Kámshat DО́NENBAEVA, Sosıalıstik Eńbek Eri:
– Táýelsizdikti alǵannan beri elimizde kóz qýanyp, kóńil marqaıatyndaı kóptegen jumystar atqaryldy. Qudaıǵa shúkir, deńgeımiz de biraz kóterilip qaldy. El ishinde aýyz toltyryp aıtarlyqtaı ıgi ózgerister jeterlik. Bul rette, áıel qaýymynyń, el analarynyń da óz moıyndaryna arqalaǵan júgi orasan boldy. Sol keshegi analar salyp bergen sara joldy búgingi qyzdarymyz da bar kúsh-jigerimen jalǵastyryp jatyr. Iаǵnı, olar úlken-úlken jobalardy iske asyrýda namysqa tyrysýda. Desek te, bul jolda ózimizdiń tilimizdi, dinimizdi, dilimizdi umytyp ketpesek eken deımin. Olardyń ishinde bala ósirý, qyz ósirý, elimizdiń bolashaq myqty azamatyn tárbıeleý degen máseleni aıryqsha nazarda ustaǵanymz jón. Ata-ananyń úkilep otyrǵan úmitteri – qyzdary ózge bosaǵany attaǵan kezden bastap sol otbasynyń uıytqysyna aınalsa eken dep tilek aıtamyn. Sebebi, qyz tárbıesi – qazaq halqynyń ejelden qalyptasqan úrdisi ǵoı. Osyǵan aıryqsha kóńil bólsek eken.
Mereke qarsańynda tileıtinim: basymyz aman, baýyrymyz bútin bolsyn. Eń bastysy, qyzdarymyz namysty bolsyn.
Aıman MUSAQOJAEVA, Qazaqstannyń halyq ártisi, Áıelder isi jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi:
– Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyna oraı elimizde kóptegen ıgi bastamalar qolǵa alynyp otyr. Sonyń aıasynda búgin Qazaqstannyń damýy jolynda áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası, rýhanı-mádenı turǵydan belsendi úles qosyp, memleketimizde ári ózge elderde qyzmet etip júrgen otandas qyz-kelinshekterdi biriktiretin el tarıhyndaǵy tuńǵysh áıelder sezi ótýde. Prezıdent janyndaǵy Áıelder isi jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi atalmysh komıssııanyń sońǵy 10 jyl ishindegi turaqty múshesi retinde men bul qurylymnyń kóptegen ıgi bastamalarǵa qol jetkizip otyrǵandyǵyn aıta alamyn. Bul birinshi kezekte memleket tarapynan qoldaý taýyp, alǵa qaraı jyljýda. Búgin biz el tarıhyndaǵy tuńǵysh ótkizilgen áıelder sezin de ómirde týyndaǵan, sheshimin tappaı júrgen ózekti máselelerge jaýap izdep, soǵan oraı sheshim qabyldaımyz. Sezdiń mańyzdylyǵyna keler bolsaq, munda elimizdiń barlyq qalalaryn qamtyǵan delegattar bar. Úkimet tarapynan áıelder isterine, otbasylyq-demografııalyq saıasatqa jaqsy qoldaý kórsetilgen. Sebebi, HHI ǵasyr talabyna saı, áıel zatyn memlekettik qyzmet pen bıznestiń joǵary satylarynan kóptep kórip júrmiz.
Nurjamal ÚSENBAEVA, Qazaqstannyń halyq ártisi:
– Áıelder sezi – respýblıkamyzdyń túrli salalarynda jumys istep júrgen mamandyq ıeleriniń basyn qosyp, memlekettik mańyzdy jobalarǵa jumyldyrýda orny aıryqsha. Máselen, bul jıynnan saıasattyń joǵarǵy satysynan kórinip júrgen qyzmet ıeleri men halyqtyń ardaqty óner adamdaryn, sonymen qatar batyr analarymyz ben ózge de áriptesterimdi kezdestirip otyrmyn.
Táýelsiz elimiz tarıhynda alǵash ótkizilip otyrǵan sezge qatysýshy názik jandardyń barlyǵy derlik, búgin óz aldyna bir ǵajaıyp beıne. Meniń túsinigimde árbir áıel – sulýlyqtyń, ásemdiktiń, parasattylyqtyń ıesi ispettes. Olarsyz álemdi sulý deý orynsyz sııaqty. Olar bar jerde kóńil-kúı de jaqsy, bári de jetkilikti ekendigi ámbege aıan. Oǵan qosa, yzǵarly aıaz az da bolsa azaıyp, kóktem mezgiliniń kelýine oraı, áıelderdiń merekesi jaqyndaǵany da kóńilge qýanysh uıalatady.
