Anany ardaqtap, qyzdy qurmetteýdiń úlgisi

Keshe Astanadaǵy Táýelsiz­dik saraıynda Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti ja­nyn­daǵy  Áıelder isteri jáne otba­sylyq-demografııalyq saıa­sat jónindegi ulttyq komıs­sııa­nyń uıytqy bolýymen, Memleket basshysy Nursultan Na­zar­baev­tyń qatysýymen Otan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy aıasynda jáne 8 naýryz Halyqaralyq áıelder kúnine oraı­las­ty­rylǵan Qazaqstan áıelderiniń alǵashqy sezi  boldy. Ony Prezıdent ja­nyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraıymy Gúlshara Ábdiqalyqova ashty.

Sezdiń basty maqsatyna keletin bolsaq, ol – táýelsizdik alǵan 20 jyl ishindegi áıelderdiń atqarǵan jumysy men alda tur­ǵan mindetterin naqtylaý. Buǵan qosa, elimizdiń qoǵamdyq-saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq ór­­leýin­degi áıelderdiń rólin talqy­laý, memlekettik genderlik jáne ot­basylyq-demografııalyq saıa­sat­ty odan ári damytýdy aıqyndaý. Tuńǵysh ret ótkizilip otyrǵan bul quryltaıǵa atalmysh ulttyq komıssııanyń burynǵy jáne qa­zirgi quramdarynyń músheleri, Par­lament depýtattary, memlekettik organdar, dıplomatııalyq korpýs, úkimettik emes jáne ha­lyqaralyq uıymdar, saıası partııalar, BAQ ókilderi, tanymal mádenıet, óner jáne ádebıet qaıratkerleri, sportshylar, son­daı-aq jaqyn jáne alys shetelderde turatyn otandas áıelder qa­tysty (Elbasynyń sezdegi sóılegen sózi bólek jarııalanyp otyr). Atam qazaq baıaǵydan-aq ana­syn – qorǵanym, ápkesin – es tu­tar aıbynym, qaryndasyn – qadirlim, qyzyn izet pen uıattyń úlgisi dep bilgen. О́z aldyna el bolyp ketkenge deıin alaqanyna salyp aıalap, zerli taqııa, úki taq­qan bórik kıgizip, qutty qona­ǵyndaı syılaǵan. Bizder osy qu­ryltaıǵa kelgen ardaqty jan­dar­dy kórgende úlgi-ónegesi bólek ataqty analarymyz ben aıaýly arýlarymyz kóz aldymyzǵa kelip, bar eken-aý, degende kókjıek keńip sala berdi. Osy arada Platonnyń: «Ul tárbıeleı oty­ryp, jer ıesin tárbıeleımiz, qyz tárbıeleý arqyly ultty tár­bıeleımiz» degen sózi oıymyzǵa oraldy. Shynynda, urpaq tár­bıesi ananyń qolynda. Sodan da shyǵar, anany urpaǵynyń panam dep júretini. Bitken is pen alda turǵan mindetterdi Memleket basshysy taıǵa tańba basqandaı etip saralap shyqqan soń sezd delegat­tary sóz alyp, Táýelsiz Otany­myzdyń 20 jyl ishindegi jetken jetistikterin tilge tıek etti. Almaty qalasyndaǵy Y.Al­tyn­sarın atyndaǵy №159 gım­na­zııanyń dırektory, Qazaq­stan­nyń Eńbek Eri Aıagúl Mırazova Keńes ókimeti ydyrap, elimiz táýel­sizdik alǵan tustaǵy halyq­tyń qajyrly isine toqtalyp, ózi qyzmet etip kele jatqan gım­na­zııanyń 45 túlegi «Bolashaq» baǵ­darlamasymen shetelde bilim alý­ǵa qol jetkizgenin, ıntel­lek­týal­dyq mektepter ómirge kelip, álem­dik deńgeıdegi Nazarbaev Ýnıversıtetiniń ashylýy úlken oqıǵa bolǵanyn aıta kelip, mu­ny táýelsizdik jyldarynyń jemisi dep baǵalady. Sol sekildi endi 10 jyldan keıin mektep bitirý­shi­lerdiń memlekettik tildi 100 paıyz bilý