О́z máselesin árkimniń ózi sheshkeni jón

Bıylǵy jyldyń ereksheligine aınalǵan arab dúnıesindegi revolıýsııalyq jaǵdaı Lıvııada aıryqsha sıpatqa ıe boldy. Basqa jerlerde bılik kóterilgen halyqtyń degenine kónip, bireýleri bas saýǵalap qashsa, ekinshileri ornynan ketýge májbúr bolǵan. Al Lıvııada azamat soǵysy júrip jatyr. Oǵan basqa­lar­dyń aralasqany jón be? Bul suraq ta osy eldegi jaǵdaıǵa baı­lanysty kún tárti­bi­ne shyqty. Áıtpese, Týnıste de, Egıpette de bıliktegiler al­­ǵashqy kúnnen-aq dármensizdik kór­setip, qarsylyq jasaı almady. Sodan keıin bul elderde basqa­lardyń aralasýy qajet pe degen suraq ta týa qoımaǵan. Tek AQSh bastaǵan biraz el Egıpet prezıdenti Hosnı Múbárakqa ketkeniń jón degen «ke­ńes» aıtqan. Onyń ar ja­ǵyn­da ket­peseń, kúshpen ketiremiz degen qor­qytý ańǵaryla qoımaǵandaı edi. Lıvııada qalyptasqan jaǵdaı múlde ózgeshe. Alǵashynda revolıýsııa jalyny eldiń biraz óńirin jyl­dam-aq sharpydy. Sonda bılik te biraz abdyrap, qarsylyqqa shyq­qan­dar belsendirek qımyldaǵan. Sóıt­se de, bılik esin jıyp, elde qalyp­tasqan jaǵdaıdy baqylaýǵa ala bastady. Olardyń qolynda ora­­san kúsh barlyǵy belgili. So­nyń sal­dary­nan qarsylyqqa shyqqan ha­lyq­tyń arasynda qurban bolǵandar da biraz. Mundaı qaqtyǵys jalǵasa beretin bolsa, qurbandyqtyń da kóbeıe túsetindigi túsinikti. Alǵashynda Lıvııadaǵy qantó­gis­ke baılanysty kóp elderde, ha­lyqaralyq uıymdarda Mýamar Kad­­dafıdi aıyptaǵan, oǵan qarsy shara qoldaný jóninde pikir qalyp­tasty. AQSh bastaǵan biraz el Lıvııa basshylyǵyna, bul elge qatys­ty sanksııalar jarııalap úlgerdi. Kaddafıdiń jáne onyń otbasynyń sheteldegi qarjylary jabyldy, olar­dyń ózderine shetke shyǵýǵa ty­ıym salyndy. Al BUU Qaýip­siz­dik Keńesi bul elge qarý satýǵa tos­qaýyl jasady. Dál qazir Kaddafı­diń shetke qydyratyndaı zaýqy joq­tyǵy óz aldyna, bul eldiń qarý-jaraǵy jetkilikti. Kezinde olar Reseıden, AQSh-tan, Fransııadan, Ger­manııadan biraz qarý satyp al­ǵan. Sol qarýlar da biraz nárseni búldirýge jetedi. Sanksııamen Kaddafıge jedel yqpal ete almasyn bilgen biraz el endi qatqyldaý sharalarǵa júginý jóninde áńgime aıta bastady. Bul jerde olardyń AQSh-qa jal­taq­taı­tyny bar. Naý­ryz­dyń alǵashqy k­ú­ni AQSh-tyń BUU-daǵy elshisi Sıýzan Raıstyń óz eli Lıvııa kósemi Kaddafı rejimin qu­latýdyń «áskerı» jolyn NATO-men kelisip jatqa­nyn málimdegende, soǵysqa jol ashylǵandaı kóringen edi. Biraq parasattylyq oǵan aparmady. Buǵan deıin tarıh máseleni qarýdyń kúshimen sheshýge bol­maı­tynyn talaı ret dáleldegen. Oǵan mysal – Aýǵanstandaǵy soǵys, Irak­taǵy soǵys. Biraz adam osy­dan 18 jyl buryn AQSh-tyń Somalıdegi jaǵdaıdy kúshpen rettegisi kelgeninen túk shyqpaǵanyn da eske aldy. Sosıologııalyq saýaldamada amerıkalyqtardyń 67 pa­ıy­zy óz eliniń Lıvııaǵa kúsh qol­danýyn quptamaǵan. Árıne, el basshylyǵy muny eskermeı tura almaıdy. Osy kezde álem jurtshylyǵy Mýamar Kaddafıdiń ýáj sózderin de estidi. О́zin aıyptaǵan el bas­shylaryna ol óz elderińde memleketti kúıretýge áreket jasalyp jat­sa, qarap otyra berer me ediń­der degendi aıtty. Al biraz adam­nyń qurban bolǵanyna baılanysty olardyń qarý qoımalaryn basyp almaq áreketterine tosqaýyl ja­salǵanyn alǵa tosty. Syrttan sóz aıtpaı, shyn jaǵdaıdy kórý úshin BUU jáne NATO tergeýshilerin óz­derine shaqyrǵany da biraz adam­nyń kóńiline qonǵan. Sońǵy kezde Lıvııaǵa kúsh qol­danýǵa qarsy pikirler ár tustan estile bastady. Al Túrkııanyń premer-mınıstri Redjep Táıp Er­do­ǵannyń sózi biraz el, ásirese NATO elderi basshylarynyń ekpinin myq­tap-aq basqany anyq. «NATO ózine múshe elderiniń isine aralas­syn, Lıvııada ne sharýasy bar!»  degen onyń ashyna aıtqan sózi bas­qalardyń da kóńilinen shyqty-aý deısiń. Onyń pikirinshe, osynaý taıaý­shyǵystyq el óz máselesin ózi sheshýge tıis, basqalardyń onyń ishki isine aralaspaýy kerek. Lıvııada soǵys júrip jatyr. Soǵan baılanysty pikirler soǵysy da júrip jatyr. Parasattylyq jeńse kerek dep úmittenesiń. Mamadııar JAQYP.