Al endi sezd jóninde aıtar bolsam, Qazaqstan áıelderiniń qoǵamdaǵy orny barlyq jaǵdaıda, atap aıtqanda kez kelgen ortada mańyzy zor. Elimizde áıelderdiń quqy erlermen teń jaǵdaıda bolýy elimizdiń demokratııalyq qoǵamǵa bet buryp kele jatqandyǵynyń aıqyn dáleli. Árıne, otbasy turǵysynan qaraǵanda er adam basty róldi ıemdenedi. Al áıel degenimiz – oshaq ıesi. Kez kelgen qoǵam otbasyǵa baılanysty. Otan otbasydan bastalady degen sóz de beker aıtylmasa kerek. Al isker nemese, biz sııaqty shyǵarmashylyqtyń adamy bolýy úshin oǵan eń aldymen ózin árdaıym qoldaıtyn, sózin jaqtaıtyn jary bolǵany abzal. Allaǵa shúkir, bul baqyt mende bar desem, artyq aıtpaǵandyǵym bolar. Odan ózge shyǵarmashylyqtyń adamy retinde Qazaqstanda júrgizilip otyrǵan genderlik saıasatqa kóńilim tolady. Sebebi, ózim sony sezinip te júrmin. Sondyqtan da shamam kelgenshe osy sezde kóterilgen máseleler jarty jolda qalmaı, odan ári damý jolynda óz úlesimdi qosýǵa aıanbaımyn.
Lıýbov NI, Almatydaǵy koreı memlekettik teatrynyń dırektory:
– Áıelder seziniń Qazaqstanda qolǵa alynyp ótkizilýi barsha qazaqstandyqtar úshin aıtýly mereke. Oǵan jaı, osylaı bolýǵa tıis dep qaraýǵa bolmaıdy. Sezd arqyly elimizdiń barlyq áıelderi bir ǵana múdde týy astynda jınalyp, birligi bekı túspek. Munda elimizdiń barlyq oblystary boıynsha eń belsendi, óz jumystaryna shyn berilgen isker áıelder kelgenin kórip otyrmyz. Jeke basym, osy forýmǵa oń qabaq tanytyp otyrǵan Úkimetke alǵysym sheksiz.
Sezge Elbasynyń qatysýy jıynnyń mańyzdylyǵyn arttyra túskendeı. Minbeden aıtylǵan barlyq máselelerdi tereń qabyldaýǵa tyrysyp, jaqsy nátıjege umtylý arqyly tıimdi baǵytta jumys jasaımyz degen oıdamyn. Muny bir desek, ekinshiden, biz sııaqty názik jandar úshin memleket tarapynan jasalyp jatqan múmkindikter az emes. Bul forýmǵa qatysqanyma sheksiz qýanyshtymyn. Sonyń áserinen de bolar, kóńil-kúıim de keremet! Kez kelgen adam úshin, otbasy men jumysynyń jaqsy bolǵandyǵy basty ról atqaratyny barshaǵa málim. Osy jáıtterdi eskere kele, barlyq salada qatarlastarymyzdan kóshilgeri bolatynymyzǵa kámil senimdimin.
Láıla NASYRQYZY, «Qaınar» (Semeı) ýnıversıtetiniń rektory, professor:
– Elimiz óz aldyna táýelsiz el bolyp, ulan baıtaq dalada tabıǵattyń kóktemgi jańǵyrýy sekildi erekshe áýen áýelegeli jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt ótti dep jatyrmyz. Osy ýaqyt eldiń tolyq memleket bolyp qalyptasýy úshin az ba, kóp pe dep te keıde sanany san túrli oılar mazalaıdy. Kóp jasaǵan adamdar óziniń júrip ótken jolyn, súrgen ǵumyryn oı eleginen ótkizip jatady, al biz búgin jas el bolsaq ta burynǵy TMD elderi arasynda óziniń astanasyn qaıta salǵan, ekonomıkasy qaryshtap damyǵan, jastary shet eldiń eń ozyq oqý oryndarynda bilim alyp jatqan mártebeli elge qalaı aınaldyq, qalaı óstik, qıyndyqtardy qalaı jeńdik degen sııaqty keshegi kúnder jańǵyryǵyn jadymyzda saqtaı otyryp, alǵa qadam basqan jurtpyz. Táýelsizdik saraıyna alǵash ret bas suqqan adamnyń keýdesin osyndaı maqtanysh sezimniń kernep turýy zańdylyq. Sol sekildi meniń de júregim shattyqtan bulqynyp, alaburtady. Ardaqty arýlar jınalǵan ǵımarat ishindegi kóńil-kúıdiń ózi taý lebindeı sergitedi.