máselesiniń sheshiletini bizdiń kóńilimizge qýa­nysh uıalatady, deı otyryp, «Qýa­na bilmegenge qut, baǵalaı bilmegenge baq qonbaıdy» dep, respýb­lıkalyq aýqymda «Qyz tárbıesi, áıel qaıratkerligi» degen atpen ǵylymı-ádistemelik zert­teý orta­lyǵyn qurýdy usyndy. Budan keıingi sózdi Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyn­da­ǵy Ra­qym­­shylyq etý máseleleri jónindegi komıssııanyń tóraıy­my Zınaıda Fedotova aldy. Búgingi sezd úl­ken tarıhı oqıǵa – Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyq me­reı­toıy qarsańynda ót­kizilip otyr. Al qoǵamda at­qa­rylǵan ju­mystardy tizbelegen kezde áıel­derdiń búgingi kúnge deıin atqa­ryp kelgen jumys­ta­ryn aıtpaı ketý múmkin emes. Se­bebi, biz ná­zik jandardyń eń­begin baǵalaý arqyly bolashaq­ta­ǵy perspek­tıva­larymyzdy da aı­qyndaýǵa múmkindik alamyz, dedi Z.Fedotova óz sózinde. Osylaı deı kele, ol Elbasyǵa óz atynan jáne sez­ge qatysýshylar aty­nan, son­daı-aq, eldiń barlyq áıel­der qaýy­my atynan osyndaı aýqym­dy sharanyń ótkizilýine bastama­shy bolǵanyna rızashyly­ǵyn jet­kizdi. Onyń aıtýynsha, táýel­sizdik jyldary ishinde elimizde óte úl­ken, túbegeıli ózge­rister bolǵan. Jáne ol ómirdiń barlyq sa­la­laryn qamtyǵan. Qa­zaq­stan búkil álemge óziniń qaı­talanbas táji­rıbelik úlgisin, ıaǵnı memleketti qurý tájirıbe­sin kórsetip berdi. Biz qazir osyndaı tabysty elde ómir súrý arqyly óz Otany­myz­ben maqtanamyz. Búgingi sezdiń qatysýshylary Qazaqstannyń jas ta­rıhynyń tek kýágerleri ǵana emes, olar osy qoǵamdy qu­rýǵa úlken úles qosýshylar bo­lyp ta­bylady. Biz, ıaǵnı sezge qaty­sý­shylar, jas shamamyz, múddemiz, kásibimiz jaǵynan ár túrlimiz. Bizdiń taǵdyrymyz da ár túrli. Biraq ta, bizdiń barlyǵymyzdy bir ǵana oı, bir ǵana nıet biriktiredi. Iаǵnı, bizdiń múddemiz – bolashaǵymyz, ba­lalarymyzdyń bolashaǵy tur­ǵysynan kelgende bir jerge toqaılasady. Otbasy – qoǵamnyń irgetasy sanalady. Biz búgingi kúni otbasynda naǵyz adamı qundylyqtar men qasıet­ter­diń saqtalýyna, olardy odan ári damytýǵa nazar aýdarýymyz qa­jet, dedi Z. Fedotova. Ol sóziniń sońynda Elbasyǵa myqty den­saýlyq, qyzmetine jemis tiledi. Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekova «Deni saý áıel – ulttyń bolashaǵy, ult bo­la­shaǵy urpaq saýlyǵynda» degen qanatty sózdi eske alyp, ba­tyrdy da, aqyndy da dúnıege alyp keletin analar meıramy al­dynda ótip jatqan bul sezdiń taǵylymy men tálimine toqtaldy jáne 20 jyl ishindegi otandyq medısınanyń jetistigin aıtyp, egemendik alǵan alǵashqy jyl­dary nebir qıyndyqtardyń bastan ótkenine dálel-dáıekter keltirdi. Memleket adam densaýly­ǵyna erekshe qamqorlyq jasap otyrǵanyn, 2015 jylǵa qaraı bul júıede túbegeıli ózgeris­terdiń bolatynyn, ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý máseleleri sheshiletinin atap ótti. Shala tý­ǵan balalardy kútip-baǵý boıyn­sha TMD elderiniń ishinde alǵash­qylardyń qatarynda ekenimizdi, ana ólimi 2 esege, bala ólimi 1,5 esege azaıǵanyn alǵa