Dúbirge toly dúnıe
Brıýsselde Kosovo men Serbııa arasynda eki kúnge sozylǵan kelissóz ótti. Sarapshylar mundaı kezdesýdiń bolǵanyna oń baǵa berip otyr. О́ıtkeni, buǵan deıin osynaý eki memlekettiń arasynda eshqandaı dıplomatııalyq qarym-qatynas bola qoımaǵan.
Bul kelissózdiń ótýine Eýroodaqtyń dánekerlik jasaǵanyn atap ótken jón bolar. Sol kelissózge de onyń ókili Robert Kýper qatysty. Serbııa delegasııasyn osy eldiń syrtqy ister mınıstrliginiń saıası dırektory Borıslav Stefanovıch basqarsa, Kosovo delegasııasyna úkimet basshysynyń orynbasary Edıta Tahırı jetekshilik etti.
Kelissózdiń kún tártibine saıası máseleler qoıylyp otyrǵan joq, ázirge tek tehnıkalyq máseleler ǵana. Áńgime shekaradan ótý jáne Kosovo turǵyndarynyń jeke kýálikteri týraly. Búginde bólek memleketterge aınalǵanymen, kezinde bir bolǵan bul elder úshin shekaradan eki jaqqa ótip turýdyń da mańyzy aıtarlyqtaı. Bul jóninde kelisimge kelý de úlken betburys.
Kún tártibine saıası máselelerdiń qoıylmaýyna da túsinistikpen qaraǵan jón shyǵar, oǵan eń aldymen Kosovo jaǵy qarsy. Saıası másele degende, ol el táýelsizdigine qatysty bolady. Kosovo úshin táýelsizdik máselesi sóz bolmaýǵa tıis, ol birjola sheshilgen, ol talqylaýǵa jatpaıdy: Kosovo – táýelsiz memleket.
Kosovo máselesi sońǵy shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqytta álem jurtshylyǵynyń nazarynda bolǵany, saıası oı-pikirdi ǵana emes, biraz elderdiń, halyqaralyq uıymdardyń is-áreketterin de ekige bólgeni belgili. Alǵashynda ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynyń basynda, Serbııa óziniń Kosovo ólkesi dep atalatyn, negizinen alban násildi halyq turatyn aımaǵyn «násildik tazalaýǵa» kóshti. Tazalaǵanda, ondaǵy albandardy yǵystyrý ǵana emes, qarsylyq bildirgenderin jappaı qyryp-joıý sharalaryn júrgizdi. Bul genosıdtik áreketti álem jurtshylyǵy aıyptady. Eýropanyń jetekshi elderinen quralǵan «Baılanys toby» Serbııamen kelissóz júrgizip, mundaı qatygez sharany toqtatýdy talap etti. Biraq, Belgrad bul talapqa uzaq ýaqyt qulaq aspady. Sonda NATO kúshteri Serbııanyń astanasyna áýeden soqqy berýge májbúr boldy.
Bireýler NATO-nyń basqynshylyǵy dep atalatyn soǵys solaı bastalǵan. Sol soǵys serbterdiń qanquıly áreketterin toqtatyp, aqyr sońynda Kosovo ólkesiniń táýelsizdik alyp, jeke memleketke aınalýyna jol ashty. Bul oqıǵaǵa baǵa da búginge deıin ártúrli.
Kosovo 1999 jyldan Serbııaǵa baǵynýdan bas tartsa, 2008 jyly óziniń táýelsizdigin jarııalady. Ony BUU-ǵa múshe 192 eldiń 75-i táýelsiz el dep tanysa, 69 el resmı túrde qarsylyǵyn bildirdi. Basqalary – beıtarap pikirde. Máskeý Kosovony tanysańdar, basqalardy da (Prıdnestrove, Abhazııa, Ońtústik Osetııa) tanyńdar deıdi.
Serbııa men Kosovonyń arasynda baılanys joq. Bolǵany jón-aq. Taǵdyrlas elder. Ol eki jaqqa da tıimdi. Eń bastysy – biraz ýaqytqa sozylǵan shıelenisti sheshýdi ýaqyt talap etip otyr. Eki el arasyndaǵy kelissóz sonyń basy bolǵaı dep tileıdi jurt.
Mamadııar JAQYP.