Áıelderin qurmettep, tórinde osylaı arqa-jarqa jıyn ótkizip jatqan qaı el bar? Úlkendi-kishili túrli basqosýlar ótip jatqan shyǵar-aý, biraq Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy qarsańyndaǵy sezdiń tarıhtan alar orny bólek bolmaq. Osy aralyqta nebir saıası oqıǵalarǵa kýá boldyq. Memlekettiń kirpishin qolymyzben qalastyq degen ataly jol qalmaq bizden. Myna ótip jatqan sezd sondaı izdiń biri. О́mirde, eńbekte ózderin kórsete bilgen áıelderdiń basyn elordada jınap, óser urpaqtyń erteńgi baǵyt-baǵdaryn, analar men arýlardyń aldynda turǵan asqaraly mindetterdi túgendep alýdyń ózi bolashaǵyn oılaǵan eldiń isi. Halyqaralyq áıelder merekesi qarsańynda sezd ótkizý memlekettiń áıelge kórsetip otyrǵan qurmetiniń bir belgisi.
Ýnıversıtetimiz týraly aıtatyn bolsaq, «Qaınar» elimizdegi aıtýly oqý ordasynyń biri sanalady. Jastarǵa bilim berý salasynda qyzmet isteıtin áriptesterimniń el táýelsizdigin nyǵaıtýǵa sińirgen eńbekteri ushan-teńiz dep aıtar edim. Bilim shańyraǵynda qyzmet isteıtin oqytýshylardyń 70 paıyzy áıel kisiler. Olardyń arasynda ǵylym doktorlary, kandıdattar bar.
Gúlmıra QADYRQYZY, Taraz qalasy «Tamaq» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory:
– El astanasyna aptyǵa jetken kóńilimiz Táýelsizdik saraıynyń ishine engende tipten asqaqtap, kúnnen-kúnge záýlim úılerimen eńsesi bıikteı túsken elordadan ǵalamat áser aldyq. Al áıelder sezine delegat bolyp qatysýdyń mártebesi óz aldyna bólek áńgime. Munda ózimiz sekildi naǵyz qaınaǵan jumystyń ortasynda júrgen áriptesterim jınalǵan eken. Olarmen júzdesip, ózara pikir almasýdyń ózi biraz jáıtke qanyqtyrǵan. El júregindegi eńbek úrdisi yrǵaǵynan talmaı, záýlim úılerdiń qatary jyl sanap óse túsipti. Qaraǵan jannyń mereıin tasytatyn rýhanı oshaqtar kóbeıipti. Sezd shalǵaıdaǵy áıelderdiń osyndaı oń qadamdardy óz kózderimen kórip qaıtýyna múmkindik týǵyzyp berdi. Al endi tikeleı «Tamaq» kompanııasynyń aınalysatyn jumysy týraly aıtatyn bolsam, halyqty kúndelikti azyq-túlikpen qamtamasyz etip otyrmyz. Ár qazaqtyń qazanyn búlkildetken jaımalar bizdiki bolýy ǵajap emes. О́ıtkeni, bizdiń ónimimiz respýblıkanyń barlyq aımaǵyna jetip jatyr. Ol az deseńiz, Germanııa, Italııa, Ispanııa, Reseı, Qyrǵyzstan men О́zbekstanǵa deıin eksportqa shyǵarýdamyz. Qurylǵanymyzǵa bar-joǵy segiz-aq jyl. Osy aralyqta bizdiń qolymyzdan shyqqan ulttyq dástúrli tamaqqa salynatyn «Arzý» jaımasy keń jaıylyp úlgerdi. Eldegi jaıma ázirleıtin áriptesterdiń aldynda biz kóshbasshy bolyp kelemiz. Búgingi tańda munda 300 adam jumys isteıdi. Osynyń 90 paıyzy áıelder. 2015 jyly shyǵarylatyn ónimdi taǵy da 70 paıyzǵa deıin kóteremiz dep alǵa bıik maqsat qoıyp otyrmyz.
