetini atalmaı qalmady. S.Aıtpaevanyń aıtýynsha, ústimizdegi jyly elimizde 3,4 mln ákimshilik quqyq buzýshylyq tir­kelip, sol úshin 2,5 mln adamǵa aıyppul salynǵan. О́zderiniń áreketteri úshin quqyq buzýshylar el bıýdjetine 29,4 mlrd teńge tólese, bul salynǵan ákimshilik aıyppuldardyń 59 paıyzyn quraıdy eken. Buǵan ótken jyl­dardyń aıyppuldary úshin tólengen 8,4 mlrd-tan astam teńgeni qosýǵa bolady. Al 50 paı­yzdyq jeńildik quqyq buzý­shy­larǵa shamamen 7 mlrd teń­geni únemdeýge múmkindik berdi. Alaıda, sonyń ishinde jyldar boıy qasaqana tólenbegen birneshe aıyppuly bar boryshkerler de kezdesedi eken. S.Aıtpaeva brıfıngte «Komı­tet – árbir úıge» jobasyn iske qosqandyqtarymen de bólise ket­ti. Bul rette, komıtet tór­aı­y­­my joba satyp alaıyn dep otyr­ǵan úıińiz ornalasqan aýmaq­tyń qaýipsizdigin aldyn ala bilýge jáne keıin satqanda da ońaı bolýy úshin ol jerdiń qanshalyqty tynysh ekendigin anyqtaýǵa múmkindik beretinin de aıtyp ótti. Al ata-analar bolsa balalarynyń mektepke baratyn eń qaýipsiz jolyn tańdap ala alady eken. Jalpy, osy jyldyń shilde aıynda Aqparattyq servısti kúnine 6 myń adam qarasa, qazan aıynda ol kórsetkish 13 myńǵa jetken. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»