tartty. Parlament Májilisiniń depý­taty Dınar Nóketaeva aıaýly analar, zamandastar, búgin kók­temniń alǵashqy kúnderiniń birinde Táýelsiz memleketimizdiń ásem­dik pen ádemiliktiń, ádep­tilik pen náziktiliktiń, shydam­dy­lyq pen meıirimdiliktiń sımvoly – Qazaqstan áıelderiniń tuńǵysh sezi ótýde, bul el shejiresine qo­sylatyn eleýli kún dese de bolǵandaı. Bárimizdiń, tipti adamzat ataýlynyń bastaýynda ana tur, deı kelip, jyl saıyn qo­ǵamda áıelderdiń róli artyp otyr­ǵanyn atap kórsetti. Áıel besik ıesi, demek, áıeldiń jaıy túzelmeı besigimiz túzelmeıdi. Besigimiz túzelmeı, elimiz túzel­meıdi. Qanshama tarıhty paraq­tasaq ta qazaq áıeli búgingideı qaıratkerlik dárejege jetken joq. Qazaq áıelderi qazir densaý­lyq saqtaý, bilim berý, mádenıet, bılik, bıznes, basqa salalarda da az emes. Myń ólip, myń tirilgen halqymyzdyń gúldengen shaǵy, qulpyrǵan sáti, dep halyq qalaý­lysy kóp balaly otbasylarǵa jaǵdaı jasaý isine elimizdiń ár­bir azamaty múddeli bolýy tıis eke­nine ekpin túsirdi. Ondaı ar­daqty otbasylardyń úlgi, óne­gesin buqaralyq aqparat qural­dary da nasıhattap otyrýy qa­jet. Qazaq eliniń altyn ǵasyry bas­taldy degen sózdi batyl aıtýǵa bolady, dedi. Sezd barysynda sóz alǵan «Ba­tys Qazaqstan oblysy Azamat­tyq alıans» assosıasııasynyń tóraıymy Aıgúl Týrkına búgin­de elimizdegi áıelder qaýymynyń er azamattarmen ıyqtasa júrip, úlken memlekettik máselelerdi she­shýge atsalysyp júrgenine toq­taldy. Búgin osy bir már­tebeli minberde turyp, názik te aıaýly áıelder qaýymyn jańarý­dyń belgisi – kóktem merekesimen quttyqtaımyn. Men óz ómirimdi úkimettik emes uıymdarmen baı­la­nystyrǵanyma 7 jylǵa jýyq merzim ótipti. Búginde olardyń ba­sym kópshiligi azamattyq alıans­qa shoǵyrlanǵan. Al alǵashynda osyn­daı uıymdardyń bastaýyn­da nebári 6-aq uıym turǵan edi. Keıin memleket ishinde kúrdeli reformalyq ózgerister júrdi. 2003 jyl úkimettik emes uıym­dar úshin altyn árippen jazylǵan jyl boldy. Dál sol jyly Pre­zıdenttiń bastamasymen birinshi ret Azamattyq forým ótkizilgen edi. Onyń nátıjesinde mem­le­kettiń úshinshi sektorǵa degen aı­qyn qoldaýyn baıqadyq. Búginde elimizde 25 myńǵa tarta úkimettik emes uıym tirkelse, olardyń 250-i otbasyndaǵy áıelder prob­lemalarymen aınalysady. Al bul – demokratııanyń bir kó­rinisi», dedi alıans ókili. Qazaqstan Respýblıkasy Qa­rý­ly Kúshteriniń leıtenanty Aınur Qasenova men táýelsizdik tarıhynda tuńǵysh ret ótkizilip otyrǵan áıelder sezine Qa­zaqstannyń Qarýly Kúshteri qa­ta­rynda júrgen 10 myńnan astam áıel azamatshalardyń atynan qa­tysyp otyrmyn. Osyndaı bıik minberde sóıleý men úshin úlken abyroı dep bilemin. Kóp jaǵ­daıda jurtshylyq dáriger, muǵa­lim dese, osy salada isteıtin ná­zik jandardy esine túsirip, kózine elestetedi. Búginde myń­daǵan qyz-kelinshekter Táýelsiz elimizdiń aıbyndy armııasy sa­pyn­da qaltqysyz qyzmet etýde, dep ózderiniń azamattarmen birge Otan qaýipsizdigin qorǵap júr­genin, tarıhta máńgi batyrlyq­tyń úlgisi bolyp qalǵan Mánshúk Mámetova, Álııa Moldaǵulova sııaqty dańqty qyzdardy maq­tanysh etetinin alǵa tartty. Quryltaıǵa Nıderlandy Koroldigi Leıden qalalyq ýnıver­sıtetiniń lektory, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, shy­ǵys­tanýshy Zıfa-Alýa Murat­qyzy Áýezova da kelgen eken. Bul qazaqtyń uly jazýshysy Muhtar Áýezovtiń nemeresi ekenin eske sala ketkendi jón kórip otyr­myz. Jaqsynyń tuqymy qazaq áıelderiniń osyndaı alqaly jıy­nyna qatysqanyna dán rı­za­ly­ǵyn bildirip, Qazaq eliniń búgingi ataq-abyroıy tórtkúl dúnıeni baýrap turǵanyn aıtyp, óziniń qazaq jurtyn Batysqa tanytý jo­lynda aıanbaı eńbek etip kele jatqanyn, bir zamandary qazaqty bylaı qoıyp, Qazaqstandy bilmeıtin bolsa, qazir olaı emes, ekonomıkamyzǵa da, mádenıeti­miz­ge de qyzyǵýshylar kóp ekenin atady. Men ózim qyzmetime oraı qazaqstandyq stýdenttermen, magıstranttarmen, doktoranttarmen kezdesip, oı bólisip, pikir almasyp turamyn. Men úshin týǵan Ota­nymmen osylaı qarym-qatynas jasaý baqyt dep oılaımyn. Balalarym Abaı eline, Muhtar atamnyń kindik qany tamǵan jerge kelgende qazaq tilinde sóılep, olardyń rýhyna bas ıedi, dedi. ENRC Qazaqstannyń atqarý­shy jáne bas qarjy dırektory Záýre Zaýrbekova óz sózinde bú­gingi sezd Qazaqstan áıelderiniń memlekettiń ómirindegi eń ma­ńyz­dy máselelerdi talqylaýymen erek­shelenetinin atap ótti. Son­daı-aq, ol baıandamasynda Qazaq­standaǵy ekonomıkalyq ózgeris­ter, júzege asqan mańyzdy reformalar jáne olardyń oń ná­tıjelerin jan-jaqty talqy ta­ra­zysyna saldy. Men Qazaqstan taý-ken metallýrgııalyq óndiri­siniń ókili retinde elimizde jaqsy bıznes-klımat qalyptasyp otyr­ǵanyn aıtqym keledi. Mem­le­kettiń qoldaýy negizinde bilim berý salasynda aýqymdy jumystar júrgizilýde. Bulardyń barlyǵy elimizdiń qol jetkizgen jetistik­teriniń jemisi, dedi Z. Zaýrbekova. Ol óz sóziniń qorytyndysynda Qazaqstan áıelderin kóktem merekesimen quttyqtap, mahabbat pen túsinistik, ıgilik pen baqyt tiledi. «Petropavl qurylys mate­rıaldary zaýyty» JShS at­qarýshy dırektory Natalıa Kondratova elimizdiń belsendi de bedeldi áıelderiniń basyn qosqan aýqymdy jıynǵa qatysý márte­besine ıe bolǵanyna rızashy­lyǵyn bildirdi. Búgingi kúnniń ózinde bizdiń kásiporyn ındýs­trııalyq damý jónindegi baǵdar­lamany iske asyryp, 27 mlrd. teńge qarjy kólemin quraıtyn 14 ınvestısııalyq jobany iske asyryp otyr. Kásiporyn quryl­ǵan 4 jyldyń ishinde biz shaǵyn kásiporynnan orta dárejedegi kásiporyn deńgeıine kóterildik. Bizde qazirgi tańda kóptegen qu­rylys materıaldaryn shyǵarý boıynsha 15 jeli júıesi iske qosylyp, jumys isteýde. Al­dyń­ǵy qatarly tehnologııalardy paı­dalaný arqyly eńbek ónim­diligin arttyrý baǵytynda aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistikterimiz bar, dedi N. Kondratova. Sóz sońynda zaýyt ókili názik jandardy halyqaralyq áıel­der kúni merekesimen quttyqtap, olar­dyń otbasylaryna jaqsy­lyq, bereke-birlik tiledi. VII Qysqy Azııa oıyndary­nyń chempıony Ǵalııa Nurǵalıeva Táýelsiz Qazaqstannyń sońǵy jyldardaǵy sporttaǵy jetken jetistikterine jan-jaqty baǵam jasap, el abyroıyn kótergen altyn medaldar ońaı kelmegenin, ol úshin tógilgen ter, jasaǵan jat­tyǵýlar az emestigin jetkizdi. Sonymen qatar, Otanymyzdaǵy sport keshenderi halyqtyń ıgiligi úshin qyzmet jasap jatqanyn aıtty. Al Qysqy Azııa oıyn­daryndaǵy jeńis Qazaq elin tórt­kúl dúnıege tanytýǵa septesti. Munyń bári memleketimizdiń qamqorlyǵynyń arqasynda júze­ge asyp jatyr, dedi chempıon. Al ataqty ánshi Maıra Muhamedqyzy óz sózinde dúnıede eshqashan azbaıtyn da tozbaıtyn, kerisinshe, ǵasyrlar synynan ótken saıyn jarqyraı túsetin qudiret bolsa, ol – óner ekenin atap kórsetti. Ýaqyt synyna tó­tep bere almaı, ǵajaıyp ǵıma­rattar, keıde tipti tutas qalalar jer betinen joıylyp ketip jata­dy. Al óner ózin týdyrǵan ha­lyqpen máńgi birge jasaıdy, dep qazaq óneriniń dúnıe júzine ta­nylyp otyrǵanyn, kún sanap kór­keıgen Astananyń ǵajap ǵı­marattary Eýropadaǵy salta­natty saraılardan birde kem emes ekenin, ony ózi sol elderde óner kórsetip júrgende salys­tyrý arqyly tanyp-bilgenin kól­deneń tartty. Men qazaq bolǵa­nym úshin maqtanamyn. Ár qazaq Qazaq elinde ómir súrip jatqany úshin maqtanýy tıis dep bilemin, degen ol keremet daýysymen saraı ishin án áýezine bóledi. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti jastary­nyń atynan Názıra Bóldirikova sóıledi. Men búgin Táýelsiz eldiń jas azamattarynyń atynan sóz alyp otyrmyn. 2011 jyl el da­mýyndaǵy belesti jyl bolyp tur. Búgingi urpaq – anadan ónege, atadan ósıet úırengen urpaq. Endeshe, bizge júkteler mindet az emes, dep sóz aıaǵyn «Qazaq eli erkin qyran samǵaǵan, Dúbirine qulaq túrgen bar ǵalam», degen eki jolmen túıindedi. Kóktemmen birge keletin áıel­der merekesine oraı ótkizilgen bul quryltaı Qazaqstannyń ná­zik jandarynyń búkil bitim-bolmysyn kórsetip, besik terbetken ananyń qudiretti bolatynyn da dáıektedi. Osy kúnderi besi­gińdi túze degen sózdi jıi aıta­myz. Bul Muhtar Áýezovtiń ana týraly aıtqan qanatty uǵymy­nan úzip alǵan úzik. Biz quryl­taıdaǵy aıtylǵan eldik isti, mereıli tabysty, analarǵa berilgen baǵany estigende, oıymyzǵa sol uly jazýshynyń «Adamdy haı­ýan­dyqtan adamshylyqqa kirgizetin – áıel. Adam balasynyń adam­shylyq jolyndaǵy tappaq tara­qııa­ty (taǵylymy) áıel haline jalǵasady. Sol sebepti, áıel­diń basyndaǵy sasyq tuman aıyq­paı, halyqqa adamshylyq­tyń baqytty kúni kúlip qara­maıdy. Al, qazaq, meshel bolyp qalam demeseń, ta­ǵylymyńdy, besigińdi túze! Ony túzeımin deseń, áıeldiń halin túze», degen sózi oıymyzǵa oraldy. Shynyn­da, bul quryl­taıdan dáýletine sáýleti saı Qazaq eliniń búgingi qaryshty qadamy áıel zatynyń basyndaǵy tumandy seıiltip qana qoımaı, besigin túzep, qaı­ratkerlik dárejege kóterip otyrǵanyn da kórdik. Sezd delegattary aldaǵy kez­de de el bolashaǵyn Elbasymen baıla­nystyratynyn biraýyzdan aıtty. «Egemen Qazaqstannyń» tilshiler toby. Sýretterdi túsirgen  Orynbaı BALMURAT.